Chỉ tiêu sử dụng đất là gì? Nguyên tắc và tiêu chí phân bổ mới nhất

Chỉ tiêu sử dụng đất là gì? Nguyên tắc và tiêu chí phân bổ mới nhất

Trong quá trình lập và thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, Nhà nước không chỉ xác định khu vực nào được sử dụng cho nông nghiệp, công nghiệp, giao thông hay phát triển đô thị mà còn xác định diện tích cụ thể dành cho từng loại đất. Diện tích này được thể hiện thông qua chỉ tiêu sử dụng đất.

Chỉ tiêu sử dụng đất có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động quản lý nhà nước, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất và triển khai các dự án đầu tư.

Chỉ tiêu sử dụng đất là gì?

Theo khoản 8 Điều 3 Luật Đất đai 2024, chỉ tiêu sử dụng đất là diện tích đất của từng loại đất được xác định trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất các cấp do cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác định để phân bổ trong quá trình lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.

Có thể hiểu đơn giản, chỉ tiêu sử dụng đất là giới hạn diện tích được xác định cho từng loại đất trong một phạm vi và thời kỳ nhất định.

Ví dụ, trong quy hoạch sử dụng đất có thể xác định:

• Diện tích đất trồng lúa cần được bảo vệ;
• Diện tích đất rừng phòng hộ, rừng đặc dụng;
• Diện tích đất dành cho quốc phòng, an ninh;
• Diện tích đất được chuyển sang xây dựng hạ tầng, khu công nghiệp hoặc khu đô thị;
• Diện tích đất dành cho giáo dục, y tế, văn hóa và nhà ở xã hội.

Chỉ tiêu sử dụng đất có phải là quy hoạch sử dụng đất không?

Chỉ tiêu sử dụng đất và quy hoạch sử dụng đất có quan hệ chặt chẽ nhưng không phải là một khái niệm.

Theo khoản 36 Điều 3 Luật Đất đai 2024, quy hoạch sử dụng đất là việc phân bổ chỉ tiêu sử dụng đất và khoanh vùng đất đai cho các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu trên cơ sở tiềm năng đất đai và nhu cầu sử dụng đất của các ngành, lĩnh vực.

Như vậy:

• Chỉ tiêu sử dụng đất trả lời câu hỏi: từng loại đất được bố trí bao nhiêu diện tích?
• Quy hoạch sử dụng đất trả lời câu hỏi: diện tích đó được phân bổ ở đâu, cho mục tiêu nào và trong thời kỳ nào?
• Kế hoạch sử dụng đất là sự cụ thể hóa quy hoạch theo từng giai đoạn để tổ chức thực hiện.

Có thể hình dung quy hoạch sử dụng đất là “khung định hướng”, còn chỉ tiêu sử dụng đất là những số liệu cụ thể cấu thành khung định hướng đó.

Những loại đất nào được phân bổ chỉ tiêu sử dụng đất quốc gia?

Theo Điều 22 Nghị định 102/2024/NĐ-CP, việc phân bổ chỉ tiêu sử dụng đất quốc gia cho các địa phương tập trung vào những nhóm đất có ý nghĩa đặc biệt đối với an ninh lương thực, bảo vệ môi trường, quốc phòng và an ninh, gồm:

• Đất trồng lúa;
• Đất rừng phòng hộ;
• Đất rừng đặc dụng;
• Đất rừng sản xuất là rừng tự nhiên;
• Đất quốc phòng;
• Đất an ninh.

Các loại đất này được quản lý chặt chẽ vì việc chuyển sang mục đích khác có thể ảnh hưởng đến an ninh lương thực, hệ sinh thái, khả năng phòng chống thiên tai hoặc nhiệm vụ bảo vệ quốc gia.

Ngoài các chỉ tiêu sử dụng đất quốc gia, trong quá trình lập quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất, địa phương còn xác định các chỉ tiêu khác phù hợp với nhu cầu phát triển và điều kiện thực tế của địa bàn.

Nguyên tắc phân bổ chỉ tiêu sử dụng đất

Theo khoản 1 Điều 22 Nghị định 102/2024/NĐ-CP, việc phân bổ chỉ tiêu sử dụng đất phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản sau:

Bảo đảm nhu cầu phát triển nhưng phù hợp với tiềm năng đất đai

Chỉ tiêu phải đáp ứng nhu cầu sử dụng đất của các ngành, lĩnh vực nhưng không được tách rời điều kiện tự nhiên, tiềm năng đất đai và khả năng khai thác quỹ đất của từng địa phương.

Việc phân bổ phải hướng đến sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai, phục vụ phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường, phòng chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Phù hợp với hệ thống quy hoạch

Chỉ tiêu sử dụng đất phải phù hợp với định hướng sử dụng đất trong quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch sử dụng đất quốc gia và các quy hoạch ngành quốc gia có liên quan.

Nguyên tắc này nhằm hạn chế tình trạng mỗi ngành hoặc mỗi địa phương đưa ra nhu cầu sử dụng đất riêng nhưng không bảo đảm sự thống nhất trong tổng thể chung.

Phù hợp với nguồn lực thực hiện của địa phương

Việc phân bổ không chỉ dựa trên nhu cầu đề xuất mà còn phải tính đến:

• Điều kiện đất đai;
• Nguồn vốn đầu tư;
• Nguồn lao động;
• Hạ tầng kỹ thuật;
• Khả năng tổ chức thực hiện.

Địa phương có nhu cầu sử dụng đất lớn nhưng không có đủ nguồn lực thực hiện có thể không được phân bổ toàn bộ diện tích đề xuất.

Địa phương sẽ được phân bổ toàn bộ diện tích đề xuất nếu có nhu cầu sử dụng đất lớn nhưng không có đủ nguồn lực

Ưu tiên đất cho hạ tầng và các nhu cầu xã hội thiết yếu

Pháp luật ưu tiên quỹ đất để phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, tăng kết nối liên ngành, liên vùng, hành lang kinh tế và các vùng động lực phát triển.

Quỹ đất dành cho giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao, nhà ở xã hội và nhà ở cho lực lượng vũ trang cũng thuộc nhóm được xem xét ưu tiên.

Xem xét kết quả thực hiện của kỳ trước

Việc phân bổ chỉ tiêu cho thời kỳ tiếp theo phải căn cứ vào kết quả thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất kỳ trước.

Nếu địa phương được phân bổ chỉ tiêu nhưng chậm triển khai, sử dụng đất không hiệu quả hoặc để xảy ra nhiều dự án chậm tiến độ, đây có thể là yếu tố được xem xét khi xác định chỉ tiêu mới.

Tiêu chí phân bổ đối với từng nhóm đất

Tiêu chí phân bổ đất trồng lúa

Theo điểm a khoản 2 Điều 22 Nghị định 102/2024/NĐ-CP, chỉ tiêu đất trồng lúa được xác định dựa trên:

• Hiện trạng và biến động sử dụng đất;
• Kết quả thực hiện chỉ tiêu kỳ trước;
• Định hướng phát triển kinh tế – xã hội của địa phương;
• Tiềm năng, lợi thế đối với hoạt động trồng lúa;
• Yêu cầu bảo vệ khu vực trồng lúa có năng suất, chất lượng cao;
• Nhu cầu chuyển đất trồng lúa sang mục đích phi nông nghiệp hoặc mục đích khác.

Như vậy, việc phân bổ không chỉ nhằm giữ nguyên toàn bộ diện tích hiện có mà phải cân bằng giữa bảo vệ đất trồng lúa và nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội.

Tiêu chí phân bổ đất lâm nghiệp

Đối với đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng và đất rừng sản xuất là rừng tự nhiên, điểm b khoản 2 Điều 22 Nghị định 102/2024/NĐ-CP yêu cầu xem xét:

• Quy hoạch lâm nghiệp quốc gia;
• Quy hoạch bảo vệ môi trường;
• Quy hoạch tổng thể bảo tồn đa dạng sinh học;
• Hiện trạng và biến động sử dụng đất;
• Kết quả thực hiện chỉ tiêu kỳ trước;
• Khả năng đưa đất chưa sử dụng vào mục đích lâm nghiệp;
• Nhu cầu chuyển đất lâm nghiệp sang mục đích khác.

Quy định này thể hiện yêu cầu vừa bảo vệ diện tích rừng hiện có, vừa khai thác hợp lý quỹ đất để trồng mới, khoanh nuôi và tái sinh rừng.

Tiêu chí phân bổ đất quốc phòng, đất an ninh

Theo điểm c khoản 2 Điều 22 Nghị định 102/2024/NĐ-CP, việc phân bổ đất quốc phòng, đất an ninh căn cứ vào:

• Hiện trạng sử dụng đất;
• Nhu cầu bảo đảm mục tiêu quốc phòng, an ninh quốc gia;
• Chỉ tiêu đã được Quốc hội quyết định;
• Nhu cầu sử dụng đất do Bộ Quốc phòng và Bộ Công an đề xuất đối với từng địa phương.

Đây là nhóm đất có tính chất đặc thù nên nhu cầu sử dụng không chỉ do địa phương đề xuất mà còn phải phù hợp với chiến lược và nhiệm vụ quốc phòng, an ninh trên phạm vi quốc gia.

Chỉ tiêu sử dụng đất có ảnh hưởng đến việc chuyển mục đích sử dụng đất không?

Có. Tuy nhiên, còn chỉ tiêu sử dụng đất không đồng nghĩa với việc người sử dụng đất đương nhiên được phép chuyển mục đích.

Khi xem xét hồ sơ chuyển mục đích sử dụng đất, cơ quan có thẩm quyền còn phải căn cứ vào:

• Quy hoạch, kế hoạch hoặc phương án sử dụng đất đang có hiệu lực;
• Nhu cầu sử dụng đất thể hiện trong hồ sơ;
• Điều kiện chuyển mục đích của từng loại đất;
• Thẩm quyền quyết định theo Luật Đất đai;
• Nghĩa vụ tài chính của người sử dụng đất;
• Các quy định chuyên ngành có liên quan.

Do đó, một khu vực vẫn còn chỉ tiêu đất ở hoặc đất phi nông nghiệp nhưng thửa đất cụ thể không phù hợp với quy hoạch thì yêu cầu chuyển mục đích vẫn có thể không được chấp thuận.

Ngược lại, thửa đất nằm trong khu vực định hướng chuyển đổi nhưng địa phương đã sử dụng hết chỉ tiêu tương ứng thì việc giải quyết hồ sơ cũng có thể bị ảnh hưởng.

Có được giao đất hoặc cho phép chuyển mục đích vượt chỉ tiêu không?

Cơ quan nhà nước không được tùy tiện giao đất, cho thuê đất hoặc cho phép chuyển mục đích làm phá vỡ quy hoạch và vượt khỏi phạm vi chỉ tiêu được phân bổ.

Trường hợp nhu cầu sử dụng đất thay đổi so với phương án đã được phê duyệt, cơ quan có thẩm quyền phải thực hiện việc rà soát, điều chỉnh quy hoạch hoặc kế hoạch theo đúng căn cứ, trình tự và thẩm quyền pháp luật quy định. Không thể lấy lý do nhu cầu phát triển thực tế để bỏ qua chỉ tiêu đang có hiệu lực.

Vì vậy, doanh nghiệp chuẩn bị dự án nên kiểm tra chỉ tiêu và quy hoạch sử dụng đất trước khi nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, đặt cọc, xin chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc lập hồ sơ giao đất, cho thuê đất.

Người dân và doanh nghiệp cần kiểm tra những thông tin nào?

Trước khi thực hiện giao dịch hoặc triển khai dự án, người sử dụng đất nên kiểm tra:

1. Loại đất được ghi nhận trong hồ sơ địa chính và Giấy chứng nhận;
2. Quy hoạch có liên quan đến khu vực có đất;
3. Mục đích sử dụng được xác định trong quy hoạch;
4. Kế hoạch hoặc phương án tổ chức thực hiện quy hoạch;
5. Chỉ tiêu chuyển mục đích sử dụng đất còn lại;
6. Điều kiện và thẩm quyền cho phép chuyển mục đích;
7. Khả năng thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai.

Từ ngày 01/7/2025, việc tổ chức thực hiện pháp luật đất đai còn phải đặt trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp theo Nghị định 151/2025/NĐ-CP. Vì vậy, người dân và doanh nghiệp cần xác định đúng cơ quan tiếp nhận, giải quyết hồ sơ tại địa phương, thay vì tiếp tục áp dụng máy móc quy trình gắn với cấp huyện trước đây.

Kết luận

Chỉ tiêu sử dụng đất là diện tích của từng loại đất được xác định và phân bổ trong quá trình lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Đây là công cụ giúp Nhà nước cân đối quỹ đất giữa phát triển kinh tế, xây dựng hạ tầng, bảo vệ đất nông nghiệp, bảo vệ môi trường và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Đối với người dân và doanh nghiệp, chỉ tiêu sử dụng đất là một trong những căn cứ cần kiểm tra khi chuyển mục đích sử dụng đất hoặc triển khai dự án. Tuy nhiên, chỉ tiêu không phải là căn cứ duy nhất và cũng không tạo ra quyền đương nhiên được giao đất, thuê đất hoặc chuyển mục đích sử dụng đất.

Nếu có bất kỳ thắc mắc hay cần tư vấn pháp luật vui lòng liên hệ chúng tôi qua các hình thức sau:

Hotline Luật sư tư vấn trực tiếp: 1900 2929 01

Nhập thông tin đăng ký tư vấn luật tại đây: https://luatsulh.com/dang-ky-tu-van.html

Liên hệ đặt lịch hẹn qua zalo số: 0903 796 830

Website: https://luatsulh.com/

Văn phòng: Hồ Chí Minh | Hà Nội | Khánh Hòa

Theo dõi Công ty Luật LH Legal tại:

Website: https://luatsulh.com/

Facebook: Luật sư LH Legal

Youtube: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hoà: Luật sư Hoà (LH Legal)

Kênh Tiktok Công ty: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hình sự: Luật sư Hình sự

Kênh Zalo OA

Hồ sơ năng lực LH Legal