Ba thay đổi chồng lên nhau trong hơn một năm khiến nhiều doanh nghiệp đang đóng sai đối tượng hoặc sai mức mà không hay biết. Trong khi đó, Nghị định 283/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 10/9/2026) đã nâng mạnh mức phạt chậm đóng, trốn đóng. Bài viết dưới đây tổng hợp các quy định mới nhất và những điểm doanh nghiệp cần rà soát ngay.

Hợp đồng từ đủ 01 tháng phải đóng BHXH bắt buộc theo Luật BHXH 2024

Quy định tại điểm a khoản 1 Điều 2 Luật BHXH số 41/2024/QH15

Luật BHXH số 41/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/7/2025. Theo điểm a khoản 1 Điều 2, người lao động là công dân Việt Nam thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc gồm người làm việc theo:

• HĐLĐ không xác định thời hạn;

• HĐLĐ xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên;

• Kể cả trường hợp hai bên thỏa thuận bằng tên gọi khác, nhưng có nội dung thể hiện việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên.

Ngưỡng 01 tháng không phải điểm mới hoàn toàn: Luật BHXH 2014 đã áp dụng từ năm 2018. Điểm mới quan trọng là luật hóa rõ nguyên tắc "xét bản chất, không xét tên gọi" ngay trong điều khoản về đối tượng đóng.

"Tên gọi khác" – hợp đồng dịch vụ, cộng tác viên, khoán việc có phải đóng BHXH?

Có, nếu hợp đồng mang đủ dấu hiệu của quan hệ lao động. Cách hiểu này thống nhất với khoản 1 Điều 13 Bộ luật Lao động 2019 (BLLĐ), vốn định nghĩa HĐLĐ dựa trên ba yếu tố:

1. Có việc làm cụ thể do người lao động trực tiếp thực hiện;

2. Có trả công, tiền lương;

3. Có sự quản lý, điều hành, giám sát của bên thuê.

Ví dụ: một doanh nghiệp ký "hợp đồng cộng tác viên" 6 tháng với nhân viên bán hàng. Người này làm theo ca, chấm công, nhận lương cố định hằng tháng và chịu sự phân công của trưởng cửa hàng. Dù tên gọi là cộng tác viên, đây vẫn là HĐLĐ, và doanh nghiệp phải đóng BHXH, BHYT, BHTN như với nhân viên chính thức.

Ngược lại, một hợp đồng dịch vụ thực sự (ví dụ thuê thiết kế logo, bên nhận tự chủ thời gian và cách làm, chỉ bàn giao kết quả) thì không thuộc diện đóng BHXH bắt buộc.

Thời hạn đăng ký tham gia

Theo khoản 1 Điều 28 Luật BHXH 2024, người sử dụng lao động phải nộp hồ sơ đăng ký tham gia BHXH bắt buộc cho người lao động trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày HĐLĐ có hiệu lực. Luật 2024 cũng mở rộng diện bắt buộc sang người làm việc không trọn thời gian có tiền lương tháng từ mức thấp nhất làm căn cứ đóng trở lên, nên các vị trí part-time cũng cần được rà soát.

Bảo hiểm thất nghiệp: hạ ngưỡng xuống HĐLĐ từ đủ 01 tháng từ 01/01/2026

Đối tượng tham gia BHTN theo Luật Việc làm 74/2025/QH15

Luật Việc làm số 74/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 16/6/2025, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, thay thế Luật Việc làm 2013. Theo điểm a khoản 1 Điều 31, người làm việc theo HĐLĐ không xác định thời hạn hoặc xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên phải tham gia BHTN, kể cả khi hai bên thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung của quan hệ lao động.

Trước đây, Luật Việc làm 2013 chỉ bắt buộc đóng BHTN với HĐLĐ từ đủ 03 tháng. Như vậy, nhóm HĐLĐ từ đủ 01 tháng đến dưới 03 tháng nay phải đóng đồng thời cả BHXH, BHYT và BHTN.

Trường hợp không thuộc diện đóng BHTN

Theo khoản 2 Điều 31 Luật Việc làm 2025, không thuộc diện tham gia BHTN gồm:

• Người đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp hằng tháng hoặc đã đủ điều kiện hưởng lương hưu;

• Người đang làm việc theo hợp đồng thử việc;

• Người lao động là người giúp việc gia đình.

Thời hạn tham gia và điều kiện hưởng mới

Điều 44 Luật Việc làm 2025 yêu cầu người sử dụng lao động tham gia BHTN cho người lao động trong 30 ngày kể từ ngày HĐLĐ có hiệu lực.

Về điều kiện hưởng, người lao động phải đóng BHTN từ đủ 12 tháng trong 24 tháng trước khi nghỉ việc. Riêng HĐLĐ có thời hạn từ đủ 01 tháng đến dưới 12 tháng, thời gian xét được nới thành 36 tháng. Mức hưởng hằng tháng bằng 60% bình quân tiền lương đóng BHTN của 06 tháng gần nhất, tối đa không quá 05 lần lương tối thiểu vùng.

NLĐ phải đóng BHTN từ đủ 12-24 trước khi nghỉ việc để hưởng bảo hiểm

Lương cơ sở 2.530.000 đồng từ 01/7/2026 tác động thế nào đến mức đóng?

Lương cơ sở là "mức tham chiếu" trong Luật BHXH 2024

Nghị định 161/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 nâng lương cơ sở từ 2.340.000 lên 2.530.000 đồng/tháng, áp dụng từ 01/7/2026. Nghị định này điều chỉnh trực tiếp lương khu vực công, nhưng vẫn ảnh hưởng tới doanh nghiệp vì khoản 13 Điều 141 Luật BHXH 2024 quy định: khi chưa bãi bỏ lương cơ sở, "mức tham chiếu" bằng mức lương cơ sở.

Điểm đ khoản 1 Điều 31 Luật BHXH 2024 quy định tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất bằng mức tham chiếu và cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu. Do đó, từ 01/7/2026, mức trần đóng BHXH và BHYT tăng từ 46.800.000 lên 50.600.000 đồng/tháng.

Mức sàn thực tế: lương tối thiểu vùng

Với người làm việc theo HĐLĐ, tiền lương thỏa thuận không được thấp hơn lương tối thiểu vùng (Điều 90 BLLĐ 2019). Vì vậy, mức sàn đóng BHXH trên thực tế là lương tối thiểu vùng theo Nghị định 293/2025/NĐ-CP, áp dụng từ 01/01/2026:

Vùng	Lương tối thiểu tháng (đồng)
Vùng I	5.310.000
Vùng II	4.730.000
Vùng III	4.140.000
Vùng VI	3.700.000

Tỷ lệ đóng BHXH, BHYT, BHTN năm 2026

Khoản đóng	Doanh nghiệp	Người lao động
BHXH – hưu trí, tử tuất	14%	8%
BHXH – ốm đau, thai sản	3%	–
BHXH – tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp	0,5%	–
BHYT	3%	1,5%
BHTN	1%	1%
Tổng	21,5%	10,5%

Ví dụ tính mức đóng sau ngày 01/7/2026

Nhân viên tại TP. Hồ Chí Minh (vùng I) có tiền lương đóng bảo hiểm 60.000.000 đồng/tháng:

• BHXH, BHYT chỉ tính trên mức trần 50.600.000 đồng. BHTN tính trên tiền lương thực tế 60.000.000 đồng, vì trần BHTN được xác định theo lương tối thiểu vùng chứ không theo lương cơ sở.

• Doanh nghiệp đóng: 17,5% × 50,6 triệu + 3% × 50,6 triệu + 1% × 60 triệu = 10.973.000 đồng.

• Người lao động đóng: 8% × 50,6 triệu + 1,5% × 50,6 triệu + 1% × 60 triệu = 5.407.000 đồng.

So với trước ngày 01/7/2026 (trần 46,8 triệu), doanh nghiệp đóng thêm 779.000 đồng và người lao động thêm 361.000 đồng mỗi tháng cho mỗi nhân sự áp trần. Bảng lương và phần mềm tính lương cần cập nhật mốc này để tránh truy thu.

Rủi ro khi "đổi tên" hợp đồng hoặc đóng thấp hơn quy định

Từ ngày 10/9/2026, Nghị định 283/2026/NĐ-CP thay thế Nghị định 12/2022/NĐ-CP và lần đầu tách riêng hai hành vi chậm đóng và trốn đóng với khung phạt khác nhau.

Hành vi	Chế tài chính	Biện pháp khắc phục
Chậm đóng BHXH bắt buộc (Điều 43)	Phạt 12%–15% số tiền chậm đóng	Đóng đủ số tiền chậm đóng; nộp thêm 0,03%/ngày trên số tiền và số ngày chậm đóng
Không đăng ký hoặc đăng ký không đủ số người thuộc diện tham gia, sau 60 ngày kể từ hạn đăng ký (Điều 44)	Phạt theo số người lao động bị vi phạm	Lập hồ sơ đăng ký đầy đủ; đóng đủ tiền trốn đóng; nộp 0,03%/ngày
Trốn đóng theo số tiền, gồm đóng trên mức lương thấp hơn quy định (Điều 44)	Phạt 18%–20% số tiền trốn đóng, tối đa 75 triệu đồng (cá nhân) / 150 triệu đồng (tổ chức)	Đóng đủ tiền trốn đóng; nộp 0,03%/ngày

Tiền phạt không thay thế nghĩa vụ đóng: doanh nghiệp vẫn phải truy nộp toàn bộ phần BHXH còn thiếu cùng tiền lãi theo ngày. Hành vi trốn đóng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 216 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) khi đủ yếu tố cấu thành.

Ngoài ra, khi xảy ra tranh chấp, người lao động có thể yêu cầu xác định lại bản chất "hợp đồng dịch vụ" là HĐLĐ. Khi đó, doanh nghiệp còn đối mặt với yêu cầu trả trợ cấp thôi việc, bồi thường quyền lợi BHXH, BHTN mà người lao động lẽ ra được hưởng.

Checklist 6 điểm doanh nghiệp cần rà soát ngay

1. Lập danh sách toàn bộ hợp đồng đang hiệu lực, gồm cả hợp đồng dịch vụ, cộng tác viên, khoán việc, hợp đồng với người làm part-time.

2. Đánh giá bản chất từng hợp đồng theo ba dấu hiệu tại Điều 13 BLLĐ: việc làm do cá nhân trực tiếp thực hiện, trả công định kỳ, chịu quản lý – giám sát (chấm công, nội quy, phân ca).

3. Đối chiếu thời hạn hợp đồng: HĐLĐ từ đủ 01 tháng phải đóng BHXH, BHYT từ 01/7/2025 và BHTN từ 01/01/2026; kiểm tra các trường hợp ký nối nhiều hợp đồng ngắn hạn.

4. Kiểm tra tiền lương làm căn cứ đóng: gồm mức lương, phụ cấp lương và các khoản bổ sung xác định được mức tiền cụ thể, trả thường xuyên theo kỳ; không thấp hơn lương tối thiểu vùng; áp trần 50.600.000 đồng từ 01/7/2026.

5. Rà soát hạn đăng ký và lịch nộp: đăng ký trong 30 ngày kể từ ngày HĐLĐ có hiệu lực; xác định khoản chậm đóng, trốn đóng (nếu có) để chủ động khắc phục trước khi bị thanh tra.

6. Chuẩn hóa mẫu hợp đồng và quy chế lương: sửa mẫu HĐLĐ, hợp đồng dịch vụ, thang bảng lương để phân định rõ hai loại quan hệ và tránh rủi ro bị xác định lại.

LH Legal – Dịch vụ tư vấn lao động, BHXH cho doanh nghiệp

LH Legal đồng hành cùng doanh nghiệp rà soát và chuẩn hóa toàn bộ quan hệ lao động theo đúng Bộ luật Lao động 2019, Luật BHXH 2024 và Luật Việc làm 2025 hỗ trợ các công việc:

• Rà soát hợp đồng: đánh giá bản chất từng HĐLĐ, hợp đồng dịch vụ, cộng tác viên, khoán việc; xác định đối tượng phải đóng BHXH, BHYT, BHTN.

• Rà soát mức đóng: kiểm tra tiền lương làm căn cứ đóng, phụ cấp, mức sàn – mức trần theo từng mốc 01/7/2025, 01/01/2026 và 01/7/2026.

• Xây dựng hồ sơ chuẩn: soạn mẫu HĐLĐ, hợp đồng dịch vụ, quy chế lương thưởng, thang bảng lương phù hợp quy định mới.

• Xử lý tồn đọng: tư vấn phương án khắc phục khoản chậm đóng, đóng thiếu; hỗ trợ làm việc với cơ quan BHXH, thanh tra lao động.

• Tư vấn thường xuyên: cập nhật văn bản mới và giải đáp vướng mắc phát sinh cho bộ phận nhân sự, kế toán.

Nếu có bất kỳ thắc mắc hay cần tư vấn pháp luật vui lòng liên hệ chúng tôi qua các hình thức sau:

Hotline Luật sư tư vấn trực tiếp: 1900 2929 01

Nhập thông tin đăng ký tư vấn luật tại đây: https://luatsulh.com/dang-ky-tu-van.html

Liên hệ đặt lịch hẹn qua zalo số: 0903 796 830

Website: https://luatsulh.com/

Văn phòng: Hồ Chí Minh | Hà Nội | Khánh Hòa

Theo dõi Công ty Luật LH Legal tại:

Website: https://luatsulh.com/

Facebook: Luật sư LH Legal

Youtube: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hoà: Luật sư Hoà (LH Legal)

Kênh Tiktok Công ty: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hình sự: Luật sư Hình sự

Kênh Zalo OA

Hồ sơ năng lực LH Legal