Quốc hội thông qua Luật Thi hành án hình sự (sửa đổi), có hiệu lực từ 1/7/2026

Một trong những nội dung đáng chú ý của Luật là bổ sung quyền của phạm nhân được hiến mô, bộ phận cơ thể, đồng thời quy định chặt chẽ về điều kiện, trình tự, thủ tục thực hiện nhằm bảo đảm tính nhân đạo, minh bạch và khả thi.

Bổ sung quyền hiến mô, bộ phận cơ thể của phạm nhân

Trước khi Quốc hội thông qua Luật, báo cáo tiếp thu, giải trình do Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày cho biết: nhiều đại biểu Quốc hội tán thành việc bổ sung quyền của phạm nhân được hiến mô, bộ phận cơ thể, coi đây là chính sách nhân đạo, phù hợp với xu hướng tiến bộ của pháp luật.

Tuy nhiên, các ý kiến cũng đề nghị cần quy định điều kiện chặt chẽ, bảo đảm việc hiến mô, bộ phận cơ thể là tự nguyện, không vì mục đích trục lợi, đồng thời không ảnh hưởng đến việc thi hành án.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) đánh giá, việc bổ sung quyền này không chỉ thể hiện tính nhân văn của pháp luật hình sự, mà còn tạo điều kiện để phạm nhân thể hiện sự hướng thiện, hiếu nghĩa, đặc biệt là có cơ hội cứu giúp người thân.

Trên cơ sở tiếp thu ý kiến đại biểu, Quốc hội đã thống nhất bổ sung điểm b, khoản 1, Điều 23 quy định phạm nhân:

“Được hiến mô, bộ phận cơ thể; được hưởng chế độ, chính sách theo quy định của pháp luật về hiến mô, bộ phận cơ thể người”.

Điều kiện phạm nhân được hiến mô, bộ phận cơ thể

Luật quy định rõ tại Điều 53 các điều kiện để phạm nhân được hiến mô, bộ phận cơ thể, bao gồm:

• Việc hiến mô, bộ phận cơ thể phải hoàn toàn tự nguyện;

• Chỉ được hiến cho người thân thích của phạm nhân;

• Phạm nhân đủ điều kiện sức khỏe để hiến và bảo đảm tiếp tục chấp hành án sau khi hiến;

• Tự chịu toàn bộ chi phí hiến mô, bộ phận cơ thể và chi phí chăm sóc sức khỏe sau đó;

• Là người bị kết án về tội phạm ít nghiêm trọng, hoặc tội phạm nghiêm trọng nhưng phạm tội lần đầu, và thời gian chấp hành án còn lại dưới 3 năm.

Chính phủ được giao quy định chi tiết trình tự, thủ tục giải quyết trường hợp phạm nhân có nguyện vọng hiến mô, bộ phận cơ thể.

Không quy định việc lưu trữ trứng, tinh trùng của phạm nhân

Liên quan đến đề xuất cho phép phạm nhân được lưu trữ trứng, tinh trùng, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cho biết có ý kiến ủng hộ, song đa số đại biểu đề nghị nghiên cứu thận trọng, đánh giá đầy đủ tác động xã hội và tính khả thi.

UBTVQH cho rằng, việc bổ sung quy định này sẽ đòi hỏi nguồn lực rất lớn, yêu cầu cao về chuyên môn y tế, kỹ thuật và công tác quản lý giam giữ, chưa phù hợp với điều kiện hiện nay. Do đó, Luật không quy định quyền lưu trữ trứng, tinh trùng của phạm nhân, đồng thời đề nghị Chính phủ tiếp tục nghiên cứu và đề xuất vào thời điểm thích hợp.

Phạm nhân là người nước ngoài, dưới 18 tuổi không được lao động ngoài trại giam

Về tổ chức lao động cho phạm nhân, Luật đã luật hóa mô hình lao động ngoài trại giam, đồng thời quy định điều kiện và đối tượng áp dụng chặt chẽ nhằm bảo đảm an ninh, an toàn và hiệu quả quản lý.

Theo quy định tại Điều 29, các trường hợp không được đưa ra lao động, hướng nghiệp, dạy nghề ngoài trại giam bao gồm:

• Phạm nhân phạm các tội xâm phạm an ninh quốc gia, phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh;

• Phạm nhân có thời gian chấp hành án còn lại trên 7 năm (đối với án đến 15 năm) hoặc trên 10 năm (đối với án trên 15 năm);

• Phạm nhân là người nước ngoài;

• Phạm nhân dưới 18 tuổi;

• Phạm nhân từ đủ 60 tuổi trở lên;

• Phạm nhân đang mắc bệnh truyền nhiễm nhóm A;

• Phạm nhân bị xếp loại chấp hành án “Kém”;

Phạm nhân từng trốn khỏi nơi giam giữ hoặc cơ sở giáo dục bắt buộc.