Vai trò của ngân hàng phục vụ trong các khoản vay Chính phủ nước ngoài theo Nghị định 118/2026/NĐ-CP

Nghị định 118/2026/NĐ-CP đã bổ sung nhiều quy định mới về cơ chế quản lý các khoản vay Chính phủ nước ngoài, trong đó ngân hàng phục vụ giữ vai trò quan trọng trong hoạt động giải ngân, thu hồi nợ và kiểm soát dòng vốn vay quốc tế.

Vậy ngân hàng phục vụ là gì, được lựa chọn theo tiêu chí nào và phải thực hiện những trách nhiệm gì theo quy định mới? Bài viết dưới đây sẽ phân tích những nội dung đáng chú ý mà nhà đầu tư và tổ chức tài chính cần lưu ý.

Cho vay Chính phủ nước ngoài là ngân hàng gì?

Theo quy định tại khoản 16 Điều 3 Nghị định 118/2026/NĐ-CP, ngân hàng phục vụ cho vay Chính phủ nước ngoài là ngân hàng thương mại hoặc ngân hàng chính sách được Bộ Tài chính chỉ định khi cần thiết. Có trách nhiệm thay mặt Bên cho vay thực hiện việc giải ngân vốn vay, thu hồi nợ, lập báo cáo giám sát định kỳ và các báo cáo phát sinh trong quá trình triển khai thỏa thuận vay. Để bù đắp các chi phí nghiệp vụ liên quan đến hoạt động giải ngân và thu hồi nợ, Bên vay có trách nhiệm thanh toán cho Ngân hàng phục vụ một khoản phí gọi là Phí ngân hàng phục vụ vào cùng thời điểm thanh toán lãi vay.

Trong Nghị định này, các từ ngữ dưới đây được hiểu như sau:

“...

14. “Gia hạn nợ” là việc Bên cho vay chấp thuận kéo dài thời gian trả nợ gốc hoặc trả nợ lãi hoặc trả nợ gốc và trả nợ lãi vốn vay vượt quá thời hạn cho vay trước đó quy định trong Thỏa thuận vay. Trong thời gian gia hạn nợ, Bên vay vẫn phải trả lãi tiền vay.

15. “Khoanh nợ” là việc Bên cho vay chưa thu nợ của Bên vay và không tính lãi trong thời gian khoanh nợ.

16. “Ngân hàng phục vụ” là một ngân hàng thương mại hoặc một ngân hàng chính sách được Bộ Tài chính chỉ định trong trường hợp cần thiết để thay mặt Bên cho vay thực hiện giải ngân vốn vay, thu hồi nợ, thực hiện báo cáo giám sát định kỳ và báo cáo phát sinh trong quá trình triển khai thỏa thuận vay và được hưởng Phí ngân hàng phục vụ.

17. “Phí ngân hàng phục vụ” là phí do Bên vay trả cho Ngân hàng phục vụ cùng vào ngày trả lãi để Ngân hàng phục vụ bù đắp các chi phí nghiệp vụ liên quan đến giải ngân và thu hồi nợ đối với vốn vay.”

Đổi lại, ngân hàng phục vụ được hưởng phí ngân hàng phục vụ theo quy định pháp luật.

Tiêu chí lựa chọn ngân hàng phục vụ: Ai được “chọn mặt gửi vàng”?

Theo Điều 14 Nghị định 118/2026/NĐ-CP, ngân hàng phục vụ được lựa chọn dựa trên các tiêu chí chặt chẽ nhằm đảm bảo năng lực và an toàn tài chính.

Cụ thể, Bộ Tài chính sẽ xem xét lựa chọn trong các nhóm:

Ngân hàng chính sách có kinh nghiệm trong cho vay và thu hồi nợ đối với Chính phủ nước ngoài hoặc dự án đầu tư ra nước ngoài
Các ngân hàng thương mại mà Nhà nước nắm giữ tối thiểu 50% vốn điều lệ, để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét và quyết định.
Đối với trường hợp ngân hàng thương mại được đề xuất làm ngân hàng phục vụ, pháp luật đặt ra yêu cầu về mức xếp hạng tín nhiệm. Cụ thể, ngân hàng được lựa chọn phải có hệ số xếp hạng tín nhiệm không vượt quá một bậc so với mức xếp hạng tín nhiệm của Chính phủ Việt Nam.

Bên cạnh đó, khi lựa chọn ngân hàng thương mại tham gia làm ngân hàng phục vụ cho vay Chính phủ nước ngoài, Bộ Tài chính phải phối hợp với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam để thực hiện việc đánh giá, lựa chọn trước khi báo cáo cơ quan có thẩm quyền xem xét và quyết định.

Cho vay Chính phủ nước ngoài thực hiện những nhiệm vụ gì?

Theo Điều 35 Nghị định 118/2026/NĐ-CP, ngân hàng phục vụ cho vay Chính phủ nước ngoài có các nhiệm vụ và quyền hạn chủ yếu liên quan đến việc hỗ trợ Bộ Tài chính triển khai, quản lý và giám sát khoản vay.

Cụ thể, ngân hàng phục vụ được Bộ Tài chính ủy quyền thực hiện các nghiệp vụ ngân hàng liên quan đến:

Thực hiện nghiệp vụ giải ngân, thu nợ, chuyển tiền và các giao dịch liên quan theo thỏa thuận vay
Mở và quản lý tài khoản vốn vay, đảm bảo hạch toán chính xác và minh bạch
Báo cáo định kỳ 6 tháng hoặc báo cáo đột xuất khi có yêu cầu hoặc khi phát sinh rủi ro ảnh hưởng đến khả năng thu hồi vốn
Bảo mật thông tin, lưu trữ hồ sơ và phối hợp giám sát với cơ quan có thẩm quyền
Được hưởng phí ngân hàng phục vụ theo quy định tại khoản 17 Điều 3 Nghị định 118/2026/NĐ-CP
Thực hiện các quyền và nghĩa vụ cụ thể theo hợp đồng ủy quyền ký với Bộ Tài chính

Vai trò thực tế của ngân hàng phục vụ trong quản lý vốn vay quốc tế

Qua các quy định tại Nghị định 118/2026/NĐ-CP có thể thấy, ngân hàng phục vụ không đơn thuần chỉ thực hiện các nghiệp vụ ngân hàng mang tính kỹ thuật mà còn đóng vai trò quan trọng trong cơ chế quản lý, giám sát và kiểm soát các khoản vay của Chính phủ nước ngoài. Trên thực tế, đây được xem là đầu mối hỗ trợ Bộ Tài chính trong quá trình tổ chức giải ngân, thu hồi nợ, quản lý dòng tiền và theo dõi việc thực hiện các thỏa thuận vay quốc tế.

Việc thiết lập cơ chế ngân hàng phục vụ góp phần nâng cao tính minh bạch trong hoạt động giải ngân và thu hồi vốn vay, đồng thời giúp cơ quan quản lý Nhà nước kiểm soát chặt chẽ hơn dòng vốn vay quốc tế trong suốt quá trình triển khai. Thông qua hệ thống báo cáo, giám sát và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan liên quan, các rủi ro phát sinh trong quá trình thực hiện khoản vay cũng có thể được phát hiện và xử lý kịp thời.

Bên cạnh đó, việc giao cho ngân hàng phục vụ thực hiện các nghiệp vụ chuyên môn còn giúp tăng tính chuyên nghiệp, bảo đảm việc quản lý các khoản vay quốc tế được thực hiện thống nhất, hiệu quả và phù hợp với yêu cầu quản lý tài chính công của Nhà nước trong bối cảnh hội nhập và hợp tác tài chính quốc tế ngày càng mở rộng.

Rủi ro pháp lý nếu ngân hàng phục vụ không thực hiện đúng nghĩa vụ

Trong cơ chế quản lý các khoản vay Chính phủ nước ngoài, ngân hàng phục vụ giữ vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ Bộ Tài chính thực hiện giải ngân, thu hồi nợ, quản lý dòng tiền và giám sát quá trình triển khai thỏa thuận vay. Vì vậy, nếu ngân hàng phục vụ không thực hiện đầy đủ hoặc thực hiện không đúng các nghĩa vụ được giao, nhiều rủi ro pháp lý và tài chính có thể phát sinh.

Trước hết, các sai sót trong hoạt động giải ngân, chuyển tiền hoặc quản lý tài khoản vốn vay có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai khoản vay, làm chậm quá trình thực hiện dự án hoặc phát sinh tranh chấp liên quan đến nghĩa vụ thanh toán giữa các bên. Trong một số trường hợp, việc chậm thu hồi nợ hoặc quản lý không chính xác số dư nợ, lãi và phí còn có thể làm gia tăng nguy cơ thất thoát vốn vay hoặc ảnh hưởng đến nghĩa vụ trả nợ quốc tế của Việt Nam.

Bên cạnh đó, ngân hàng phục vụ còn có nghĩa vụ thực hiện chế độ báo cáo định kỳ và báo cáo đột xuất theo yêu cầu của Bộ Tài chính. Nếu không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ báo cáo, báo cáo thiếu chính xác hoặc chậm báo cáo các vấn đề có khả năng ảnh hưởng đến việc thu hồi vốn vay, cơ quan quản lý Nhà nước có thể gặp khó khăn trong việc kiểm soát rủi ro và giám sát tình hình thực hiện khoản vay.

Ngoài các rủi ro về quản lý tài chính, việc vi phạm nghĩa vụ bảo mật thông tin, lưu trữ hồ sơ hoặc không phối hợp trong công tác kiểm tra, giám sát cũng có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý theo hợp đồng ủy quyền đã ký với Bộ Tài chính và các quy định pháp luật có liên quan.

Do đó, pháp luật đặt ra yêu cầu khá chặt chẽ đối với ngân hàng phục vụ, không chỉ về năng lực tài chính và kinh nghiệm nghiệp vụ mà còn về trách nhiệm quản lý, giám sát và tuân thủ quy trình trong suốt quá trình thực hiện khoản vay Chính phủ nước ngoài.

Nếu có bất kỳ thắc mắc hay cần tư vấn pháp luật vui lòng liên hệ chúng tôi qua các hình thức sau:

Hotline Luật sư tư vấn trực tiếp: 1900 2929 01

Nhập thông tin đăng ký tư vấn luật tại đây: https://luatsulh.com/dang-ky-tu-van.html

Liên hệ đặt lịch hẹn qua zalo số: 0903 796 830

Website: https://luatsulh.com/

Hồ Chí Minh: 12A Nguyễn Đình Chiểu, Phường Tân Định (Phường Đa Kao, Quận 1 cũ)

Hà Nội: 51 Nguyễn Khắc Hiếu, Phường Ba Đình (Phường Trúc Bạch, Quận Ba Đình cũ)

Nha Trang: 144 Hoàng Hoa Thám, Phường Nha Trang (Phường Lộc Thọ, Thành phố Nha Trang cũ)

Theo dõi Công ty Luật LH Legal tại:

Website: https://luatsulh.com/

Facebook: Luật sư LH Legal

Youtube: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hoà: Luật sư Hoà (LH Legal)

Kênh Tiktok Công ty: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hình sự: Luật sư Hình sự