Tranh chấp nào được giải quyết bằng trọng tài thương mại?

Không phải cứ hợp đồng có giá trị lớn hoặc tranh chấp giữa hai doanh nghiệp thì mặc nhiên có thể đưa ra trọng tài.

Để một vụ việc được giải quyết bằng trọng tài thương mại, cần xem xét hai vấn đề quan trọng: tranh chấp có thuộc phạm vi thẩm quyền của trọng tài hay không và giữa các bên có thỏa thuận trọng tài hợp lệ hay không.

Nếu xác định sai ngay từ đầu, doanh nghiệp có thể mất thời gian, chi phí nhưng vụ việc vẫn bị đình chỉ hoặc phải chuyển sang Tòa án.

Vậy những tranh chấp nào được giải quyết bằng trọng tài thương mại?

Những tranh chấp thuộc thẩm quyền của trọng tài thương mại

Theo Điều 2 Luật Trọng tài thương mại 2010, trọng tài có thẩm quyền giải quyết 03 nhóm tranh chấp.

Tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại

Đây là nhóm phổ biến nhất.

Ví dụ:

• Tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa;
• Hợp đồng cung ứng dịch vụ;
• Hợp đồng phân phối, đại lý;
• Xây dựng;
• Logistics, vận chuyển;
• Đầu tư;
• Tài chính, ngân hàng;
• Bảo hiểm;
• Các giao dịch thương mại khác.

Ví dụ, Công ty A bán hàng cho Công ty B nhưng B không thanh toán đúng hạn. Nếu hợp đồng có thỏa thuận trọng tài hợp lệ, tranh chấp có thể được đưa ra trọng tài.

Tranh chấp giữa các bên mà ít nhất một bên có hoạt động thương mại

Luật không giới hạn trọng tài chỉ giải quyết tranh chấp giữa hai thương nhân.

Khoản 2 Điều 2 Luật Trọng tài thương mại 2010 còn quy định trọng tài có thể giải quyết tranh chấp phát sinh giữa các bên trong đó ít nhất một bên có hoạt động thương mại.

Do đó, trong một số giao dịch giữa doanh nghiệp và cá nhân, tranh chấp vẫn có thể thuộc phạm vi giải quyết của trọng tài nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện pháp luật.

Tuy nhiên, nếu cá nhân tham gia giao dịch với tư cách người tiêu dùng, cần lưu ý quy định đặc biệt tại Điều 17 Luật Trọng tài thương mại 2010.

Các tranh chấp khác mà pháp luật quy định được giải quyết bằng trọng tài

Ngoài hai nhóm trên, pháp luật chuyên ngành có thể quy định một số tranh chấp khác được giải quyết bằng trọng tài.

Do đó, khi vụ việc không phải một tranh chấp thương mại điển hình, doanh nghiệp cần kiểm tra thêm pháp luật điều chỉnh quan hệ cụ thể trước khi lựa chọn trọng tài.

Thuộc thẩm quyền trọng tài nhưng chưa chắc đã được trọng tài giải quyết

Đây là điểm doanh nghiệp rất dễ bỏ qua.

Theo Điều 5 Luật Trọng tài thương mại 2010:

Tranh chấp được giải quyết bằng trọng tài nếu các bên có thỏa thuận trọng tài.

Thỏa thuận có thể được lập:

• Ngay trong hợp đồng;
• Trong một văn bản riêng;
• Hoặc sau khi tranh chấp đã phát sinh.

Theo Điều 16 Luật Trọng tài thương mại 2010, thỏa thuận trọng tài phải được xác lập bằng văn bản hoặc các hình thức được pháp luật công nhận tương đương văn bản.

Vì vậy, một tranh chấp mua bán hàng hóa hoàn toàn thuộc phạm vi Điều 2 nhưng nếu không có thỏa thuận trọng tài, một bên không thể tự ý đưa vụ việc ra trọng tài.

Khi nào thỏa thuận trọng tài có thể bị vô hiệu?

Theo Điều 18 Luật Trọng tài thương mại 2010, thỏa thuận trọng tài có thể vô hiệu trong một số trường hợp như:

• Tranh chấp không thuộc thẩm quyền của trọng tài;
• Người xác lập thỏa thuận không có thẩm quyền theo quy định;
• Người xác lập không có năng lực hành vi dân sự;
• Thỏa thuận không đáp ứng yêu cầu về hình thức;
• Một bên bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép khi xác lập và có yêu cầu tuyên vô hiệu;
• Thỏa thuận vi phạm điều cấm của pháp luật.

Tuy nhiên, doanh nghiệp không nên kết luận quá nhanh rằng chỉ cần người ký hợp đồng "không phải người đại diện theo pháp luật" thì điều khoản trọng tài chắc chắn vô hiệu.

Việc người đó có ủy quyền, phạm vi thẩm quyền hoặc thỏa thuận đã được người có thẩm quyền chấp nhận sau đó hay không cũng cần được kiểm tra theo quy định pháp luật.

Ghi sai tên trung tâm trọng tài có làm mất quyền giải quyết tại trọng tài không?

Không phải lúc nào cũng vậy.

Trong thực tế, nhiều hợp đồng sử dụng những câu như:

"Tranh chấp được giải quyết tại Trọng tài kinh tế TP.HCM."

Hoặc tên trung tâm trọng tài được ghi không chính xác.

Trường hợp này cần đánh giá xem các bên có thể xác định được tổ chức trọng tài mà mình thực sự muốn lựa chọn hay không và thỏa thuận có thuộc trường hợp không thể thực hiện được theo pháp luật hay không.

Vì vậy, thay vì sử dụng điều khoản mẫu không rõ nguồn gốc, doanh nghiệp nên ghi chính xác tên tổ chức trọng tài và quy tắc tố tụng được lựa chọn.

Tranh chấp với người tiêu dùng có bắt buộc giải quyết bằng trọng tài không?

Không phải lúc nào cũng bắt buộc.

Điều 17 Luật Trọng tài thương mại 2010 bảo vệ quyền lựa chọn của người tiêu dùng.

Nếu doanh nghiệp đưa sẵn điều khoản trọng tài vào điều kiện chung hoặc hợp đồng mẫu cung cấp hàng hóa, dịch vụ thì khi phát sinh tranh chấp, người tiêu dùng vẫn được quyền lựa chọn trọng tài hoặc Tòa án.

Nhà cung cấp chỉ được khởi kiện người tiêu dùng tại trọng tài nếu người tiêu dùng chấp thuận.

Do đó, doanh nghiệp không nên hiểu rằng chỉ cần hợp đồng mẫu có câu "mọi tranh chấp giải quyết bằng trọng tài" thì người tiêu dùng chắc chắn bị ràng buộc phải sử dụng trọng tài.

Tranh chấp nhiều bên, nhiều hợp đồng có đưa ra trọng tài được không?

Có thể, nhưng thường phức tạp hơn.

Ví dụ một dự án xây dựng có thể đồng thời liên quan đến:

chủ đầu tư – tổng thầu – nhà thầu phụ – nhà cung cấp – đơn vị bảo lãnh.

Trong khi đó, mỗi quan hệ lại được điều chỉnh bởi một hợp đồng khác nhau.

Nếu:

• Một hợp đồng chọn VIAC;
• Một hợp đồng chọn tổ chức trọng tài khác;
• Một hợp đồng không có thỏa thuận trọng tài;

thì việc đưa toàn bộ tranh chấp vào cùng một thủ tục có thể gặp khó khăn.

Lý do là thẩm quyền của trọng tài xuất phát từ sự thỏa thuận của các bên, không phải từ quyền lực nhà nước như Tòa án.

Đây là lý do các doanh nghiệp tham gia dự án lớn nên thiết kế điều khoản giải quyết tranh chấp thống nhất ngay từ giai đoạn ký kết chuỗi hợp đồng.

Doanh nghiệp nên thiết kế điều khoản giải quyết tranh chấp thống nhất ngay từ giai đoạn ký kết chuỗi hợp đồng

Tranh chấp dân sự có được giải quyết bằng trọng tài không?

Không nên hiểu rằng mọi tranh chấp dân sự đều bị loại khỏi trọng tài.

Cần đối chiếu vụ việc với Điều 2 Luật Trọng tài thương mại 2010 và pháp luật chuyên ngành.

Tuy nhiên, những vấn đề thuộc các lĩnh vực như:

• Hôn nhân và gia đình;
• Quan hệ nhân thân;
• Hình sự;
• Hành chính;

không thể chỉ dựa vào một điều khoản trọng tài thương mại để chuyển sang Hội đồng trọng tài giải quyết.

Đặc biệt, một vụ việc có thể đồng thời chứa nhiều quan hệ pháp luật khác nhau.

Ví dụ, tranh chấp về chuyển nhượng cổ phần có thể thuộc phạm vi trọng tài nếu đáp ứng điều kiện, nhưng tranh chấp về chia tài sản chung của vợ chồng liên quan đến số cổ phần đó lại là một quan hệ pháp luật khác cần được xác định theo thẩm quyền tương ứng.

Tranh chấp có yếu tố nước ngoài có được giải quyết bằng trọng tài không?

Có. Đây cũng là nhóm tranh chấp mà trọng tài được sử dụng rất phổ biến.

Các bên có thể lựa chọn tổ chức trọng tài tại Việt Nam hoặc nước ngoài nếu phù hợp với giao dịch và pháp luật áp dụng.

Tuy nhiên, doanh nghiệp không nên chỉ quan tâm đến "kiện ở đâu", mà cần tính đến vấn đề sau cùng:

Nếu thắng kiện thì tài sản của bên thua nằm ở đâu và phán quyết sẽ được thi hành tại quốc gia nào?

Nếu phán quyết được ban hành bởi trọng tài nước ngoài nhưng tài sản của bên phải thi hành nằm tại Việt Nam thì sẽ phải xem xét thủ tục công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài tại Việt Nam theo pháp luật tố tụng và điều ước quốc tế có liên quan.

Vì vậy, địa điểm trọng tài nên được lựa chọn cùng với chiến lược thi hành phán quyết, thay vì chỉ dựa trên sự thuận tiện khi ký hợp đồng.

3 câu hỏi doanh nghiệp nên kiểm tra trước khi khởi kiện trọng tài

Trước khi nộp đơn, nên kiểm tra:

Thứ nhất: Tranh chấp có thuộc Điều 2 Luật Trọng tài thương mại không?

Nếu không thuộc thẩm quyền trọng tài, thỏa thuận trọng tài có thể không có giá trị để giải quyết vụ việc đó.

Thứ hai: Có thỏa thuận trọng tài hợp lệ và có thể thực hiện được không?

Cần kiểm tra hình thức, người ký, phạm vi tranh chấp và tổ chức trọng tài được lựa chọn.

Thứ ba: Thỏa thuận trọng tài có bao phủ đúng tranh chấp đang phát sinh không?

Không phải cứ hợp đồng có điều khoản trọng tài là tất cả mâu thuẫn giữa hai bên đều mặc nhiên thuộc trọng tài. Phạm vi của điều khoản cần được đọc kỹ.

Câu hỏi thường gặp

Không có điều khoản trọng tài thì có thể đưa tranh chấp ra trọng tài không?

Có thể, nếu sau khi tranh chấp phát sinh các bên cùng thống nhất lập thỏa thuận trọng tài.

Nếu một bên không đồng ý thì bên còn lại không thể đơn phương buộc họ tham gia tố tụng trọng tài.

Hợp đồng vô hiệu thì điều khoản trọng tài có vô hiệu theo không?

Không đương nhiên.

Theo Điều 19 Luật Trọng tài thương mại 2010, thỏa thuận trọng tài độc lập với hợp đồng. Hợp đồng bị thay đổi, hủy bỏ, vô hiệu hoặc không thể thực hiện không tự động làm mất hiệu lực của thỏa thuận trọng tài.

Người tiêu dùng có bắt buộc theo điều khoản trọng tài trong hợp đồng mẫu không?

Không.

Trong trường hợp thuộc Điều 17 Luật Trọng tài thương mại 2010, người tiêu dùng vẫn có quyền lựa chọn trọng tài hoặc Tòa án.

Trọng tài và Tòa án bên nào có thẩm quyền cao hơn?

Không nên hiểu theo hướng cơ quan nào "cao hơn".

Đây là hai cơ chế giải quyết tranh chấp khác nhau. Trọng tài có thẩm quyền dựa trên thỏa thuận của các bên và phạm vi pháp luật cho phép; Tòa án thực hiện chức năng tư pháp theo thẩm quyền do pháp luật quy định.

Kết luận

Để một tranh chấp được giải quyết bằng trọng tài thương mại, chỉ có tranh chấp thương mại là chưa đủ.

Doanh nghiệp cần kiểm tra đồng thời: tranh chấp có thuộc thẩm quyền trọng tài, có thỏa thuận trọng tài hợp lệ, thỏa thuận có thể thực hiện được và tranh chấp nằm trong phạm vi điều khoản đã thỏa thuận.

Một sai sót trong điều khoản trọng tài có thể chỉ nằm ở vài từ, nhưng khi tranh chấp hàng tỷ đồng phát sinh, nó có thể khiến doanh nghiệp mất thời gian tranh luận về thẩm quyền trước cả khi Hội đồng trọng tài xem xét ai đúng, ai sai.

Căn cứ pháp lý

• Luật Trọng tài thương mại 2010;
• Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP hướng dẫn thi hành một số quy định của Luật Trọng tài thương mại;
• Bộ luật Tố tụng dân sự và các quy định pháp luật chuyên ngành có liên quan.

LH Legal hỗ trợ giải quyết tranh chấp bằng trọng tài

LH Legal hỗ trợ doanh nghiệp rà soát hiệu lực và phạm vi của thỏa thuận trọng tài, xác định thẩm quyền, đánh giá thời hiệu và xây dựng phương án giải quyết tranh chấp trước khi khởi kiện.

Đối với các hợp đồng chưa phát sinh tranh chấp, việc rà soát điều khoản trọng tài ngay từ giai đoạn ký kết cũng giúp doanh nghiệp hạn chế nguy cơ gặp "điều khoản lỗi" khi cần sử dụng cơ chế trọng tài sau này.

Nếu có bất kỳ thắc mắc hay cần tư vấn pháp luật vui lòng liên hệ chúng tôi qua các hình thức sau:

Hotline Luật sư tư vấn trực tiếp: 1900 2929 01

Nhập thông tin đăng ký tư vấn luật tại đây: https://luatsulh.com/dang-ky-tu-van.html

Liên hệ đặt lịch hẹn qua zalo số: 0903 796 830

Website: https://luatsulh.com/

Văn phòng: Hồ Chí Minh | Hà Nội | Khánh Hòa

Theo dõi Công ty Luật LH Legal tại:

Website: https://luatsulh.com/

Facebook: Luật sư LH Legal

Youtube: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hoà: Luật sư Hoà (LH Legal)

Kênh Tiktok Công ty: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hình sự: Luật sư Hình sự

Kênh Zalo OA

Hồ sơ năng lực LH Legal