Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp là gì? Khi nào bị tăng nặng TNHS?

Trong xã hội , có những kẻ lầm lỡ bước chân vào con đường sai trái, nhưng cũng có những kẻ biến tội ác thành một 'cái nghề' để mưu sinh. Vậy tại sao Bộ luật Hình sự lại quy định một sự trừng phạt nghiêm khắc đặc biệt cho thuật ngữ “Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp”? Liệu có phải cứ phạm tội nhiều lần thì được coi là chuyên nghiệp, hay đằng sau đó là cả một sự tính toán, đầu tư và chọn lọc mục tiêu một cách bài bản? Hãy cùng LH Legal bóc tách những góc khuất pháp lý và các tiêu chí khắt khe để nhận diện một tội phạm chuyên nghiệp trong bài viết dưới đây.

>>> Tất tần tật về tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự từ A đến Z (Cập nhật 2025)

>>> Biện pháp tư pháp đối với người phạm tội gồm những gì? Nguyên tắc xử lý người phạm tội?

Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp là gì? Khi nào bị tăng nặng TNHS?

“Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp” là gì?

Theo Khoản 2 Điều 4 Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án Nhân dân tối cao: “Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp” quy định tại Điểm b Khoản 1 Điều 52 của Bộ luật Hình sự, trường hợp người phạm tội thực hiện hành vi phạm tội từ 05 lần từ 5 lần trở lên trở lên (không phân biệt đã bị truy cứu trách nhiệm hình sự hay chưa bị truy cứu trách nhiệm hình sự, mà chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc chưa được xóa án tích) và người phạm tội lấy khoản lợi bất chính thu được từ việc phạm tội làm nguồn thu nhập chính.

Khác với những hành vi phạm tội mang tính bột phát, nhất thời do hoàn cảnh kinh tế hoặc xung đột cá nhân, người phạm tội chuyên nghiệp thường có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, có kế hoạch, thậm chí thành lập nhóm, tổ chức để thực hiện hành vi một cách liên tục, có hệ thống và tái diễn, việc đánh giá có hay không có “tính chất chuyên nghiệp” không đơn thuần dựa vào số lần phạm tội, mà còn phải xem xét đến quá trình sinh sống, nghề nghiệp, động cơ, phương thức thực hiện và mức độ tái phạm của người bị truy tố.

Dấu hiệu nhận biết “có tính chất chuyên nghiệp”

Để xác định một người phạm tội “có tính chất chuyên nghiệp” cần đồng thời có hai dấu hiệu:

Đã thực hiện hành vi phạm tội từ 05 lần trở lên (không phân biệt đã bị truy cứu trách nhiệm hình sự hay chưa, miễn là chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc chưa được xóa án tích).
Lấy khoản lợi bất chính thu được từ việc phạm tội làm nguồn thu nhập.

Ví dụ thực tế về “phạm tội có tính chất chuyên nghiệp”

Ví dụ: Đặng Hồng H không nghề nghiệp, lười lao động, thường xuyên ăn chơi, cờ bạc dẫn đến nợ nần. Để có tiền tiêu xài và trả nợ, từ tháng 10/2023 đến tháng 09/2024, H thực hiện 10 vụ trộm cắp tài sản (mỗi vụ từ 10.000.000 đồng trở lên) với tổng giá trị tài sản chiếm đoạt được là 500.000.000 đồng.

Phân tích: Trường hợp này, Đặng Hồng H bị áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự quy định tại điểm b khoản 1 Điều 52 của Bộ luật Hình sự.

Hành vi: Đối tượng H trộm cắp chuyên nghiệp không hành động ngẫu nhiên. H thường có những hành vi quan sát, thăm dò kỹ lưỡng địa điểm và thói quen sinh hoạt của nạn nhân trước khi ra tay. Quá trình này lặp lại nhiều lần ở cùng một khu vực. thường chuẩn bị sẵn các công cụ, phương tiện chuyên dụng để phá khóa, vô hiệu hóa các thiết bị an ninh nhằm thực hiện hành vi trộm cắp một cách nhanh chóng và hiệu quả.
Mục đích: Dùng tiền tiêu xài và trả nợ cho bản thân, làm nguồn thu nhập cho bản thân.

Ví dụ: B đã bị kết án về tội “trộm cắp tài sản”, nhưng chưa chấp hành hình phạt hoặc sau khi chấp hành xong hình phạt, trong một thời gian, B lại liên tiếp thực hiện bốn vụ trộm cắp tài sản (tài sản chiếm đoạt được trong mỗi vụ có giá trị từ năm trăm ngàn đồng trở lên).

Phân tích: Trong trường hợp này, B phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự và phải bị áp dụng ba tình tiết tăng nặng là “phạm tội nhiều lần”, “tái phạm” và “phạm tội có tính chất chuyên nghiệp”.

Hành vi: Đã thực hiện trộm cắp tài sản 1 lần, nhưng sau đó lại phạm tội thêm 4 lần nữa. Trong nhiều lần, B đều dùng thủ đoạn và phương thức là tìm hiểu các nhà dân mà có người già hoặc trẻ nhỏ ở nhà một mình thì tiếp cận và giả làm người quen để lợi dụng sơ hở của chủ nhà mà trộm cắp tài sản.
Mục đích: Chiếm đoạt tài sản sử dụng riêng.

Suy ra “Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp” có những dấu hiệu sau:

Có tính thường xuyên và thường sử dụng một hình thức hoặc phương tiện nhất định để thực hành hành vi phạm tội một cách thành thục, chuyên nghiệp: Đây là dấu hiệu định lượng, phản ánh tần suất và sự lặp lại của hành vi phạm tội. Tiêu chí "từ 05 lần trở lên" được coi là ngưỡng để xác định người phạm tội không chỉ thực hiện hành vi nảy sinh ý định tức thời mà đã hình thành một thói quen, một mô hình hoạt động bất hợp pháp có hệ thống. Dấu hiệu này cũng không bị ảnh hưởng bởi việc các lần phạm tội trước đó đã bị xét xử hay chưa, miễn là các tội danh này có thể được xem xét cùng nhau trong một vụ án.
Có sự chuẩn bị và tổ chức: Trong nhiều trường hợp, trộm cắp chuyên nghiệp là hoạt động của một băng nhóm. Các thành viên có sự bàn bạc, thống nhất và phân công nhiệm vụ cụ thể. Một số đối tượng chịu trách nhiệm cảnh giới, một số khác trực tiếp thực hiện hành vi, và thậm chí có cả mắt xích "tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có" để nhanh chóng biến tài sản trộm cắp thành tiền.

Góc nhìn luật sư: Những điểm cần đặc biệt lưu ý

Phân biệt “phạm tội có tính chất chuyên nghiệp” với “tái phạm”, “tái phạm nguy hiểm”

Không phải cứ tái phạm là chuyên nghiệp. Tái phạm là trường hợp đã bị kết án, chưa được xóa án tích mà lại thực hiện hành vi phạm tội mới (Điều 53 Bộ luật Hình sự).
“Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp” là phạm tội nhiều lần và lấy việc phạm tội làm nguồn sống chính. Hai khái niệm này khác nhau.

Ảnh hưởng của tình tiết “phạm tội có tính chất chuyên nghiệp” đến mức phạt:

Đây là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự (điểm b khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự).
Khi áp dụng tình tiết này, Tòa án sẽ quyết định mức hình phạt trong khung hình phạt đã được quy định cho tội danh, không có quy định cụ thể tăng bao nhiêu năm tù hoặc bao nhiêu phần trăm mức phạt, mà mức tăng sẽ phụ thuộc vào tính chất mức độ của từng vụ án cụ thể và quyết định của Hội đồng xét xử.

Một số điểm cần lưu ý khác

Chỉ các tình tiết được liệt kê tại khoản 1 Điều 52 mới là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự. Các tình tiết đã là dấu hiệu định tội hoặc định khung hình phạt thì không được coi là tình tiết tăng nặng.
Việc xác định tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ, loại trừ trách nhiệm hình sự phải căn cứ vào hành vi phạm tội và mối quan hệ nhân thân của người phạm tội (Điều 58 Bộ luật Hình sự).
Khi quyết định hình phạt, Tòa án phải cân nhắc tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội, các tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách nhiệm hình sự (Điều 50 Bộ luật Hình sự).

Câu hỏi thường gặp về “phạm tội có tính chất chuyên nghiệp”

Phạm tội bao nhiêu lần thì bị coi là chuyên nghiệp?

Căn cứ vào Điều 52 Bộ luật Hình sự, được hướng dẫn chi tiết tại Điều 4 Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án Nhân dân tối cao thì: Người phạm tội thực hiện hành vi phạm tội từ 05 lần trở lên (không phân biệt đã bị truy cứu trách nhiệm hình sự hay chưa, mà chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc chưa được xóa án tích) và lấy khoản lợi bất chính thu được từ việc phạm tội làm nguồn thu nhập thì bị coi là phạm tội có tính chất chuyên nghiệp.

Có phải cứ tái phạm là chuyên nghiệp không?

Không. Tái phạm là trường hợp đã bị kết án, chưa được xóa án tích mà lại thực hiện hành vi phạm tội mới (Điều 53 Bộ luật Hình sự).

Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp là phạm tội từ 05 lần trở lên và lấy việc phạm tội làm nguồn sống chính. Hai khái niệm này khác nhau và không phải cứ tái phạm là chuyên nghiệp.

Tình tiết này làm tăng bao nhiêu mức phạt?

“Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp” là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự theo điểm b khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự.

Khi áp dụng tình tiết này, Tòa án sẽ quyết định mức hình phạt trong khung hình phạt đã được quy định cho tội danh, không có quy định cụ thể tăng bao nhiêu năm tù hoặc bao nhiêu phần trăm mức phạt, mà mức tăng sẽ phụ thuộc vào từng vụ án cụ thể và quyết định của Hội đồng xét xử.

Tóm lại, “Phạm tội chuyên nghiệp” không chỉ là một thuật ngữ pháp lý khô khan, mà là sự cảnh báo đanh thép đối với những kẻ coi thường pháp luật, biến hành vi bất chính thành phương kế sinh nhai. Việc nhận diện đúng bản chất của tình tiết này không chỉ giúp đảm bảo Tòa án xét xử đúng người, đúng tội và đúng pháp luật mà còn là lá chắn bảo vệ sự bình yên của xã hội. Hy vọng bài phân tích này của LH Legal đã giúp bạn có cái nhìn sắc bén, nhận định chính xác về tính chất, mức độ và hành vi phạm tội của loại tội phạm có tính chất chuyên nghiệp.

Nếu có bất kỳ thắc mắc hay cần tư vấn pháp luật vui lòng liên hệ chúng tôi qua các hình thức sau:

Hotline Luật sư tư vấn trực tiếp: 1900 2929 01

Nhập thông tin đăng ký tư vấn luật tại đây: https://luatsulh.com/dang-ky-tu-van.html

Liên hệ đặt lịch hẹn qua zalo số: 0903 796 830

Website: https://luatsulh.com/

Hồ Chí Minh: 12A Nguyễn Đình Chiểu, Phường Tân Định (Phường Đa Kao, Quận 1 cũ)

Hà Nội: 51 Nguyễn Khắc Hiếu, Phường Ba Đình (Phường Trúc Bạch, Quận Ba Đình cũ)

Nha Trang: 144 Hoàng Hoa Thám, Phường Nha Trang (Phường Lộc Thọ, Thành phố Nha Trang cũ)

Theo dõi Công ty Luật LH Legal tại:

Website: https://luatsulh.com/

Facebook: Luật sư LH Legal

Youtube: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hoà: Luật sư Hoà (LH Legal)

Kênh Tiktok Công ty: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hình sự: Luật sư Hình sự