Áp dụng biện pháp giám sát điện tử đối với người chưa thành niên phạm tội: Góc nhìn pháp lý

Thực trạng người chưa thành niên vi phạm pháp luật

Những năm gần đây, tình trạng thanh thiếu niên, nhất là nhóm trẻ vị thành niên vi phạm pháp luật gia tăng tại nhiều địa phương. Thực trạng này không chỉ ảnh hưởng xấu đến xã hội, gia đình mà còn tác động tiêu cực đến chính tương lai các em. Nhiều vụ mâu thuẫn đánh nhau giữa các nhóm thanh thiếu niên dẫn đến thương vong mà nguyên nhân phát sinh mâu thuẫn chỉ do mâu thuẫn nhỏ bộc phát trong sinh hoạt thường ngày; tình hình tội phạm và vi phạm pháp luật trong thanh thiếu niên hiện nay có xu hướng gia tăng, thủ đoạn phạm tội ngày càng tinh vi, manh động, liều lĩnh; và có tính chất côn đồ,  tội phạm giết người ngày càng gia tăng và  nghiêm trọng hơn, phản ánh những vấn đề đáng báo động về mặt đạo đức xã hội và gây nhiều bức xúc trong dư luận…

Theo thông tin được Báo Đại biểu nhân dân đăng tải, theo thống kê sơ bộ trung bình mỗi năm cả nước có khoảng 13.000 thanh thiếu niên vi phạm pháp luật. Trong đó, tỷ lệ gây án ở tuổi vị thành niên là 5,2% đối với người dưới 14 tuổi, 24,5% đối với người từ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi và 70,3% đối với người từ 16 đến dưới 18 tuổi. Các hành vi vi phạm không chỉ dừng lại ở những hành vi nhỏ lẻ như trộm cắp, gây rối trật tự công cộng mà còn bao gồm cả những tội nghiêm trọng và rất nghiêm trọng như cướp giật, trộm cắp tài sản có tổ chức, bạo lực học đường và thậm chí là mua bán tàng trữ, sử dụng trái phép chất ma túy và giết người.

Giám sát điện tử là gì?

Căn cứ theo khoản 1 Điều 139 Luật tư pháp người chưa thành niên năm 2024, quy định: Giám sát điện tử là biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam. Căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi và nhân thân của người chưa thành niên là bị can, bị cáo thì Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án có thể quyết định cho họ được áp dụng biện pháp giám sát điện tử.

Biện pháp này được thực hiện thông qua Thiết bị giám sát điện tử. Thiết bị giám sát điện tử là thiết bị điện tử được sử dụng để theo dõi, thu thập và truyền dữ liệu về các hoạt động của người chưa thành niên là bị can, bị cáo, thiết bị có thể được gắn trên người hoặc trên đồ vật mà người đó buộc phải mang theo.

Nguyên tắc xử lý người chưa thành niên phạm tội liên quan đến giám sát điện tử

Tại Điều 139 Luật tư pháp người chưa thành niên năm 2024 và khoản 3 Điều 14 Nghị định số 333/2025/NĐ-CP của Chính Phủ quy định khi xử lý người chưa thành niên phạm tội liên quan đến giám sát điện tử phải tuân thủ:

• Việc mang thiết bị giám sát điện tử phải đảm bảo không bị cản trở sinh hoạt, vệ sinh cá nhân của người mang và không bị lợi dụng để có hành vi phân biệt đối xử trong cộng đồng.

• Bị can, bị cáo được giám sát điện tử phải làm giấy cam đoan thực hiện các nghĩa vụ sau đây:

  • Không đi khỏi phạm vi giám sát, trừ trường hợp quy định tại khoản 5 Điều này;

  • Có mặt theo giấy triệu tập, trừ trường hợp vì lý do bất khả kháng hoặc do trở ngại khách quan;

  • Không bỏ trốn hoặc không tiếp tục phạm tội;

  • Không mua chuộc, cưỡng ép, xúi giục người khác khai báo gian dối, cung cấp tài liệu sai sự thật; không tiêu hủy, giả mạo chứng cứ, tài liệu, đồ vật của vụ án, tẩu tán tài sản liên quan đến vụ án; không đe dọa, khống chế, trả thù người làm chứng, bị hại, người tố giác tội phạm và người thân thích của những người này;

  • Không tháo, phá hủy thiết bị giám sát điện tử hoặc gây rối loạn hoạt động của thiết bị giám sát điện tử.

Trường hợp nào có thể áp dụng biện pháp giám sát điện tử?

Căn cứ theo quy định tại Điều 139 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024:

“Giám sát điện tử là biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam. Căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi và nhân thân của người chưa thành niên là bị can, bị cáo, Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án có thể quyết định cho họ được giám sát điện tử.”

và khoản 1, 2 Điều 14 Nghị định số 333/2025/NĐ-CP của Chính Phủ quy định:

“Phạm vi giám sát trong địa bàn cấp xã nơi người chưa thành niên là bị can, bị cáo cư trú. 2. Thiết bị giám sát điện tử là thiết bị điện tử được sử dụng để theo dõi, thu thập và truyền dữ liệu về các hoạt động của người chưa thành niên là bị can, bị cáo, thiết bị có thể được gắn trên người hoặc trên đồ vật mà người đó buộc phải mang theo.”

Theo đó, biện pháp Giám sát điện tử được áp dụng cho trường hợp:

• Bị can, bị cáo là người chưa thành niên;

• Trong các giai đoạn tố tụng hình sự: điều tra, truy tố, xét xử;

• Hành vi và nhân thân của bị can, bị cáo có tính chất, mức độ không quá nguy hiểm cho xã hội.

Trình tự, thủ tục áp dụng giám sát điện tử đối với người chưa thành niên

Theo quy định tại Điều 16 Nghị định số 333/2025/NĐ-CP của Chính Phủ, trình tự thủ tục áp dụng giám sát điện tử đối với bị can, bị cáo là người chưa thành niên được thực hiện theo các bước sau:

Bước 1. Tiếp nhận quyết định và phân công cán bộ

Chủ tịch UBND cấp xã chuyển Quyết định áp dụng biện pháp giám sát điện tử cho Công an cấp xã. Ngay khi nhận được quyết định, Trưởng Công an cấp xã:

• Phân công cán bộ Công an trực tiếp quản lý, giám sát, hỗ trợ người chưa thành niên là bị can, bị cáo;

• Thực hiện việc tiếp nhận bàn giao tại trụ sở UBND cấp xã.

Lưu ý: Việc bàn giao phải lập biên bản và lưu vào hồ sơ vụ án.

Bước 2. Tổ chức buổi làm việc đầu tiên với người bị giám sát

Sau khi tiếp nhận bị can, bị cáo, Ủy ban nhân dân cấp xã chủ trì buổi làm việc với bị can, bị cáo được giám sát điện tử. 

Thành phần tham gia buổi làm việc:

• Đại diện UBND cấp xã (chủ trì);

• Đại diện Công an cấp xã (làm thư ký);

• Người đại diện hợp pháp của bị can, bị cáo;

• Bị can, bị cáo được giám sát điện tử;

• Đại diện cơ quan/tổ chức chịu trách nhiệm gắn thiết bị giám sát điện tử.

Nội dung buổi làm việc

• Thông báo Quyết định áp dụng biện pháp giám sát điện tử;

• Giải thích quyền và nghĩa vụ của bị can, bị cáo được giám sát điện tử;

• Yêu cầu bị can, bị cáo viết giấy cam đoan thực hiện đúng nghĩa vụ;

• Thông báo người trực tiếp quản lý, giám sát, hỗ trợ.

Lưu ý: Kết thúc buổi làm việc, phải lập biên bản và lưu hồ sơ.

Kết thúc buổi làm việc đầu tiên với người bị giám sát phải lập biên bản và lưu hồ sơ

Bước 3. Xử lý khi có hành vi vi phạm nghĩa vụ cam đoan

Nếu bị can, bị cáo vi phạm nghĩa vụ cam đoan theo khoản 2 Điều 139 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024:

• Công an cấp xã lập biên bản vi phạm;

• Báo cáo Chủ tịch UBND cấp xã;

• Chủ tịch UBND cấp xã báo cho cơ quan đã ra quyết định giám sát điện tử để xử lý theo thẩm quyền.

Bước 4. Thông báo trước khi hết thời hạn giám sát

Trong vòng 05 ngày làm việc trước khi kết thúc thời hạn giám sát điện tử:

Chủ tịch UBND cấp xã phải gửi văn bản thông báo cho cơ quan đã ra quyết định áp dụng biện pháp giám sát điện tử để cơ quan này xử lý theo thẩm quyền.

Bước 5. Kết thúc việc giám sát và tháo thiết bị

Ngay sau khi có quyết định hủy bỏ hoặc thay thế biện pháp giám sát điện tử:

• Công an cấp xã báo cáo Chủ tịch UBND cấp xã về việc kết thúc quản lý, giám sát, hỗ trợ;

• Tiến hành tháo thiết bị giám sát điện tử;

Lưu ý: Việc tháo thiết bị phải lập thành biên bản và lưu vào hồ sơ.

Trách nhiệm của các bên liên quan trong việc thi hành biện pháp giám sát điện tử

Tại Điều 15 Nghị định số 333/2025/NĐ-CP của Chính Phủ quy định trách nhiệm của các cá nhân, tổ chức có liên quan được thực hiện như sau:

Trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp xã nơi bị can, bị cáo được giám sát điện tử cư trú

• Tổ chức thi hành quyết định giám sát điện tử đối với người chưa thành niên là bị can, bị cáo;

• Thông báo cơ quan đã ra quyết định áp dụng biện pháp giám sát điện tử về kết quả áp dụng biện pháp giám sát điện tử;

• Đề nghị cơ quan đã ra quyết định áp dụng biện pháp giám sát điện tử cấp giấy phép đi khỏi phạm vi giám sát;

• Thông báo cơ quan đã ra quyết định áp dụng biện pháp giám sát điện tử trường hợp bị can, bị cáo được giám sát điện tử vi phạm nghĩa vụ cam đoan.

Trách nhiệm của Công an cấp xã

• Tham mưu giúp Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện trách nhiệm quy định tại mục 6.1;

• Tiếp nhận bị can, bị cáo được giám sát điện tử;

• Trưởng Công an cấp xã ra quyết định phân công cán bộ Công an trực tiếp quản lý, giám sát, hỗ trợ bị can, bị cáo được giám sát điện tử;

• Quản lý, giám sát, hỗ trợ bị can, bị cáo được giám sát điện tử; lập biên bản khi họ vi phạm nghĩa vụ cam đoan và báo cáo Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã;

• Hỗ trợ bị can, bị cáo được giám sát điện tử thực hiện các quy định về sử dụng thiết bị giám sát điện tử;

• Tổ chức cấp, thu hồi thiết bị giám sát điện tử cho bị can, bị cáo được giám sát điện tử;

• Định kỳ hằng tháng hoặc khi có yêu cầu, tổng hợp số liệu, đánh giá tình hình, kết quả thi hành quyết định áp dụng biện pháp giám sát điện tử trong phạm vi thẩm quyền, báo cáo Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã và cơ quan có thẩm quyền;

• Xác minh, điểm danh, kiểm diện khi nhận được thông báo của cơ quan chức năng về việc bị can, bị cáo được giám sát điện tử có hành vi tháo, phá hủy, gây rối loạn hoạt động của thiết bị giám sát điện tử hoặc đi khỏi phạm vi giám sát.

Trách nhiệm của Cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan

• Phối hợp với cơ quan, người có thẩm quyền, gia đình trong việc thi hành quyết định áp dụng biện pháp giám sát điện tử;

• Cung cấp các dịch vụ cần thiết để hỗ trợ bị can, bị cáo được giám sát điện tử;

• Giúp đỡ, tạo điều kiện cho bị can, bị cáo được giám sát điện tử thực hiện và hoàn thành nghĩa vụ cam đoan;

• Hướng dẫn, trợ giúp bị can, bị cáo được giám sát điện tử thực hiện các quy định về sử dụng thiết bị giám sát điện tử;

• Đánh giá hiệu quả của việc áp dụng biện pháp giám sát điện tử đối với bị can, bị cáo được giám sát điện tử và đề xuất giải pháp (nếu có) gửi Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã.

Trách nhiệm của gia đình bị can, bị cáo được giám sát điện tử:

• Động viên, khuyến khích bị can, bị cáo được giám sát điện tử chấp hành pháp luật, thực hiện nghĩa vụ cam đoan;

• Có biện pháp cụ thể quản lý, giáo dục, giúp đỡ bị can, bị cáo được giám sát điện tử;

• Thường xuyên liên hệ với cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan để hướng dẫn, trợ giúp bị can, bị cáo trong thời hạn giám sát điện tử.

Biện pháp giám sát điện tử đối với người chưa thành niên phạm tội là bước tiến quan trọng trong chính sách hình sự hiện đại, giúp cân bằng giữa yêu cầu phòng ngừa tội phạm và bảo đảm quyền, lợi ích chính đáng của người chưa thành niên. Việc vận dụng đúng đắn cơ chế này không chỉ giảm thiểu tác động tiêu cực của biện pháp tạm giam mà còn tạo điều kiện để người phạm tội là người chưa thành niên duy trì học tập, sinh hoạt và tái hòa nhập xã hội một cách lành mạnh. Tuy nhiên, quá trình triển khai đòi hỏi sự phối hợp hiệu quả giữa cơ quan tiến hành tố tụng, chính quyền địa phương, gia đình và các tổ chức liên quan nhằm bảo đảm tuân thủ pháp luật và tránh lạm dụng. Với kinh nghiệm trong lĩnh vực hình sự và tư vấn tố tụng, LH Legal luôn sẵn sàng hỗ trợ cơ quan, tổ chức và gia đình trong việc áp dụng đúng và hiệu quả biện pháp này, góp phần xây dựng một hệ thống tư pháp vị thành niên nhân văn và phù hợp thực tiễn.

Nếu có bất kỳ thắc mắc hay cần tư vấn pháp luật vui lòng liên hệ chúng tôi qua các hình thức sau:

Hotline Luật sư tư vấn trực tiếp: 1900 2929 01

Nhập thông tin đăng ký tư vấn luật tại đây: https://luatsulh.com/dang-ky-tu-van.html

Liên hệ đặt lịch hẹn qua zalo số: 0903 796 830

Website: https://luatsulh.com/

Hồ Chí Minh: 12A Nguyễn Đình Chiểu, Phường Tân Định (Phường Đa Kao, Quận 1 cũ)

Hà Nội: 51 Nguyễn Khắc Hiếu, Phường Ba Đình (Phường Trúc Bạch, Quận Ba Đình cũ)

Nha Trang: 144 Hoàng Hoa Thám, Phường Nha Trang (Phường Lộc Thọ, Thành phố Nha Trang cũ)

Theo dõi Công ty Luật LH Legal tại:

Website: https://luatsulh.com/

Facebook: Luật sư LH Legal

Youtube: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hoà: Luật sư Hoà (LH Legal)

Kênh Tiktok Công ty: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hình sự: Luật sư Hình sự

Kênh Zalo OA

Hồ sơ năng lực LH Legal