Từ vụ ca sĩ Phương Diễm Huyền: Khi nào cover nhạc có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Những câu hỏi này đang được quan tâm sau khi Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP.HCM khởi tố bị can đối với ca sĩ Phương Diễm Huyền và một cá nhân khác để điều tra về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan. Theo thông tin ban đầu từ cơ quan điều tra, vụ việc liên quan đến việc khai thác các tác phẩm âm nhạc trên nền tảng số khi chưa được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền và thu lợi từ hoạt động này.

Vụ án một lần nữa đặt ra cảnh báo: không phải cứ hát cover là bị khởi tố, nhưng việc sử dụng nhạc của người khác để kiếm tiền cũng không thể mặc nhiên được xem là "dùng miễn phí".

Hát cover, livestream sử dụng nhạc có vi phạm bản quyền?

Một trong những nhầm lẫn phổ biến là:

"Tôi tự hát chứ không lấy bản thu của ca sĩ khác thì không vi phạm bản quyền."

Thực tế không đơn giản như vậy.

Theo Luật Sở hữu trí tuệ, chủ sở hữu quyền tác giả có các quyền tài sản đối với tác phẩm, trong đó có quyền biểu diễn tác phẩm trước công chúng; sao chép; phân phối; phát sóng, truyền đạt tác phẩm đến công chúng và các quyền khác theo quy định.

Do đó, việc một ca khúc đã xuất hiện trên Internet không đồng nghĩa mọi người được tự do khai thác.

Tùy từng trường hợp, các hoạt động như:

• Cover ca khúc rồi đăng lên YouTube, TikTok, Facebook;
• Livestream hát hoặc sử dụng nhạc để bán hàng;
• Dùng nhạc trong video có bật kiếm tiền;
• Biểu diễn nhạc tại nhà hàng, quán cà phê, sự kiện;
• Sao chép, khai thác bản ghi âm, ghi hình của người khác;

có thể liên quan đến quyền tác giả, quyền liên quan và phát sinh nghĩa vụ xin phép, trả tiền bản quyền hoặc các nghĩa vụ khác, trừ trường hợp pháp luật quy định được sử dụng không cần xin phép.

Đặc biệt, ghi tên tác giả hay tên bài hát không đương nhiên thay thế cho việc xin phép hoặc trả tiền bản quyền.

Khi nào vi phạm bản quyền có thể bị khởi tố hình sự?

Không phải mọi hành vi vi phạm bản quyền đều bị xử lý hình sự.

Điều 225 Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi, bổ sung, quy định về Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan. Theo đó, trách nhiệm hình sự có thể được đặt ra khi người vi phạm cố ý thực hiện những hành vi xâm phạm quyền đang được bảo hộ tại Việt Nam và đạt các điều kiện luật định.

Đáng chú ý, đối với cá nhân, một trong những ngưỡng để xem xét trách nhiệm hình sự là hành vi xâm phạm:

Thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng trở lên; hoặc gây thiệt hại cho chủ thể quyền từ 100 triệu đồng trở lên; hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 100 triệu đồng trở lên.

Pháp luật cũng quy định trường hợp đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc đã bị kết án về hành vi này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

Như vậy, "có kiếm tiền" và "đủ căn cứ để khởi tố" là hai vấn đề khác nhau. Cơ quan tiến hành tố tụng phải xem xét cụ thể hành vi, lỗi, quyền bị xâm phạm, số tiền thu lợi bất chính, thiệt hại, giá trị hàng hóa vi phạm và các yếu tố cấu thành tội phạm khác.

Bật kiếm tiền YouTube, TikTok có đồng nghĩa vi phạm hình sự?

Không.

Việc một video cover có bật kiếm tiền không tự động đồng nghĩa người đăng video phạm tội.

Ngược lại, việc nền tảng cho phép đăng video, livestream hoặc bật chức năng kiếm tiền cũng không đồng nghĩa người dùng đã được chủ sở hữu quyền tác giả cho phép sử dụng tác phẩm.

Đây là hai quan hệ pháp lý khác nhau.

Nếu việc khai thác tác phẩm thuộc trường hợp phải xin phép, trả tiền nhưng người sử dụng không thực hiện, trước hết có thể phát sinh trách nhiệm về sở hữu trí tuệ. Chỉ khi hành vi đáp ứng đầy đủ dấu hiệu của Điều 225 Bộ luật Hình sự thì mới đặt ra vấn đề truy cứu trách nhiệm hình sự.

Không chỉ ca sĩ, YouTuber mới cần chú ý

Rủi ro bản quyền âm nhạc không chỉ dành cho người hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp.

KOL, KOC, TikToker, streamer, chủ cửa hàng, nhà hàng, quán cà phê và doanh nghiệp cũng cần lưu ý khi sử dụng âm nhạc phục vụ hoạt động thương mại.

Ví dụ, một cửa hàng livestream bán sản phẩm và liên tục sử dụng nhạc nổi tiếng làm nền; doanh nghiệp dùng một ca khúc trong video quảng cáo; hoặc nhà hàng tổ chức biểu diễn âm nhạc phục vụ khách hàng đều cần xác định quyền tác giả, quyền liên quan và nghĩa vụ bản quyền tương ứng.

Việc "mọi người đều đang dùng" không phải căn cứ để loại trừ trách nhiệm pháp lý.

Làm gì để cover, livestream và sử dụng nhạc hạn chế rủi ro bản quyền?

Trước khi khai thác một ca khúc cho mục đích thương mại, cá nhân và doanh nghiệp nên xác định:

Ai đang sở hữu quyền đối với tác phẩm và bản ghi? Việc sử dụng có cần xin phép không? Có phải trả tiền bản quyền không? Phạm vi được phép sử dụng đến đâu?

Đối với hợp đồng khai thác âm nhạc, cần đặc biệt làm rõ phạm vi quyền được cấp, nền tảng được sử dụng, thời hạn, lãnh thổ, quyền bật kiếm tiền và khả năng sử dụng tác phẩm cho quảng cáo, livestream hoặc mục đích thương mại.

Không phải cứ cover là bị khởi tố

Vụ việc liên quan ca sĩ Phương Diễm Huyền là lời cảnh báo đáng chú ý đối với hoạt động khai thác âm nhạc trên môi trường số, nhưng cũng cần tránh cách hiểu cực đoan rằng "từ nay hát cover sẽ bị khởi tố".

Điểm mấu chốt không nằm ở hai chữ "cover", mà nằm ở cách thức khai thác tác phẩm, quyền của chủ sở hữu, mục đích thương mại, khoản thu lợi, thiệt hại và mức độ vi phạm.

Với người sáng tạo nội dung và doanh nghiệp, nguyên tắc an toàn nhất là: đừng mặc định nhạc có sẵn trên Internet đồng nghĩa với nhạc được sử dụng miễn phí.

Nếu có bất kỳ thắc mắc hay cần tư vấn pháp luật vui lòng liên hệ chúng tôi qua các hình thức sau:

Hotline Luật sư tư vấn trực tiếp: 1900 2929 01

Nhập thông tin đăng ký tư vấn luật tại đây: https://luatsulh.com/dang-ky-tu-van.html

Liên hệ đặt lịch hẹn qua zalo số: 0903 796 830

Website: https://luatsulh.com/

Hồ Chí Minh: 12A Nguyễn Đình Chiểu, Phường Tân Định (Phường Đa Kao, Quận 1 cũ)

Hà Nội: 51 Nguyễn Khắc Hiếu, Phường Ba Đình (Phường Trúc Bạch, Quận Ba Đình cũ)

Nha Trang: 144 Hoàng Hoa Thám, Phường Nha Trang (Phường Lộc Thọ, Thành phố Nha Trang cũ)

Theo dõi Công ty Luật LH Legal tại:

Website: https://luatsulh.com/

Facebook: Luật sư LH Legal

Youtube: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hoà: Luật sư Hoà (LH Legal)

Kênh Tiktok Công ty: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hình sự: Luật sư Hình sự

Kênh Zalo OA

Hồ sơ năng lực LH Legal