Pháp nhân thương mại là gì? Pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự về tội nào?

>>> Quy định pháp luật đối với pháp nhân thương mại thi hành án hình sự

Pháp nhân thương mại là gì?

Điều kiện để trở thành pháp nhân được quy định cụ thể tại khoản 1 Điều 74 Bộ luật Dân sự năm 2015 như sau: 

• Được thành lập theo quy định của Bộ luật này, luật khác có liên quan;

• Có cơ cấu tổ chức theo quy định tại Điều 83 của Bộ luật này;

• Có tài sản độc lập với cá nhân, pháp nhân khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình;

• Nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật một cách độc lập.

Ngoài ra, căn cứ theo Điều 75 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về pháp nhân thương mại như sau: 

• Pháp nhân thương mại là pháp nhân có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận và lợi nhuận được chia cho các thành viên.

• Pháp nhân thương mại bao gồm doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế khác.

• Việc thành lập, hoạt động và chấm dứt pháp nhân thương mại được thực hiện theo quy định của Bộ luật này, Luật doanh nghiệp và quy định khác của pháp luật có liên quan.

Theo đó, tổ chức được công nhận là pháp nhân khi có đủ các điều kiện tại khoản 1 Điều 74 Bộ luật Dân sự năm 2015. Và khi pháp nhân có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận và lợi nhuận được chia cho các thành viên thì được gọi là pháp nhân thương mại. 

Pháp nhân thương mại bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi nào?

Căn cứ theo Điều 75 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) thì pháp nhân thương mại chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự khi đủ các điều kiện như sau: 

Hành vi phạm tội được thực hiện nhân danh pháp nhân thương mại;

• Hành vi phạm tội nhân danh pháp nhân thương mại là do cá nhân thuộc biên chế hoặc được pháp nhân thương mại ký hợp đồng, ủy quyền thực hiện nhiệm vụ. Nếu hành vi được thực hiện thay mặt pháp nhân thương mại, nó được coi là hành vi của pháp nhân thương mại. Ngược lại, nếu không thuộc hoặc không đại diện cho pháp nhân thương mại, hành vi phạm tội chỉ thuộc về cá nhân đó.

Hành vi phạm tội được thực hiện vì lợi ích của pháp nhân thương mại;

• Hành vi phạm tội do pháp nhân thương mại giao hoặc ủy quyền thường vì lợi ích của pháp nhân, không vì lợi ích cá nhân. Tuy nhiên, nếu người thực hiện lợi dụng pháp nhân để hành động vì lợi ích riêng, thì pháp nhân chỉ chịu trách nhiệm với hành vi vì lợi ích của mình, còn cá nhân phải chịu trách nhiệm với hành vi vượt quá đó. Đây là dạng hành vi “vượt quá của người thực hành” trong các vụ án liên quan đến pháp nhân thương mại.

Hành vi phạm tội được thực hiện có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân thương mại;

• Hành vi phạm tội của cá nhân phải có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận từ pháp nhân thương mại, thường do lãnh đạo như Giám đốc, Tổng giám đốc, Hội đồng quản trị thực hiện. Tương tự như tội phạm có tổ chức, nếu không có chỉ đạo trực tiếp nhưng được người đứng đầu pháp nhân thương mại chấp thuận, hành vi đó vẫn được coi là của pháp nhân thương mại.

Nếu phạm tội được thực hiện có sự chỉ đạo, chấp thuận của pháp nhân thương mại có thể bị truy cứu TNHH

Chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều 27 của Bộ luật này

• Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại được quy định tại Điều 27 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), tùy vào mức độ tội phạm: 5 năm với tội ít nghiêm trọng, 10 năm với tội nghiêm trọng, 15 năm với tội rất nghiêm trọng, và 20 năm với tội đặc biệt nghiêm trọng. Phân loại tội phạm dựa trên tính chất, mức độ nguy hiểm theo Điều 9 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). 

Hình phạt đối với pháp nhân thương mại khi phạm tội

Căn cứ vào Điều 33 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định về các hình phạt đối với pháp nhân thương mại khi phạm tội như sau:

Hình phạt chính bao gồm:

• Phạt tiền: Phạt tiền được áp dụng là hình phạt chính hoặc hình phạt bổ sung đối với pháp nhân thương mại phạm tội. Mức tiền phạt được quyết định căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm của tội phạm và có xét đến tình hình tài chính của pháp nhân thương mại phạm tội, sự biến động của giá cả nhưng không được thấp hơn 50.000.000 đồng.

• Đình chỉ hoạt động có thời hạn: Đình chỉ hoạt động có thời hạn là tạm dừng hoạt động của pháp nhân thương mại trong một hoặc một số lĩnh vực mà pháp nhân thương mại phạm tội gây thiệt hại đến tính mạng, sức khỏe con người, môi trường hoặc an ninh, trật tự, an toàn xã hội và hậu quả gây ra có khả năng khắc phục trên thực tế. Thời hạn đình chỉ hoạt động từ 06 tháng đến 03 năm.

• Đình chỉ hoạt động vĩnh viễn: Đình chỉ hoạt động vĩnh viễn là chấm dứt hoạt động của pháp nhân thương mại trong một hoặc một số lĩnh vực mà pháp nhân thương mại phạm tội gây thiệt hại hoặc có khả năng thực tế gây thiệt hại đến tính mạng của nhiều người, gây sự cố môi trường hoặc gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội và không có khả năng khắc phục hậu quả gây ra. Pháp nhân thương mại được thành lập chỉ để thực hiện tội phạm thì bị đình chỉ vĩnh viễn toàn bộ hoạt động.

• Hình phạt bổ sung bao gồm:

  • Cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định: Cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định được áp dụng khi xét thấy nếu để pháp nhân thương mại bị kết án tiếp tục kinh doanh hoặc hoạt động trong lĩnh vực đó, thì có thể gây nguy hại cho tính mạng, sức khỏe của con người hoặc cho xã hội. Thời hạn cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định là từ 01 năm đến 03 năm, kể từ ngày bản án có hiệu lực pháp luật.

  • Cấm huy động vốn: Cấm huy động vốn được áp dụng khi xét thấy nếu để pháp nhân thương mại bị kết án huy động vốn thì có nguy cơ tiếp tục phạm tội. Thời hạn cấm huy động vốn là từ 01 năm đến 03 năm, kể từ ngày bản án có hiệu lực pháp luật.

• Phạt tiền, khi không áp dụng là hình phạt chính.

Pháp nhân thương mại khi phạm tội sẽ bị cấm huy động vốn

Đối với mỗi tội phạm, pháp nhân thương mại phạm tội chỉ bị áp dụng một hình phạt chính và có thể bị áp dụng một hoặc một số hình phạt bổ sung.

Ngoài ra, đối với các biện pháp tư pháp đối với pháp nhân thương mại được quy định tại khoản 2 Điều 46 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) như sau: 

• Tịch thu vật, tiền trực tiếp liên quan đến tội phạm;

• Trả lại tài sản, sửa chữa hoặc bồi thường thiệt hại; buộc công khai xin lỗi;

• Khôi phục lại tình trạng ban đầu;

• Thực hiện một số biện pháp nhằm khắc phục, ngăn chặn hậu quả tiếp tục xảy ra.

Đồng thời, căn cứ vào từng trường hợp phạm tội cụ thể, Tòa án có thể quyết định buộc pháp nhân thương mại phạm tội phải thực hiện một hoặc một số biện pháp sau đây nhằm khắc phục, ngăn chặn hậu quả của tội phạm:

• Buộc tháo dỡ công trình, phần công trình xây dựng không có giấy phép hoặc xây dựng không đúng với giấy phép;

• Buộc khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường, lây lan dịch bệnh;

• Buộc đưa ra khỏi lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hoặc tái xuất hàng hóa, vật phẩm, phương tiện được đưa vào lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, nhập khẩu trái với quy định của pháp luật hoặc được tạm nhập, tái xuất nhưng không tái xuất theo đúng quy định của pháp luật; hàng hóa nhập khẩu, quá cảnh xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng hóa giả mạo quyền sở hữu trí tuệ, phương tiện, nguyên liệu, vật liệu nhập khẩu được sử dụng chủ yếu để sản xuất, kinh doanh hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ sau khi đã loại bỏ yếu tố vi phạm;

• Buộc tiêu hủy hàng hóa, vật phẩm gây hại cho sức khỏe con người, vật nuôi, cây trồng và môi trường, văn hóa phẩm có nội dung độc hại hoặc tang vật khác thuộc đối tượng bị tiêu hủy theo quy định của pháp luật;

• Buộc loại bỏ yếu tố vi phạm trên hàng hóa, bao bì hàng hóa, phương tiện kinh doanh, vật phẩm;

• Buộc thu hồi sản phẩm, hàng hóa vi phạm đang lưu thông trên thị trường.

Pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự về những tội nào?

Theo Điều 76 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định thì pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm quy định tại một trong các điều 188, 189, 190, 191, 192, 193, 194, 195, 196, 200, 203, 209, 210, 211, 213, 216, 217, 225, 226, 227, 232, 234, 235, 237, 238, 239, 242, 243, 244, 245, 246, 300 và 324 của Bộ luật Hình sự. 

Theo đó, có thể phân loại thành các nhóm tội phạm như sau: 

1. Các tội phạm trật tự quản lý kinh tế: 

• Tội buôn lậu (Điều 188)

• Tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới (Điều 189)

• Tội sản xuất, buôn bán hàng cấm (Điều 190)

• Tội tàng trữ, vận chuyển hàng cấm (Điều 191)

• Tội sản xuất, buôn bán hàng giả (Điều 192)

• Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm (Điều 193)

• Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh (Điều 194)

• Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thức ăn dùng để chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, giống vật nuôi (Điều 195)

• Tội đầu cơ (Điều 196)

• Tội trốn thuế (Điều 200)

• Tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước (Điều 203)

• Tội cố ý công bố thông tin sai lệch hoặc che giấu thông tin trong hoạt động chứng khoán (Điều 209)

• Tội sử dụng thông tin nội bộ để mua bán chứng khoán (Điều 210)

• Tội thao túng thị trường chứng khoán (Điều 211)

• Tội gian lận trong kinh doanh bảo hiểm (Điều 213)

• Tội trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động (Điều 216)

• Tội vi phạm quy định về cạnh tranh (Điều 217)

• Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan (Điều 225)

• Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp (Điều 226)

• Tội vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên (Điều 227)

• Tội vi phạm quy định về khai thác, bảo vệ rừng và lâm sản (Điều 232)

• Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã (Điều 234)

2. Các tội phạm về môi trường

• Tội gây ô nhiễm môi trường (Điều 235)

• Tội vi phạm quy định về phòng ngừa, ứng phó, khắc phục sự cố môi trường (Điều 237)

• Tội vi phạm quy định về bảo vệ an toàn công trình thủy lợi, đê điều và phòng, chống thiên tai; vi phạm quy định về bảo vệ bờ, bãi sông (Điều 238)

• Tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam (Điều 239)

• Tội hủy hoại nguồn lợi thủy sản (Điều 242)

• Tội hủy hoại rừng (Điều 243)

• Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm (Điều 244)

• Tội vi phạm quy định về quản lý khu bảo tồn thiên nhiên (Điều 245)

• Tội nhập khẩu, phát tán các loài ngoại lai xâm hại (Điều 246)

3. Các tội phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng:

• Tội tài trợ khủng bố (Điều 300)

• Tội rửa tiền (Điều 324)

Hành vi nào được xem là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại?

Căn cứ theo khoản 1 Điều 85 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định về các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại như sau: 

• Câu kết với pháp nhân thương mại khác để phạm tội;

• Cố ý thực hiện tội phạm đến cùng;

• Phạm tội 02 lần trở lên;

• Tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm;

• Lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh hoặc những khó khăn đặc biệt khác của xã hội để phạm tội;

• Dùng thủ đoạn tinh vi để phạm tội hoặc nhằm trốn tránh, che giấu tội phạm.

Nếu cố ý thực hiện tội phạm đến cùng sẽ là một trong những tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự

Như vậy, chỉ những hành vi được quy định trên mới được xem là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại. 

Đồng thời, tại khoản 2 Điều 85 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định các tình tiết đã được Bộ luật này quy định là dấu hiệu định tội hoặc định khung hình phạt thì không được coi là tình tiết tăng nặng.

Nếu có bất kỳ thắc mắc hay cần tư vấn pháp luật vui lòng liên hệ chúng tôi qua các hình thức sau:

Hotline gặp Luật sư tư vấn trực tiếp: 1900 2929 01

Nhập thông tin đăng ký tư vấn luật tại đây: https://luatsulh.com/dang-ky-tu-van.html

Liên hệ đặt lịch hẹn qua zalo số: 0903 796 830

Website: https://luatsulh.com/

Trụ sở: 288 B7 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Phường Võ Thị Sáu, Quận 3, TP.HCM

Chi nhánh Nha Trang: 07 Bế Văn Đàn, Phường Phước Long, Thành phố Nha Trang

Theo dõi Công ty Luật LHLegal tại:

Website: https://luatsulh.com/

Facebook: Luật sư LHLegal

Youtube: Luật sư LHLegal

Kênh Tiktok Luật sư Hoà: Luật sư Hoà (LHLegal)

Kênh Tiktok Công ty: Luật sư LHLegal

Kênh Tiktok Luật sư Hình sự: Luật sư Hình sự