Đề xuất này được Bộ Công an đưa ra trong hồ sơ dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và ngay lập tức tạo ra nhiều ý kiến tranh luận về cả lý luận pháp lý lẫn thực tiễn thi hành án.

Liệu đây có phải là bước đi nhân đạo hóa chính sách hình sự? Hay đang làm thay đổi bản chất của chế định thời hiệu trong pháp luật hình sự Việt Nam?

Đề xuất mới của Bộ Công an là gì?

Theo Điều 60 Bộ luật Hình sự hiện hành, thời hiệu thi hành bản án đối với người bị phạt tù chung thân; Người bị kết án tử hình là 20 năm.

Hiểu đơn giản, sau thời hạn này, Nhà nước có thể mất quyền thi hành bản án nếu thuộc trường hợp đủ điều kiện áp dụng thời hiệu theo quy định pháp luật.

Tuy nhiên, Bộ Công an cho rằng quy định hiện hành đang phát sinh khoảng trống pháp lý trong thực tiễn.

Cụ thể, pháp luật chưa quy định rõ nếu người bị kết án tử hình đã hết thời hiệu thi hành án nhưng chưa bị thi hành án thì xử lý như thế nào?

• Có đương nhiên được miễn chấp hành hình phạt?

• Hay tiếp tục thi hành án?

• Hoặc chuyển sang hình phạt khác?

Để xử lý vướng mắc này, cơ quan soạn thảo đề xuất sửa đổi theo hướng nếu hết thời hiệu thi hành án tử hình thì chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân.

Vì sao đề xuất này gây tranh luận?

Điểm gây tranh luận nằm ở chính bản chất pháp lý của “thời hiệu”. Theo quan điểm của Văn phòng Chủ tịch nước trong quá trình góp ý dự thảo, thời hiệu vốn là căn cứ làm chấm dứt quyền thi hành hình phạt của Nhà nước, chứ không phải cơ chế để chuyển đổi từ hình phạt này sang hình phạt khác.

Nói cách khác nếu đã hết thời hiệu thi hành án, về nguyên tắc, Nhà nước không còn quyền tiếp tục thi hành hình phạt đó nữa.

Do đó, việc hết thời hiệu nhưng vẫn tiếp tục buộc người bị kết án chấp hành tù chung thân có thể bị xem là chưa phù hợp với bản chất của chế định thời hiệu trong luật hình sự.

Từ góc độ này, Văn phòng Chủ tịch nước đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc quay lại cơ chế từng được quy định trong Bộ luật Hình sự năm 1999.

Bộ Công an lý giải ra sao?

Trước ý kiến trên, Bộ Công an vẫn đề nghị giữ nguyên phương án Hết thời hiệu thi hành án tử hình thì chuyển xuống tù chung thân.

Theo cơ quan soạn thảo, hình phạt tử hình là hình phạt nghiêm khắc nhất trong hệ thống pháp luật hình sự, áp dụng đối với các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng và liên quan trực tiếp đến quyền sống của con người.

Nếu sau 20 năm mà người bị kết án tử hình đương nhiên không phải chấp hành bất kỳ hình phạt nào nữa thì:

• Có thể không phù hợp với tính chất đặc biệt nghiêm trọng của tội phạm;

• Gây khoảng trống pháp lý trong thực tiễn;

• Đồng thời ảnh hưởng đến yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Do đó, Bộ Công an cho rằng cần có cơ chế đặc thù riêng đối với án tử hình.

Theo hướng giải thích này, việc chuyển từ tử hình sang tù chung thân không phải là phủ nhận bản chất của thời hiệu, mà là một ngoại lệ có tính nhân đạo và đặc thù đối với hình phạt tử hình.

Nói cách khác Nhà nước không tiếp tục thi hành án tử hình sau thời gian quá dài, nhưng người bị kết án vẫn phải tiếp tục chịu trách nhiệm hình sự bằng hình phạt nhẹ hơn.

Bộ luật Hình sự năm 1999 từng quy định tương tự

Đáng chú ý, Bộ Công an cho biết Bộ luật Hình sự năm 1999 từng có cơ chế khá gần với đề xuất hiện nay.

Theo quy định trước đây sau 15 năm đối với án tù chung thân hoặc tử hình; Việc áp dụng thời hiệu sẽ do Chánh án TANDTC quyết định trên cơ sở đề nghị của Viện trưởng VKSNDTC.

Trong trường hợp không cho áp dụng thời hiệu hình phạt tử hình sẽ được chuyển thành tù chung thân; Tù chung thân sẽ được chuyển thành tù có thời hạn 30 năm.

Điều này cho thấy pháp luật hình sự Việt Nam từng thừa nhận cơ chế không tiếp tục thi hành án tử hình sau một thời gian rất dài nhưng vẫn chuyển sang hình phạt nhẹ hơn thay vì miễn hoàn toàn trách nhiệm hình sự.

Đề xuất này có ý nghĩa gì trong thực tiễn?

Nếu được thông qua, quy định mới có thể tạo ra nhiều thay đổi đáng chú ý trong thực tiễn thi hành án hình sự.

Thứ nhất, quy định này giúp xử lý khoảng trống pháp lý đang tồn tại đối với các trường hợp án tử hình kéo dài nhiều năm nhưng chưa thi hành.

Thứ hai, đây được xem là bước đi theo hướng nhân đạo hóa chính sách hình sự, hạn chế việc thi hành án tử hình sau thời gian quá dài.

Bởi trên thực tế, có những trường hợp:

• Người bị kết án đã chờ thi hành án hàng chục năm;

• Tình trạng sức khỏe, tuổi tác hoặc hoàn cảnh thay đổi lớn;

• Hoặc phát sinh nhiều yếu tố cần cân nhắc về chính sách hình sự.

Thứ ba, phương án này cũng giúp bảo đảm người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng vẫn phải tiếp tục chịu trách nhiệm hình sự, thay vì được miễn hoàn toàn hậu quả pháp lý sau khi hết thời hiệu.

Góc nhìn pháp lý: Nhân đạo nhưng vẫn còn nhiều tranh luận

Có thể thấy, đề xuất của Bộ Công an đang cố gắng cân bằng giữa tính nghiêm minh của pháp luật và xu hướng nhân đạo hóa chính sách hình sự.

Tuy nhiên, tranh luận lớn nhất hiện nay vẫn nằm ở câu hỏi: Liệu việc “hết thời hiệu nhưng vẫn tiếp tục thi hành hình phạt khác” có còn đúng với bản chất pháp lý của chế định thời hiệu hay không?

Đây có thể sẽ tiếp tục là nội dung được tranh luận mạnh trong quá trình sửa đổi Bộ luật Hình sự thời gian tới.

Nếu có bất kỳ thắc mắc hay cần tư vấn pháp luật vui lòng liên hệ chúng tôi qua các hình thức sau:

Hotline Luật sư tư vấn trực tiếp: 1900 2929 01

Nhập thông tin đăng ký tư vấn luật tại đây: https://luatsulh.com/dang-ky-tu-van.html

Liên hệ đặt lịch hẹn qua zalo số: 0903 796 830

Website: https://luatsulh.com/

Hồ Chí Minh: 12A Nguyễn Đình Chiểu, Phường Tân Định (Phường Đa Kao, Quận 1 cũ)

Hà Nội: 51 Nguyễn Khắc Hiếu, Phường Ba Đình (Phường Trúc Bạch, Quận Ba Đình cũ)

Nha Trang: 144 Hoàng Hoa Thám, Phường Nha Trang (Phường Lộc Thọ, Thành phố Nha Trang cũ)

Theo dõi Công ty Luật LH Legal tại:

Website: https://luatsulh.com/

Facebook: Luật sư LH Legal

Youtube: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hoà: Luật sư Hoà (LH Legal)

Kênh Tiktok Công ty: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hình sự: Luật sư Hình sự

Kênh Zalo OA

Hồ sơ năng lực LH Legal