Những điều cần biết về “Hợp đồng giả cách”

>>> Hợp đồng theo mẫu và các quy định pháp luật liên quan

>>> Hợp đồng bảo hiểm vô hiệu nếu tư vấn viên gây nhầm lẫn cho khách hàng

Hợp đồng giả cách là gì?

Hợp đồng giả cách là gọi khác của hợp đồng có yếu tố giả tạo. Theo đó, giao dịch dân sự có yếu tố giả tạo là khi các bên xác lập giao dịch dân sự một cách giả tạo nhằm che giấu một giao dịch dân sự khác hoặc nhằm trốn tránh nghĩa vụ với người thứ ba.

Như vậy, hợp đồng giả cách được hiểu là một loại hợp đồng được xác lập một cách giả tạo nhằm che giấu một hợp đồng khác hoặc nhằm trốn tránh nghĩa vụ với người thứ ba. Loại hợp đồng này không có giá trị pháp lý, không làm phát sinh quyền và nghĩa vụ của các bên. 

Pháp luật quy định thế nào về hợp đồng giả cách?

Theo Điều 124 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định thì giao dịch dân sự có yếu tố giả tạo sẽ bị vô hiệu như sau: 

• Khi các bên xác lập giao dịch dân sự một cách giả tạo nhằm che giấu một giao dịch dân sự khác thì giao dịch dân sự giả tạo vô hiệu, còn giao dịch dân sự bị che giấu vẫn có hiệu lực, trừ trường hợp giao dịch đó cũng vô hiệu theo quy định của Bộ luật này hoặc luật khác có liên quan.

• Trường hợp xác lập giao dịch dân sự giả tạo nhằm trốn tránh nghĩa vụ với người thứ ba thì giao dịch dân sự đó vô hiệu.

Theo đó, hợp đồng giả cách được xem là một hợp đồng có yếu tố giả tạo. Do vậy, hợp đồng này sẽ bị vô hiệu, tức là không có giá trị pháp lý, không phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa các bên. 

Hợp đồng giả cách sẽ bị vô hiệu

Đồng thời, theo Điều 131 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu thì: 

• Giao dịch dân sự vô hiệu không làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của các bên kể từ thời điểm giao dịch được xác lập.

• Khi giao dịch dân sự vô hiệu thì các bên khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.

• Trường hợp không thể hoàn trả được bằng hiện vật thì trị giá thành tiền để hoàn trả.

• Bên ngay tình trong việc thu hoa lợi, lợi tức không phải hoàn trả lại hoa lợi, lợi tức đó.

• Bên có lỗi gây thiệt hại thì phải bồi thường.

• Việc giải quyết hậu quả của giao dịch dân sự vô hiệu liên quan đến quyền nhân thân do Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định.

Như vậy, khi hợp đồng giả cách vô hiệu thì hợp đồng sẽ không có giá trị pháp lý, khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận. Đồng thời, có thể phát sinh bồi thường thiệt hại nếu bên có lỗi gây thiệt hại. 

Thời hiệu để yêu cầu tuyên bố vô hiệu hợp đồng giả cách

Theo khoản 3 Điều 132 Bộ luật Dân sự năm 2015 thì thời hiệu yêu cầu Tòa án tuyên bố vô hiệu hợp đồng giả cách được quy định như sau: 

Đối với giao dịch dân sự quy định tại Điều 123 và Điều 124 của Bộ luật này thì thời hiệu yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu không bị hạn chế.

Như vậy, đối với hợp đồng giả cách (tức là giao dịch có yếu tố giả tạo) thì thời hiệu yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch vô hiệu sẽ không bị hạn chế. Quy định trên xuất phát từ một số lý do như: 

• Bảo vệ trật tự công cộng và lợi ích xã hội: hợp đồng giả cách thường được xác lập nhằm che giấu giao dịch dân sự khác hoặc nhằm trốn tránh nghĩa vụ nào đó (chẳng hạn như trốn thuế, tẩu tán tài sản, lừa đảo…). Những hành vi trên ảnh hưởng rất lớn đến công cộng cũng như lợi ích xã hội. Do đó, cần có quy định điều chỉnh thời hạn tuyên bố vô hiệu hợp đồng này không bị giới hạn để nhằm bảo vệ trật tự công cộng và lợi ích xã hội. 

• Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên thứ ba: hợp đồng giả cách được xác lập có thể nhằm trốn tránh nghĩa vụ với bên thứ ba, gây ảnh hưởng cực kỳ nghiêm trọng đối với bên này. Chính vì thế, việc quy định điều chỉnh thời hạn tuyên bố vô hiệu loại hợp đồng này không bị giới hạn nhằm bảo vệ quyền lợi của bên thứ ba một cách tối ưu nhất. 

• Đảm bảo nguyên tắc tự do ý chí: có trường hợp xác lập hợp đồng giả cách do một bên bị cưỡng ép, ép buộc xác lập. Điều này vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc tự do ý chí trong giao dịch dân sự. Chính vì thế, quy định trên nhằm bảo đảm nguyên tắc tự do ý chí một cách toàn vẹn nhất. 

Cho nên, đối với loại hợp đồng giả cách (hay nói cách khác là hợp đồng có yếu tố giả tạo) thì thời hiệu tuyên vô hiệu loại hợp đồng này là không bị giới hạn. 

Dấu hiệu nhận biết hợp đồng giả cách

Theo pháp luật hiện hành, dấu hiệu nhận biết hợp đồng giả cách không được quy định cụ thể mà phải căn cứ vào tình huống cụ thể để xác định hợp đồng có yếu tố giả tạo hay không. Một số dấu hiệu nhận biết hợp đồng giả cách (hay gọi là hợp đồng có yếu tố giả tạo): 

• Sự không phù hợp giữa nội dung và ý chí thực tế của các bên

Thông thường, hợp đồng giả cách sẽ có nội dung không phản ánh đúng mục đích và ý chí thật sự giữa các bên. Bởi vì các bên xác lập hợp đồng này nhằm che giấu một giao dịch dân sự khác hoặc nhằm trốn tránh nghĩa vụ nào đó. Chẳng hạn như hợp đồng tặng cho tài sản nhằm che giấu hợp đồng mua bán tài sản nhằm trốn tránh nghĩa vụ nộp thuế. 

• Điều khoản hợp đồng không được rõ ràng hoặc không đầy đủ

Hợp đồng giả cách thường có các điều khoản được soạn thảo rất sơ sài, mơ hồ, không được rõ ràng, không đầy đủ hoặc không khả thi trên thực tế. Ngoài ra, giá trị tài sản trong hợp đồng không phù hợp với giá trị trên thị trường (cao hơn hoặc thấp hơn so với giá trị thật trên thị trường).

• Không có hành vi thực hiện hợp đồng trên thực tế

Thông thường, sau khi xác lập hợp đồng giả cách, các bên không thực hiện bất kỳ hành động nào để thực hiện hợp đồng. Chẳng hạn như không bàn giao tài sản, không thanh toán tiền… Ngoài ra, hợp đồng giả cách thường chỉ xác lập trên giấy tờ mà không có bằng chứng về việc thực hiện hợp đồng, chẳng hạn như không có biên bản giao nhận tiền, tài sản; biên lai thanh toán…

• Mục đích che giấu hoặc trốn tránh nghĩa vụ pháp lý

Việc xác lập hợp đồng giả cách nhằm che giấu hoặc trốn tránh nghĩa vụ pháp lý đối với các chủ thể có liên quan. Chẳng hạn như trường hợp vay tín dụng đen, các bên xác lập hợp đồng giả cách để sang nhượng tài sản nhưng với mục đích thực sự là vay vốn. Hoặc xác lập hợp đồng tặng cho tài sản nhưng thực tế là chuyển nhượng, mua bán nhằm trốn tránh nghĩa vụ nộp thuế theo quy định của pháp luật. 

Hợp đồng giả cách mua bán nhà nhằm trốn tránh nghĩa vụ nộp thuế

• Hành vi của các bên không phù hợp với nội dung hợp đồng. 

Các bên trong hợp đồng giả cách thường thực hiện hành vi không khớp với nội dung hợp đồng, chẳng hạn như xác lập hợp đồng mua bán đất nhưng bên bán vẫn sử dụng đất như chủ sở hữu thực sự. 

• Có dấu hiệu bất thường trong giao dịch.

Các bên có liên quan trong hợp đồng giả cách có mối quan hệ thân thiết (chẳng hạn như họ hàng, bạn bè thân thiết…). Thông thường, dấu hiệu này thường thấy trong hợp đồng chuyển nhượng, mua bán bất động sản được xác lập hợp đồng giả cách bằng hợp đồng tặng cho nhằm trốn tránh nghĩa vụ nộp thuế cho Nhà nước. 

Thông qua bài viết này, chúng tôi mong bạn có thể nắm rõ được hợp đồng giả cách là gì, cũng như các quy định pháp luật liên quan đến loại hợp đồng này. Nếu còn thắc mắc gì xin liên hệ với chúng tôi để được tư vấn một cách nhanh chóng nhất.

Nếu có bất kỳ thắc mắc hay cần tư vấn pháp luật vui lòng liên hệ chúng tôi qua các hình thức sau:

Hotline gặp Luật sư tư vấn trực tiếp: 1900 2929 01

Nhập thông tin đăng ký tư vấn luật tại đây: https://luatsulh.com/dang-ky-tu-van.html

Liên hệ đặt lịch hẹn qua zalo số: 0903 796 830

Website: https://luatsulh.com/

Trụ sở: 288 B7 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Phường Võ Thị Sáu, Quận 3, TP.HCM

Chi nhánh Nha Trang: 07 Bế Văn Đàn, Phường Phước Long, Thành phố Nha Trang

Theo dõi Công ty Luật LHLegal tại:

Website: https://luatsulh.com/

Facebook: Luật sư LHLegal

Youtube: Luật sư LHLegal

Kênh Tiktok Luật sư Hoà: Luật sư Hoà (LHLegal)

Kênh Tiktok Công ty: Luật sư LHLegal

Kênh Tiktok Luật sư Hình sự: Luật sư Hình sự