Có bắt buộc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại trước khi khởi kiện ra Tòa án?

Có bắt buộc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại trước khi khởi kiện ra Tòa án?

Vậy giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại có bắt buộc trước khi khởi kiện không? Khi nào doanh nghiệp phải giải quyết tranh chấp tại trọng tài? Thỏa thuận trọng tài phải được lập dưới hình thức nào và luật nào được áp dụng để giải quyết tranh chấp?

Đây là những vấn đề doanh nghiệp nên xác định ngay khi soạn thảo hợp đồng cũng như trước khi thực hiện thủ tục khởi kiện.

Có bắt buộc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại trước khi khởi kiện không?

Không. Trọng tài thương mại không phải là một thủ tục bắt buộc mà các bên phải thực hiện trước khi khởi kiện ra Tòa án.

Điều 317 Luật Thương mại 2005 quy định các hình thức giải quyết tranh chấp trong thương mại gồm:

• Thương lượng giữa các bên;
• Hòa giải giữa các bên thông qua cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân được lựa chọn làm trung gian hòa giải;
• Giải quyết tại Trọng tài hoặc Tòa án.

Như vậy, về nguyên tắc, pháp luật thương mại không thiết lập một trình tự bắt buộc theo kiểu "trọng tài trước – Tòa án sau".

Trọng tài và Tòa án là hai cơ chế giải quyết tranh chấp khác nhau. Việc một tranh chấp được đưa ra trọng tài phụ thuộc trước hết vào việc các bên có thỏa thuận trọng tài hay không.

Khi nào tranh chấp được giải quyết bằng trọng tài thương mại?

Theo Điều 5 Luật Trọng tài thương mại 2010, tranh chấp được giải quyết bằng Trọng tài nếu các bên có thỏa thuận trọng tài.

Thỏa thuận này có thể được xác lập:

• Trước khi tranh chấp phát sinh, thường dưới dạng một điều khoản trong hợp đồng; hoặc
• Sau khi tranh chấp đã xảy ra, bằng một thỏa thuận riêng giữa các bên.

Do đó, doanh nghiệp không thể đơn phương lựa chọn trọng tài chỉ vì cho rằng đây là phương thức thuận tiện hơn nếu giữa các bên chưa tồn tại căn cứ pháp lý để trọng tài giải quyết tranh chấp.

Ngược lại, nếu các bên đã xác lập một thỏa thuận trọng tài hợp pháp và có thể thực hiện được, cơ chế giải quyết tranh chấp mà các bên đã lựa chọn cần được tôn trọng.

Đã có thỏa thuận trọng tài thì có được khởi kiện ra Tòa án không?

Đây là vấn đề doanh nghiệp đặc biệt cần lưu ý.

Theo Điều 6 Luật Trọng tài thương mại 2010, trường hợp các bên đã có thỏa thuận trọng tài mà một bên khởi kiện tại Tòa án thì Tòa án phải từ chối thụ lý, trừ trường hợp:

• Thỏa thuận trọng tài vô hiệu; hoặc
• Thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được.

Quy định này thể hiện nguyên tắc tôn trọng quyền tự định đoạt của các bên khi họ đã thống nhất lựa chọn trọng tài làm phương thức giải quyết tranh chấp.

Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP cũng hướng dẫn việc xác định thẩm quyền của Trọng tài và cách xử lý khi giữa các bên tồn tại thỏa thuận trọng tài.

Ví dụ, Công ty A và Công ty B ký hợp đồng mua bán hàng hóa, trong đó quy định mọi tranh chấp phát sinh từ hợp đồng sẽ được giải quyết tại một Trung tâm trọng tài cụ thể.

Sau khi xảy ra tranh chấp thanh toán, Công ty A không thực hiện thủ tục trọng tài mà trực tiếp khởi kiện Công ty B tại Tòa án.

Nếu điều khoản trọng tài giữa hai công ty có hiệu lực và có thể thực hiện được, về nguyên tắc Tòa án sẽ không giải quyết tranh chấp thay cho cơ chế trọng tài mà các bên đã lựa chọn.

Thỏa thuận trọng tài là gì?

Theo Luật Trọng tài thương mại, có thể hiểu thỏa thuận trọng tài là thỏa thuận của các bên về việc giải quyết bằng Trọng tài đối với tranh chấp có thể phát sinh hoặc đã phát sinh.

Đây chính là cơ sở quan trọng để xác lập thẩm quyền của Hội đồng trọng tài.

Trong hoạt động kinh doanh, thỏa thuận trọng tài thường xuất hiện dưới dạng một điều khoản như:

"Các tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến Hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài…"

Tuy nhiên, việc chỉ sử dụng từ "trọng tài" trong hợp đồng chưa phải lúc nào cũng đủ để bảo đảm điều khoản giải quyết tranh chấp được thực hiện thuận lợi.

Doanh nghiệp cần xác định rõ tổ chức trọng tài, phạm vi tranh chấp và các nội dung có liên quan để hạn chế tranh luận về thẩm quyền sau này.

Thỏa thuận trọng tài có thể được lập dưới những hình thức nào?

Điều 16 Luật Trọng tài thương mại 2010 quy định thỏa thuận trọng tài phải được xác lập dưới dạng văn bản.

Thỏa thuận có thể tồn tại dưới hai hình thức cơ bản:

Thứ nhất, điều khoản trọng tài trong hợp đồng.

Đây là hình thức phổ biến nhất. Ngay khi ký hợp đồng, các bên thống nhất rằng nếu tranh chấp phát sinh thì sẽ đưa vụ việc ra Trọng tài thay vì Tòa án.

Thứ hai, thỏa thuận trọng tài riêng.

Các bên có thể lập một văn bản độc lập về việc giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài, kể cả sau khi tranh chấp đã phát sinh.

Ngoài văn bản được ký theo cách truyền thống, Luật Trọng tài thương mại còn công nhận nhiều trường hợp được xem là thỏa thuận trọng tài bằng văn bản.

Thỏa thuận trọng tài qua email có được công nhận không?

Có thể.

Theo Điều 16 Luật Trọng tài thương mại, các hình thức được coi là thỏa thuận trọng tài xác lập bằng văn bản bao gồm:

• Thỏa thuận được xác lập thông qua trao đổi giữa các bên bằng telegram, fax, telex, thư điện tử và các hình thức khác theo quy định pháp luật;
• Thỏa thuận được xác lập thông qua trao đổi thông tin bằng văn bản giữa các bên;
• Thỏa thuận được luật sư, công chứng viên hoặc tổ chức có thẩm quyền ghi chép lại bằng văn bản theo yêu cầu của các bên;
• Trong giao dịch, các bên dẫn chiếu đến một tài liệu có chứa thỏa thuận trọng tài như hợp đồng, chứng từ, điều lệ công ty hoặc tài liệu tương tự;
• Qua trao đổi đơn khởi kiện và bản tự bảo vệ, một bên thể hiện sự tồn tại của thỏa thuận trọng tài và bên còn lại không phủ nhận.

Như vậy, doanh nghiệp không nên mặc định rằng chỉ điều khoản có chữ ký trực tiếp trên hợp đồng giấy mới có thể tạo thành một thỏa thuận trọng tài.

Email, tài liệu giao dịch và quá trình trao đổi tố tụng trong một số trường hợp cũng có thể trở thành căn cứ xác định sự tồn tại của thỏa thuận trọng tài.

Nếu có nhiều thỏa thuận trọng tài thì áp dụng thỏa thuận nào?

Trong thực tế, quan hệ kinh doanh có thể được điều chỉnh bởi hợp đồng nguyên tắc, phụ lục, đơn đặt hàng, thỏa thuận bổ sung và nhiều tài liệu khác nhau. Vì vậy, giữa hai doanh nghiệp đôi khi xuất hiện nhiều điều khoản trọng tài đối với cùng một nội dung tranh chấp.

Theo hướng dẫn tại Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP, nếu có nhiều thỏa thuận trọng tài được xác lập đối với cùng một nội dung tranh chấp thì thỏa thuận trọng tài hợp pháp được xác lập sau cùng theo thời gian có giá trị áp dụng.

Ngoài ra:

• Nếu thỏa thuận trọng tài không rõ ràng và có thể được hiểu theo nhiều nghĩa thì được giải thích theo quy định của pháp luật dân sự;
• Khi chuyển giao quyền, nghĩa vụ từ giao dịch hoặc hợp đồng có thỏa thuận trọng tài hợp pháp thì thỏa thuận trọng tài vẫn có hiệu lực đối với các chủ thể liên quan đến việc chuyển giao, trừ trường hợp có thỏa thuận khác;
• Nhiều quan hệ pháp luật tranh chấp có thể được gộp để giải quyết trong cùng một vụ kiện nếu các bên đồng ý hoặc Quy tắc tố tụng trọng tài áp dụng cho phép.

Do đó, với những giao dịch có nhiều hợp đồng liên quan, doanh nghiệp nên rà soát toàn bộ hệ thống điều khoản giải quyết tranh chấp, thay vì chỉ xem xét hợp đồng cuối cùng đang phát sinh nghĩa vụ thanh toán.

Doanh nghiệp nên rà soát toàn bộ hệ thống điều khoản giải quyết tranh chấp

Luật nào được áp dụng khi giải quyết tranh chấp tại trọng tài thương mại?

Luật áp dụng để giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài được quy định tại Điều 14 Luật Trọng tài thương mại 2010.

Việc xác định pháp luật áp dụng phụ thuộc vào tranh chấp có hay không có yếu tố nước ngoài.

Tranh chấp không có yếu tố nước ngoài

Đối với tranh chấp không có yếu tố nước ngoài, Hội đồng trọng tài áp dụng pháp luật Việt Nam để giải quyết tranh chấp.

Ví dụ, hai doanh nghiệp Việt Nam giao kết và thực hiện hợp đồng tại Việt Nam, không xuất hiện yếu tố nước ngoài trong quan hệ tranh chấp thì Hội đồng trọng tài áp dụng pháp luật Việt Nam theo quy định.

Tranh chấp có yếu tố nước ngoài

Đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài, Hội đồng trọng tài áp dụng pháp luật do các bên lựa chọn.

Nếu các bên không có thỏa thuận về pháp luật áp dụng thì Hội đồng trọng tài quyết định áp dụng hệ thống pháp luật mà Hội đồng trọng tài cho là phù hợp nhất.

Quyền lựa chọn pháp luật áp dụng là vấn đề đáng lưu ý đối với các hợp đồng thương mại quốc tế, đầu tư, phân phối, mua bán hàng hóa xuyên biên giới và các giao dịch có bên nước ngoài.

Tuy nhiên, việc lựa chọn luật áp dụng cần được xem xét đồng thời với các quy định bắt buộc, nguyên tắc pháp luật và khả năng công nhận, thi hành phán quyết trong từng trường hợp.

Trọng tài có được áp dụng tập quán quốc tế không?

Có, nhưng phải đáp ứng điều kiện luật định.

Theo Điều 14 Luật Trọng tài thương mại, nếu pháp luật Việt Nam hoặc pháp luật do các bên lựa chọn không có quy định cụ thể liên quan đến nội dung tranh chấp, Hội đồng trọng tài có thể áp dụng tập quán quốc tế để giải quyết.

Tuy nhiên, việc áp dụng hoặc hậu quả của việc áp dụng tập quán quốc tế không được trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.

Quy định này có ý nghĩa đáng kể đối với những giao dịch thương mại quốc tế mà các bên sử dụng các tập quán, thông lệ hoặc chuẩn mực giao dịch được công nhận rộng rãi.

Trọng tài hay Tòa án: Doanh nghiệp nên chọn phương thức nào trong hợp đồng?

Không có câu trả lời chung cho mọi hợp đồng.

Việc lựa chọn Tòa án hay trọng tài thương mại nên được đánh giá dựa trên tính chất của giao dịch và rủi ro tranh chấp cụ thể.

Trước khi lựa chọn, doanh nghiệp nên cân nhắc:

• Giá trị và tính chất của hợp đồng;
• Đối tác trong nước hay nước ngoài;
• Nơi có tài sản để thi hành;
• Yêu cầu bảo mật thông tin;
• Tính chuyên môn của tranh chấp;
• Số lượng bên và số lượng hợp đồng liên quan;
• Chi phí giải quyết tranh chấp;
• Nhu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp;
• Khả năng công nhận và thi hành phán quyết;
• Luật áp dụng và ngôn ngữ giải quyết tranh chấp.

Đặc biệt, không nên sao chép máy móc điều khoản trọng tài từ một hợp đồng khác.

Một điều khoản phù hợp với hợp đồng mua bán trong nước chưa chắc phù hợp với hợp đồng đầu tư, xây dựng, phân phối độc quyền hoặc giao dịch xuyên biên giới.

5 vấn đề doanh nghiệp nên kiểm tra trước khi khởi kiện trọng tài

Trước khi nộp đơn khởi kiện, doanh nghiệp nên rà soát ít nhất các vấn đề sau:

1. Tranh chấp có thuộc thẩm quyền của Trọng tài không?

Không phải mọi tranh chấp đều mặc nhiên thuộc thẩm quyền của Trọng tài.

2. Có thỏa thuận trọng tài hay không?

Cần kiểm tra hợp đồng, phụ lục, email và các tài liệu liên quan.

3. Thỏa thuận trọng tài có hiệu lực và có thể thực hiện được không?

Đây là vấn đề có thể quyết định Hội đồng trọng tài có thẩm quyền giải quyết vụ việc hay không.

4. Thỏa thuận trọng tài bao phủ những yêu cầu nào?

Nếu tranh chấp phát sinh từ nhiều hợp đồng hoặc nhiều giao dịch, cần xác định phạm vi của từng điều khoản trọng tài.

5. Thời hiệu, chứng cứ và yêu cầu khởi kiện đã được xác định đầy đủ chưa?

Thẩm quyền đúng nhưng hồ sơ, yêu cầu hoặc chứng cứ không được chuẩn bị phù hợp vẫn có thể ảnh hưởng đáng kể đến kết quả giải quyết tranh chấp.

LH Legal hỗ trợ doanh nghiệp giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại

Trong nhiều trường hợp, vấn đề khó nhất không phải là doanh nghiệp nên "kiện hay không", mà là kiện ở đâu, dựa trên thỏa thuận nào và xây dựng yêu cầu như thế nào để phù hợp với cơ chế tố tụng đã lựa chọn.

LH Legal hỗ trợ doanh nghiệp trong các vấn đề liên quan đến giải quyết tranh chấp thương mại, bao gồm:

• Rà soát và soạn thảo điều khoản giải quyết tranh chấp;
• Tư vấn lựa chọn Tòa án hoặc Trọng tài;
• Đánh giá hiệu lực và phạm vi của thỏa thuận trọng tài;
• Xác định thẩm quyền của Hội đồng trọng tài;
• Phân tích hồ sơ và xây dựng chiến lược giải quyết tranh chấp;
• Soạn thảo đơn khởi kiện, bản tự bảo vệ, yêu cầu phản tố và các văn bản tố tụng;
• Thu thập, rà soát và hệ thống hóa chứng cứ;
• Tham gia thương lượng, hòa giải;
• Đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp tại Hội đồng trọng tài;
• Hỗ trợ các thủ tục tại Tòa án có liên quan đến hoạt động trọng tài;
• Tư vấn thi hành và các vấn đề liên quan đến phán quyết trọng tài.

Đối với hợp đồng có giá trị lớn, nhiều bên tham gia hoặc có yếu tố nước ngoài, doanh nghiệp nên rà soát điều khoản giải quyết tranh chấp trước khi ký hợp đồng hoặc trước khi gửi thông báo khởi kiện, qua đó hạn chế rủi ro phát sinh tranh luận về thẩm quyền khi vụ việc đã bắt đầu.

Quý doanh nghiệp đang phát sinh tranh chấp hoặc cần rà soát cơ chế giải quyết tranh chấp trong hợp đồng có thể liên hệ LH Legal để Luật sư nghiên cứu hồ sơ và đề xuất phương án phù hợp.

Nếu có bất kỳ thắc mắc hay cần tư vấn pháp luật vui lòng liên hệ chúng tôi qua các hình thức sau:

Hotline Luật sư tư vấn trực tiếp: 1900 2929 01

Nhập thông tin đăng ký tư vấn luật tại đây: https://luatsulh.com/dang-ky-tu-van.html

Liên hệ đặt lịch hẹn qua zalo số: 0903 796 830

Website: https://luatsulh.com/

Văn phòng: Hồ Chí Minh | Hà Nội | Khánh Hòa

Theo dõi Công ty Luật LH Legal tại:

Website: https://luatsulh.com/

Facebook: Luật sư LH Legal

Youtube: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hoà: Luật sư Hoà (LH Legal)

Kênh Tiktok Công ty: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hình sự: Luật sư Hình sự

Kênh Zalo OA

Hồ sơ năng lực LH Legal