Quan hệ pháp luật là gì? Khi nào được gộp nhiều tranh chấp để giải quyết tại trọng tài thương mại?

Khi tranh chấp xảy ra, một vấn đề quan trọng được đặt ra là: có thể gộp nhiều quan hệ pháp luật tranh chấp để giải quyết trong cùng một vụ kiện tại trọng tài thương mại hay không? Nếu cần sự hỗ trợ của Tòa án trong quá trình tố tụng trọng tài thì Tòa án nào có thẩm quyền giải quyết?

Việc xác định đúng các vấn đề này có ý nghĩa quan trọng đối với doanh nghiệp trong việc lựa chọn phương án giải quyết tranh chấp, xây dựng yêu cầu khởi kiện và hạn chế những rủi ro tố tụng không cần thiết.

Quan hệ pháp luật là gì?

Pháp luật hiện hành không đưa ra một định nghĩa chung, trực tiếp về quan hệ pháp luật. Tuy nhiên, dưới góc độ lý luận pháp lý, có thể hiểu quan hệ pháp luật là quan hệ xã hội được các quy phạm pháp luật điều chỉnh, trong đó các chủ thể tham gia có những quyền và nghĩa vụ pháp lý nhất định được Nhà nước công nhận và bảo đảm thực hiện.

Một quan hệ pháp luật thường bao gồm ba thành phần cơ bản:

• Chủ thể: cá nhân, pháp nhân, doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức hoặc chủ thể khác tham gia quan hệ pháp luật;
• Khách thể: lợi ích vật chất hoặc phi vật chất mà các chủ thể hướng tới;
• Nội dung: các quyền và nghĩa vụ pháp lý của các bên.

Trong hoạt động thương mại, quan hệ pháp luật có thể phát sinh từ nhiều loại giao dịch khác nhau như mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, xây dựng, vận chuyển, gia công, đại lý, phân phối, đầu tư, tín dụng hoặc các thỏa thuận thương mại khác.

Ví dụ, Công ty A ký với Công ty B một hợp đồng mua bán hàng hóa, đồng thời giữa các bên còn có thỏa thuận về vận chuyển và thanh toán công nợ. Khi phát sinh vi phạm, tranh chấp giữa hai doanh nghiệp có thể liên quan đến nhiều quyền, nghĩa vụ và nhiều quan hệ pháp luật có mối liên hệ với nhau.

Chính vì vậy, việc xác định đúng quan hệ pháp luật tranh chấp là một trong những bước quan trọng trước khi doanh nghiệp tiến hành khởi kiện tại trọng tài hoặc Tòa án.

Khi nào được gộp nhiều quan hệ pháp luật tranh chấp tại trọng tài thương mại?

Theo khoản 4 Điều 7 Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP, việc gộp nhiều quan hệ pháp luật tranh chấp để giải quyết trong cùng một vụ kiện được thực hiện khi thuộc một trong hai trường hợp sau:

Thứ nhất, các bên có thỏa thuận đồng ý gộp nhiều quan hệ pháp luật tranh chấp để giải quyết trong cùng một vụ kiện.

Trong trường hợp này, sự thống nhất của các bên là cơ sở để những quan hệ pháp luật tranh chấp có liên quan được xem xét trong cùng một vụ kiện trọng tài.

Thứ hai, Quy tắc tố tụng trọng tài cho phép gộp nhiều quan hệ pháp luật tranh chấp để giải quyết trong cùng một vụ kiện.

Do đó, khi doanh nghiệp lựa chọn một trung tâm trọng tài cụ thể, ngoài Luật Trọng tài thương mại và thỏa thuận giữa các bên, cần kiểm tra kỹ Quy tắc tố tụng của trung tâm trọng tài được lựa chọn để xác định điều kiện, trình tự và phạm vi gộp các tranh chấp.

Như vậy, không phải trong mọi trường hợp doanh nghiệp đều có thể tự động đưa tất cả các tranh chấp đang tồn tại giữa hai bên vào cùng một vụ kiện trọng tài.

Vì sao doanh nghiệp cần thận trọng khi muốn gộp nhiều tranh chấp?

Việc giải quyết nhiều quan hệ pháp luật trong cùng một vụ kiện có thể giúp doanh nghiệp hạn chế việc phải tiến hành nhiều thủ tục tố tụng riêng biệt, đồng thời tạo điều kiện để Hội đồng trọng tài xem xét toàn diện những giao dịch có liên quan.

Tuy nhiên, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý đến thỏa thuận trọng tài trong từng hợp đồng.

Ví dụ, giữa hai doanh nghiệp tồn tại ba hợp đồng khác nhau nhưng chỉ hai hợp đồng có điều khoản trọng tài. Hợp đồng còn lại không có thỏa thuận trọng tài hoặc có thỏa thuận lựa chọn một cơ chế giải quyết tranh chấp khác. Khi đó, việc đưa toàn bộ yêu cầu vào cùng một vụ kiện có thể phát sinh vấn đề về thẩm quyền của Hội đồng trọng tài.

Tương tự, nếu các hợp đồng lựa chọn những trung tâm trọng tài khác nhau hoặc có nội dung thỏa thuận trọng tài không thống nhất, doanh nghiệp cần đánh giá kỹ hiệu lực và phạm vi áp dụng của từng thỏa thuận trước khi khởi kiện.

Đây cũng là lý do việc rà soát hợp đồng và thỏa thuận trọng tài nên được thực hiện ngay từ giai đoạn chuẩn bị hồ sơ tranh chấp.

Có nhiều thỏa thuận trọng tài đối với cùng một tranh chấp thì áp dụng thỏa thuận nào?

Theo khoản 1 Điều 7 Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP, nếu có nhiều thỏa thuận trọng tài được xác lập đối với cùng một nội dung tranh chấp, thỏa thuận trọng tài được xác lập hợp pháp sau cùng theo thời gian có giá trị áp dụng.

Ngoài ra, Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP còn hướng dẫn một số trường hợp đáng lưu ý:

• Nếu thỏa thuận trọng tài có nội dung không rõ ràng và có thể được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau thì việc giải thích được thực hiện theo quy định của pháp luật dân sự;
• Khi quyền, nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch hoặc hợp đồng được chuyển giao mà giao dịch, hợp đồng đó có thỏa thuận trọng tài hợp pháp thì về nguyên tắc, thỏa thuận trọng tài vẫn có hiệu lực đối với bên chuyển giao và bên nhận chuyển giao, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.

Đối với doanh nghiệp có hệ thống hợp đồng phức tạp, việc kiểm tra không chỉ dừng ở câu hỏi "hợp đồng có điều khoản trọng tài hay không", mà còn phải xác định thỏa thuận đó có hiệu lực không, áp dụng cho tranh chấp nào và có tương thích với các thỏa thuận trong những hợp đồng liên quan hay không.

Tòa án có vai trò gì trong hoạt động trọng tài thương mại?

Trọng tài thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án. Tuy nhiên, trong quá trình giải quyết tranh chấp, một số vấn đề vẫn cần hoặc có thể có sự hỗ trợ, giám sát của Tòa án theo quy định của Luật Trọng tài thương mại 2010.

Điều 7 Luật Trọng tài thương mại 2010 quy định nguyên tắc xác định Tòa án có thẩm quyền đối với hoạt động trọng tài.

Trường hợp các bên đã có thỏa thuận lựa chọn một Tòa án cụ thể thì Tòa án được các bên lựa chọn có thẩm quyền theo quy định pháp luật.

Nếu các bên không có thỏa thuận lựa chọn Tòa án, thẩm quyền được xác định tùy từng yêu cầu cụ thể.

Chỉ định Trọng tài viên để thành lập Hội đồng trọng tài vụ việc

Tòa án có thẩm quyền là Tòa án nơi bị đơn cư trú nếu bị đơn là cá nhân hoặc nơi bị đơn đặt trụ sở nếu bị đơn là tổ chức.

Nếu có nhiều bị đơn, Tòa án có thẩm quyền là Tòa án nơi cư trú hoặc đặt trụ sở của một trong các bị đơn.

Trường hợp bị đơn cư trú hoặc có trụ sở ở nước ngoài, Tòa án có thẩm quyền là Tòa án nơi nguyên đơn cư trú hoặc đặt trụ sở.

Thay đổi Trọng tài viên của Hội đồng trọng tài vụ việc

Tòa án có thẩm quyền là Tòa án nơi Hội đồng trọng tài giải quyết tranh chấp.

Khiếu nại quyết định liên quan đến thỏa thuận hoặc thẩm quyền trọng tài

Đối với yêu cầu giải quyết khiếu nại quyết định của Hội đồng trọng tài về:

• Thỏa thuận trọng tài vô hiệu;
• Thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được;
• Thẩm quyền của Hội đồng trọng tài;

Tòa án có thẩm quyền là Tòa án nơi Hội đồng trọng tài ra quyết định.

Yêu cầu Tòa án thu thập chứng cứ

Tòa án có thẩm quyền là Tòa án nơi có chứng cứ cần được thu thập.

Yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời

Tòa án có thẩm quyền là Tòa án nơi biện pháp khẩn cấp tạm thời cần được áp dụng.

Đây là vấn đề doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm trong những tranh chấp có nguy cơ tài sản bị chuyển dịch, chứng cứ bị thay đổi hoặc quyền và lợi ích hợp pháp của một bên cần được bảo vệ khẩn cấp.

Triệu tập người làm chứng

Tòa án có thẩm quyền là Tòa án nơi người làm chứng cư trú.

Yêu cầu hủy hoặc đăng ký phán quyết trọng tài

Đối với yêu cầu hủy phán quyết trọng tài hoặc đăng ký phán quyết trọng tài vụ việc, Tòa án có thẩm quyền là Tòa án nơi Hội đồng trọng tài đã tuyên phán quyết trọng tài.

Theo Luật Trọng tài thương mại 2010, Tòa án có thẩm quyền đối với các hoạt động trọng tài nêu trên được xác định theo quy định pháp luật về thẩm quyền của Tòa án.

Tòa án có thẩm quyền hủy hoặc đăng ký phán quyết trọng tài vụ việc là Tòa án nơi Hội đồng trọng tài đã tuyên phán quyết

Doanh nghiệp cần kiểm tra gì trước khi khởi kiện tại trọng tài?

Trước khi nộp đơn khởi kiện, doanh nghiệp không nên chỉ tập trung vào việc chứng minh bên còn lại đã vi phạm hợp đồng. Một hồ sơ tranh chấp trọng tài cần được đánh giá đồng thời cả nội dung tranh chấp và các vấn đề tố tụng.

Doanh nghiệp nên rà soát ít nhất các vấn đề sau:

• Tranh chấp có thuộc thẩm quyền giải quyết của trọng tài thương mại hay không;
• Giữa các bên có thỏa thuận trọng tài hay không;
• Thỏa thuận trọng tài có hợp pháp và có khả năng thực hiện hay không;
• Nếu có nhiều hợp đồng, điều khoản giải quyết tranh chấp trong từng hợp đồng có thống nhất hay không;
• Có đủ điều kiện để gộp nhiều quan hệ pháp luật tranh chấp trong cùng một vụ kiện hay không;
• Quy tắc tố tụng của trung tâm trọng tài được lựa chọn quy định như thế nào;
• Thời hiệu khởi kiện còn hay đã hết;
• Yêu cầu khởi kiện, chứng cứ và phương pháp xác định thiệt hại đã đầy đủ hay chưa;
• Có cần yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời hoặc đề nghị Tòa án hỗ trợ thu thập chứng cứ hay không.

Việc xác định sai thẩm quyền, phạm vi thỏa thuận trọng tài hoặc cấu trúc yêu cầu khởi kiện có thể khiến quá trình giải quyết tranh chấp trở nên phức tạp hơn, kéo dài thời gian và làm tăng chi phí pháp lý cho doanh nghiệp.

Luật sư LH Legal hỗ trợ giải quyết tranh chấp trọng tài thương mại

Đối với các tranh chấp thương mại có giá trị lớn hoặc phát sinh từ nhiều hợp đồng, nhiều giao dịch liên quan, việc xây dựng chiến lược giải quyết tranh chấp ngay từ đầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

LH Legal hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình giải quyết tranh chấp tại trọng tài thương mại, bao gồm:

• Nghiên cứu hồ sơ, hợp đồng và xác định quan hệ pháp luật tranh chấp;
• Rà soát hiệu lực và phạm vi của thỏa thuận trọng tài;
• Đánh giá khả năng gộp nhiều quan hệ pháp luật tranh chấp trong cùng một vụ kiện;
• Tư vấn lựa chọn phương án giải quyết tranh chấp phù hợp;
• Xây dựng chiến lược tố tụng và phương án bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp;
• Soạn thảo đơn khởi kiện, bản tự bảo vệ, yêu cầu phản tố và các văn bản tố tụng;
• Thu thập, đánh giá và hệ thống hóa tài liệu, chứng cứ;
• Tham gia thương lượng, hòa giải trong quá trình giải quyết tranh chấp;
• Đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp trước Hội đồng trọng tài;
• Hỗ trợ các thủ tục tại Tòa án liên quan đến hoạt động trọng tài theo quy định pháp luật.

Trong tranh chấp thương mại, đặc biệt là những vụ việc có nhiều hợp đồng và nhiều quan hệ pháp luật đan xen, việc lựa chọn đúng cơ chế giải quyết và xác định đúng phạm vi yêu cầu ngay từ đầu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến toàn bộ quá trình tố tụng.

Doanh nghiệp đang phát sinh tranh chấp hoặc cần đánh giá khả năng khởi kiện tại trọng tài thương mại có thể liên hệ LH Legal để được Luật sư nghiên cứu hồ sơ và tư vấn phương án giải quyết phù hợp.

Căn cứ pháp lý tham khảo:

• Luật Trọng tài thương mại 2010;
• Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn thi hành một số quy định của Luật Trọng tài thương mại.

Nếu có bất kỳ thắc mắc hay cần tư vấn pháp luật vui lòng liên hệ chúng tôi qua các hình thức sau:

Hotline Luật sư tư vấn trực tiếp: 1900 2929 01

Nhập thông tin đăng ký tư vấn luật tại đây: https://luatsulh.com/dang-ky-tu-van.html

Liên hệ đặt lịch hẹn qua zalo số: 0903 796 830

Website: https://luatsulh.com/

Văn phòng: Hồ Chí Minh | Hà Nội | Khánh Hòa

Theo dõi Công ty Luật LH Legal tại:

Website: https://luatsulh.com/

Facebook: Luật sư LH Legal

Youtube: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hoà: Luật sư Hoà (LH Legal)

Kênh Tiktok Công ty: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hình sự: Luật sư Hình sự

Kênh Zalo OA

Hồ sơ năng lực LH Legal