Không muốn con được hưởng tài sản sau khi mình mất, có thể truất quyền thừa kế không?

Truất quyền thừa kế được hiểu như thế nào?

Một người có tài sản về nguyên tắc được quyền quyết định tài sản của mình sẽ được chuyển cho ai sau khi qua đời thông qua việc lập di chúc.

Theo Điều 626 Bộ luật Dân sự 2015, người lập di chúc có quyền:

• Chỉ định người thừa kế;

• Truất quyền hưởng di sản của người thừa kế;

• Phân định phần di sản cho từng người;

• Dành tài sản để di tặng, thờ cúng;

• Giao nghĩa vụ cho người thừa kế;

• Chỉ định người quản lý, giữ và phân chia di sản.

Như vậy, cha mẹ có quyền quyết định không để lại tài sản cho một hoặc một số người con trong di chúc.

Điểm quan trọng là việc truất quyền này xuất phát từ ý chí của người có tài sản và phải được thể hiện thông qua một di chúc có hiệu lực pháp luật.

Muốn truất quyền hưởng di sản của một người phải làm thế nào?

Pháp luật không đặt ra một thủ tục hành chính riêng mang tên “xin truất quyền thừa kế”.

Người có tài sản có thể thể hiện ý chí này ngay trong di chúc.

Chẳng hạn, thay vì chỉ ghi toàn bộ tài sản để lại cho người A, người lập di chúc có thể xác định rõ người B không được hưởng phần di sản của mình.

Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả là di chúc phải hợp pháp.

Theo Điều 630 Bộ luật Dân sự, về nguyên tắc người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt tại thời điểm lập; không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép. Nội dung di chúc không được vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội và hình thức phải đáp ứng quy định pháp luật.

Nếu di chúc bị tuyên vô hiệu, nội dung truất quyền được ghi trong đó cũng có thể không đạt được mục đích mà người để lại tài sản mong muốn.

Truất quyền con có cần chứng minh người con có lỗi không?

Đây là điểm thường gây nhầm lẫn.

Quyền truất quyền hưởng di sản của người lập di chúc và trường hợp một người “không được quyền hưởng di sản” là hai vấn đề khác nhau.

Khi một người chủ động định đoạt tài sản bằng di chúc, Điều 626 trao cho họ quyền lựa chọn người thừa kế và truất quyền của người thừa kế.

Trong khi đó, Điều 621 Bộ luật Dân sự quy định một số trường hợp mà bản thân người thừa kế không được quyền hưởng di sản, chẳng hạn:

• Bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc ngược đãi nghiêm trọng người để lại di sản;

• Vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản;

• Bị kết án vì cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác nhằm chiếm phần di sản;

• Lừa dối, cưỡng ép, ngăn cản việc lập di chúc hoặc giả mạo, sửa chữa, hủy, che giấu di chúc nhằm hưởng di sản trái với ý chí người để lại tài sản.

Đây là những trường hợp pháp luật loại trừ quyền hưởng di sản khi đáp ứng điều kiện luật định.

Do đó, cần phân biệt giữa “bị người lập di chúc truất quyền” và “không được quyền hưởng di sản theo pháp luật”.

Bị truất quyền trong di chúc vẫn có thể được hưởng tài sản?

Có thể.

Đây là ngoại lệ rất quan trọng khi lập di chúc.

Điều 644 Bộ luật Dân sự quy định một số người vẫn được hưởng phần di sản bằng 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật, nếu di sản được chia theo pháp luật, dù họ không được người lập di chúc cho hưởng hoặc chỉ được hưởng ít hơn mức này.

Nhóm này gồm:

• Con chưa thành niên;

• Cha của người để lại di sản;

• Mẹ của người để lại di sản;

• Vợ hoặc chồng của người để lại di sản;

• Con thành niên nhưng không có khả năng lao động.

Ví dụ, một người cha lập di chúc để lại toàn bộ tài sản cho con trai cả và ghi rõ người vợ không được hưởng di sản.

Nếu tại thời điểm mở thừa kế người vợ vẫn thuộc trường hợp được bảo vệ theo Điều 644 và không thuộc trường hợp bị loại trừ, thì việc ghi trong di chúc rằng người vợ không được hưởng tài sản chưa chắc đã khiến người vợ mất hoàn toàn quyền hưởng di sản.

Phần di sản bắt buộc của người vợ vẫn phải được xem xét.

Khi nào người thừa kế bắt buộc cũng không được hưởng?

Quy định về hưởng 2/3 suất thừa kế không áp dụng trong mọi trường hợp.

Người thuộc nhóm thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc sẽ không được hưởng phần bắt buộc nếu:

Thứ nhất, họ từ chối nhận di sản hợp pháp.

Thứ hai, họ thuộc trường hợp không được quyền hưởng di sản theo khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự.

Chẳng hạn, nếu một người con thành niên không có khả năng lao động nhưng lại thuộc trường hợp bị pháp luật xác định không có quyền hưởng di sản theo Điều 621 thì không thể dựa vào Điều 644 để yêu cầu phần thừa kế bắt buộc.

Con ngược đãi, không chăm sóc cha mẹ có bị mất quyền thừa kế?

Không phải cứ gia đình mâu thuẫn, con cái ít thăm nom hoặc có cách cư xử không tốt với cha mẹ là đương nhiên mất quyền thừa kế.

Điều 621 đề cập đến những trường hợp cụ thể, trong đó có người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản hoặc bị kết án về một số hành vi xâm phạm đối với người để lại di sản.

Do đó, khi xảy ra tranh chấp, cần có căn cứ chứng minh hành vi thực tế đạt đến điều kiện mà pháp luật quy định.

Nếu cha mẹ còn sống và không muốn người con đó nhận tài sản của mình sau này, một phương án chủ động hơn là lập di chúc hợp pháp để định đoạt rõ tài sản và người được hưởng, đồng thời xem xét người bị loại khỏi di chúc có thuộc nhóm được hưởng thừa kế bắt buộc hay không.

Có nên ghi rõ người bị truất quyền trong di chúc?

Việc thể hiện càng rõ ràng ý chí của người lập di chúc càng giúp hạn chế tranh chấp sau này.

Thay vì chỉ ghi “toàn bộ tài sản để lại cho A”, người lập di chúc có thể xác định cụ thể:

• Tài sản nào thuộc quyền định đoạt của mình;

• Ai được nhận từng tài sản;

• Tỷ lệ hoặc phần di sản mỗi người được hưởng;

• Người nào không được hưởng di sản;

• Người quản lý hoặc phân chia di sản nếu cần thiết.

Đối với tài sản có giá trị lớn như nhà, đất, cổ phần hoặc tài sản kinh doanh, việc mô tả rõ tài sản và ý chí định đoạt càng quan trọng.

Mặc dù không phải mọi di chúc đều bắt buộc phải công chứng, việc lập di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng trong những trường hợp phù hợp có thể giúp hạn chế tranh chấp về hình thức, chữ ký, tình trạng minh mẫn và ý chí của người lập di chúc.

Truất quyền thừa kế không đơn giản là “gạch tên” một người khỏi di chúc

Người có tài sản có quyền lựa chọn ai sẽ được nhận tài sản của mình sau khi qua đời và có quyền truất quyền hưởng di sản của người thừa kế.

Tuy nhiên, để việc định đoạt thực sự có hiệu lực, cần đồng thời kiểm tra tính hợp pháp của di chúc, phạm vi tài sản thuộc quyền định đoạt và quyền của những người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc.

Đặc biệt, nếu người muốn loại khỏi di chúc là vợ, chồng, cha, mẹ, con chưa thành niên hoặc con thành niên không có khả năng lao động, việc chỉ ghi “không cho hưởng thừa kế” chưa chắc đã làm họ mất toàn bộ quyền đối với di sản.

Vì vậy, với những gia đình có nhiều bất động sản, tài sản chung vợ chồng hoặc nguy cơ tranh chấp giữa các con, việc lập di chúc cần được tính toán ngay từ đầu thay vì chỉ tập trung vào câu hỏi “có được truất quyền hay không”.

Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin pháp lý, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng vụ việc cụ thể.

Nếu có bất kỳ thắc mắc hay cần tư vấn pháp luật vui lòng liên hệ chúng tôi qua các hình thức sau:

Hotline Luật sư tư vấn trực tiếp: 1900 2929 01

Nhập thông tin đăng ký tư vấn luật tại đây: https://luatsulh.com/dang-ky-tu-van.html

Liên hệ đặt lịch hẹn qua zalo số: 0903 796 830

Website: https://luatsulh.com/

Văn phòng: Hồ Chí Minh | Hà Nội | Khánh Hòa

Theo dõi Công ty Luật LH Legal tại:

Website: https://luatsulh.com/

Facebook: Luật sư LH Legal

Youtube: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hoà: Luật sư Hoà (LH Legal)

Kênh Tiktok Công ty: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hình sự: Luật sư Hình sự

Kênh Zalo OA

Hồ sơ năng lực LH Legal