Phân tích và bình luận Bản án số 348/2025/HS-PT về tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi

Phân tích và bình luận Bản án số 348/2025/HS-PT về tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi

Bản án hình sự phúc thẩm số 348/2025/HS-PT ngày 20/6/2025 của Tòa án nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng, xét xử phúc thẩm vụ án hình sự đối với bị cáo Nguyễn Đình K về tội "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi". Vụ án được xét xử do có kháng cáo của bị cáo đối với Bản án hình sự sơ thẩm số 18/2025/HS-ST ngày 07/3/2025 của Tòa án nhân dân tỉnh Bình Định.

Vụ án đặt ra vấn đề pháp lý đáng chú ý về việc người có chức vụ, quyền hạn sử dụng ảnh hưởng từ vị trí công tác để tác động đến người có thẩm quyền trong hoạt động quản lý đất đai, đất rừng phòng hộ, qua đó làm phát sinh lợi ích bất chính cho cá nhân.

A. Tóm tắt vụ án

Ông Nguyễn Đình K, nguyên Bí thư Huyện ủy Vĩnh Thạnh, trong thời gian còn giữ chức vụ đã lợi dụng ảnh hưởng của mình để tác động đến cán bộ, cơ quan có thẩm quyền tại địa phương nhằm xin giao trái pháp luật tổng cộng 138,4 ha đất rừng phòng hộ tại huyện Vĩnh Thạnh, tỉnh Bình Định.

Cụ thể, ông K lập hồ sơ, viết đơn, ký thay đơn để xin giao 115 ha đất rừng phòng hộ tại tiểu khu 176a cho người thân đứng tên, nhưng thực tế ông là người trực tiếp quản lý, sử dụng và hưởng lợi. Đối với 23,4 ha đất tại tiểu khu A, sau khi diện tích đất trước đó bị thu hồi, ông tiếp tục nhờ cháu đứng tên xin giao đất, sau đó chuyển sang cho con trai để thuận tiện vay vốn ngân hàng, còn bản thân ông vẫn quản lý, sử dụng thực tế.

Tòa án xác định việc giao đất trên là trái quy định vì khu vực này là rừng phòng hộ xung yếu, địa phương chưa có chủ trương giao đất cho hộ gia đình. Tổng giá trị thiệt hại do việc giao đất trái pháp luật được xác định là 2.641.800.000 đồng.

Tại Bản án hình sự sơ thẩm số 18/2025/HS-ST ngày 07/3/2025, Tòa án nhân dân tỉnh Bình Định tuyên bố bị cáo Nguyễn Đình K phạm tội "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi", áp dụng điểm b, d khoản 2 Điều 358 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017, 2025 xử phạt bị cáo 03 năm tù. Ngày 21/3/2025, bị cáo kháng cáo xin được hưởng án treo hoặc được miễn truy cứu trách nhiệm hình sự.

Tòa án cấp phúc thẩm nhận định hành vi của bị cáo là nguy hiểm cho xã hội, xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan nhà nước trong lĩnh vực quản lý, sử dụng đất đai, gây mất uy tín của cơ quan chính quyền địa phương. Mặc dù bị cáo có nhiều tình tiết giảm nhẹ, nhưng không có căn cứ để chấp nhận kháng cáo xin hưởng án treo hoặc miễn trách nhiệm hình sự, nên Tòa án cấp phúc thẩm giữ nguyên bản án sơ thẩm.

Xem chi tiết bản án tại đây: https://luatsulh.com/van-ban-phap-luat/ban-an-so-3482025hspt-ve-toi-loi-dung-chuc-vu-quyen-han-gay-anh-huong-doi-voi-nguoi-khac-de-truc-loi-8234.html

B. Quan điểm pháp lý của các bên

Quan điểm của Viện kiểm sát

Tại phiên tòa phúc thẩm, Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng cho rằng Tòa án cấp sơ thẩm đã xét xử bị cáo Nguyễn Đình K đúng người, đúng tội, đúng pháp luật. Hành vi của bị cáo có đủ yếu tố cấu thành tội "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi" theo Điều 358 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung 2017.

Theo quan điểm của Viện kiểm sát, mặc dù bị cáo có nhiều tình tiết giảm nhẹ, nhưng hành vi phạm tội có tính chất nghiêm trọng, được thực hiện nhiều lần, gây thiệt hại lớn về đất đai và ảnh hưởng đến hoạt động đúng đắn của cơ quan nhà nước tại địa phương. Vì vậy, Viện kiểm sát đề nghị Hội đồng xét xử căn cứ điểm a khoản 1 Điều 355 và Điều 356 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, không chấp nhận kháng cáo của bị cáo, giữ nguyên hình phạt của bản án sơ thẩm.

Bị cáo kháng cáo

Bị cáo Nguyễn Đình K kháng cáo với nội dung xin được hưởng án treo hoặc được miễn truy cứu trách nhiệm hình sự. Tại phiên tòa phúc thẩm, bị cáo vắng mặt; người bào chữa cho bị cáo trình bày quan điểm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho bị cáo.

Người bào chữa cho rằng việc Tòa án cấp sơ thẩm quy kết bị cáo có hành vi gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi là không có cơ sở. Theo lập luận của người bào chữa, bị cáo không có lời nói, hành động nào gây ảnh hưởng tới người có chức vụ, quyền hạn để trục lợi; bị cáo cũng không nhận lợi ích vật chất trong vụ án.

Ngoài ra, người bào chữa còn cho rằng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tội danh mà Tòa án cấp sơ thẩm kết tội bị cáo đã hết; việc xác định thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra là không chính xác; đồng thời bị cáo không được nhận kết luận định giá tài sản đúng quy định. Từ đó, người bào chữa đề nghị Hội đồng xét xử hủy toàn bộ bản án sơ thẩm để điều tra lại; trường hợp không hủy án thì đề nghị xem xét các tình tiết giảm nhẹ đặc biệt để quyết định bản án có lợi nhất cho bị cáo.

Quan điểm của Tòa án

Tại phiên tòa phúc thẩm, bị cáo Nguyễn Đình K vắng mặt nhưng đã được Tòa án triệu tập hợp lệ nhiều lần và có lý do vắng mặt. Hội đồng xét xử xác định đơn kháng cáo của bị cáo được nộp trong thời hạn luật định, nên được xem xét theo thủ tục phúc thẩm; đồng thời căn cứ điểm c khoản 1 Điều 351 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 để xét xử vắng mặt bị cáo.

Trên cơ sở lời khai của bị cáo tại cấp sơ thẩm, các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án và kết quả tranh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử cho rằng có đủ căn cứ xác định bị cáo Nguyễn Đình K đã thực hiện hành vi phạm tội. Tòa án nhận định bị cáo là người từng giữ chức vụ Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bình Định và Bí thư Huyện ủy Vĩnh Thạnh, nên biết rõ các quy định của pháp luật về bảo vệ, phát triển rừng, pháp luật đất đai và chế độ quản lý rừng phòng hộ xung yếu.

Tòa án cho rằng bị cáo biết rõ tiểu khu A và tiểu khu 176a là khu vực rừng phòng hộ xung yếu, không có chủ trương giao đất rừng phòng hộ cho cá nhân, tổ chức quản lý, bảo vệ; đồng thời địa phương cũng chưa có kế hoạch, phương án giao đất lâm nghiệp cho hộ gia đình. Tuy nhiên, vì động cơ tư lợi, bị cáo vẫn lập hồ sơ đứng tên người thân, ký thay đơn xin giao đất lâm nghiệp và dùng ảnh hưởng chức vụ của mình để tác động đến cán bộ xã, cán bộ và lãnh đạo các phòng ban chuyên môn trên địa bàn huyện.

Theo đó:

Đối với diện tích 115 ha đất tại tiểu khu 176a: bị cáo Nguyễn Đình K đã viết đơn, lập hồ sơ đứng tên các hộ là người thân, gồm Nguyễn Thị T1, Bùi Văn S, Bùi Thị Ngọc V và Nguyễn Đình S1. Bị cáo còn ký thay đơn xin giao đất lâm nghiệp, nhờ cán bộ kỹ thuật làm trích lục bản đồ, tọa độ khu đất và thông qua người quen liên hệ với cơ quan có thẩm quyền để xin xác nhận, giao đất. Tòa án xác định việc giao đất này là không đúng thẩm quyền, không đúng đối tượng, nhưng trên thực tế bị cáo là người quản lý, sử dụng diện tích đất được giao.
Đối với diện tích 23,4 ha đất tại tiểu khu A: sau khi 18 ha đất đã cho bị cáo thuê trước đó bị thu hồi, bị cáo tiếp tục có mục đích xin lại diện tích này và xin thêm 5,4 ha đất liền kề. Bị cáo nhờ cháu là Nguyễn Văn D đứng tên xin giao đất; sau đó trực tiếp mang đơn đến cơ quan có thẩm quyền để xin giao đất cho ông D. Tòa án xác định các cán bộ có thẩm quyền biết rõ ông D không thuộc đối tượng được giao đất rừng phòng hộ, nhưng do chịu ảnh hưởng từ chức vụ Bí thư Huyện ủy của bị cáo nên vẫn xác nhận, tham mưu và quyết định giao đất trái pháp luật.

Đối với lập luận của người bào chữa cho rằng bị cáo không nhận lợi ích vật chất, Tòa án không chấp nhận. Hội đồng xét xử cho rằng yếu tố trục lợi không chỉ thể hiện ở việc trực tiếp nhận tiền hoặc tài sản, mà còn thể hiện ở việc bị cáo thông qua người thân, người đứng tên hộ để được giao, quản lý, sử dụng đất rừng phòng hộ trái pháp luật. Việc bị cáo thực tế quản lý, sử dụng diện tích đất được giao trái pháp luật là căn cứ xác định mục đích tư lợi trong vụ án.

Tòa án cũng không chấp nhận quan điểm của người bào chữa về thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự và việc xác định thiệt hại. Hội đồng xét xử cho rằng cơ quan tiến hành tố tụng cấp sơ thẩm căn cứ Kết luận định giá tài sản của Hội đồng định giá tài sản trong tố tụng hình sự tỉnh Bình Định để xác định thiệt hại 2.641.800.000 đồng là đúng pháp luật.

Hành vi của bị cáo Nguyễn Đình K là nguy hiểm cho xã hội, trực tiếp xâm phạm đến hoạt động đúng đắn của các cơ quan nhà nước trong lĩnh vực quản lý, sử dụng đất đai, gây mất uy tín cho chính quyền địa phương và làm giảm sút lòng tin của quần chúng nhân dân đối với chính quyền. Bị cáo là người có đủ năng lực trách nhiệm hình sự, biết rõ hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi là vi phạm pháp luật nhưng vẫn nhiều lần cố ý thực hiện.

Hành vi của bị cáo đủ yếu tố cấu thành tội "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi" theo điểm b, d khoản 2 Điều 358 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi bổ sung 2017). Tòa án ghi nhận bị cáo có nhiều tình tiết giảm nhẹ như thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, đã tự nguyện trả lại toàn bộ diện tích đất rừng được cấp trái pháp luật; tại thời điểm xét xử sơ thẩm bị cáo đã trên 70 tuổi; có nhiều thành tích trong công tác; từng tham gia kháng chiến, được tặng thưởng huân chương, huy chương; hoàn cảnh gia đình khó khăn, vợ bị bệnh. Tuy nhiên, các tình tiết này đã được Tòa án cấp sơ thẩm xem xét khi áp dụng khoản 1 Điều 54 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi bổ sung 2017) để xử phạt bị cáo dưới mức thấp nhất của khung hình phạt.

Do bị cáo bị áp dụng tình tiết định khung "phạm tội 02 lần trở lên" theo điểm b khoản 2 Điều 358 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi bổ sung 2017), Hội đồng xét xử xác định bị cáo không đủ điều kiện được hưởng án treo theo Điều 65 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi bổ sung 2017) và Nghị quyết hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao; đồng thời cũng không đủ điều kiện để được miễn trách nhiệm hình sự. Vì vậy, Tòa án cấp phúc thẩm bác kháng cáo, giữ nguyên bản án sơ thẩm, xử phạt bị cáo 03 năm tù.

Phân tích và bình luận Bản án số 348/2025/HS-PT

C. Bình luận bản án

Trong vụ án này, Tòa án cấp phúc thẩm giữ nguyên bản án sơ thẩm, tuyên bị cáo Nguyễn Đình K phạm tội "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi" theo Điều 358 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025). Việc đánh giá bản án cần được đặt trong mối quan hệ giữa hành vi của bị cáo, chức vụ mà bị cáo từng đảm nhiệm, lợi ích phát sinh từ việc được giao đất và hậu quả pháp lý của việc giao đất rừng phòng hộ trái quy định.

Về dấu hiệu chủ thể, bị cáo Nguyễn Đình K là người từng giữ các chức vụ có liên quan đến lĩnh vực kiểm lâm và quản lý địa phương. Đây là cơ sở để Tòa án xem xét yếu tố chức vụ, quyền hạn và ảnh hưởng thực tế của bị cáo trong quá trình xin giao đất. Tuy nhiên, đối với tội danh này, vấn đề quan trọng không chỉ là bị cáo từng giữ chức vụ gì, mà còn là chức vụ đó có được sử dụng để tác động đến người có thẩm quyền khác hay không.

Về hành vi khách quan, Tòa án xác định bị cáo đã lập hồ sơ, nhờ người thân đứng tên, ký thay một số đơn xin giao đất và liên hệ với cán bộ có thẩm quyền để thực hiện việc giao đất. Các diện tích đất liên quan là đất rừng phòng hộ, vốn thuộc loại đất có chế độ quản lý chặt chẽ. Nếu những hành vi này được chứng minh là có sự tác động từ ảnh hưởng chức vụ của bị cáo đối với người có thẩm quyền, thì có cơ sở để xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 358 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi bổ sung 2017).

Về mục đích trục lợi, điểm cần lưu ý là lợi ích trong tội danh này không nhất thiết chỉ là tiền hoặc tài sản được nhận trực tiếp. Trong vụ án, Tòa án xác định lợi ích của bị cáo thể hiện ở việc được quản lý, sử dụng diện tích đất rừng phòng hộ thông qua hồ sơ đứng tên người thân hoặc người khác. Cách đánh giá này phù hợp với bản chất của nhóm tội phạm về chức vụ, bởi lợi ích bất chính có thể phát sinh dưới nhiều hình thức khác nhau.

Về thiệt hại, bản án căn cứ vào kết luận định giá tài sản trong tố tụng hình sự để xác định tổng giá trị thiệt hại là 2.641.800.000 đồng. Đây là căn cứ quan trọng để xác định khung hình phạt và mức độ nghiêm trọng của hành vi. Tuy nhiên, do phía bị cáo có nêu ý kiến về việc xác định thiệt hại và thủ tục định giá, việc đánh giá nội dung này cần dựa trên hồ sơ vụ án, kết luận định giá và quá trình tranh tụng tại phiên tòa.

Từ các nội dung trên, có thể thấy trọng tâm pháp lý của vụ án nằm ở việc chứng minh ba yếu tố: bị cáo có chức vụ, quyền hạn hoặc ảnh hưởng thực tế; bị cáo đã sử dụng ảnh hưởng đó để tác động đến người có thẩm quyền; và việc tác động nhằm đạt được lợi ích bất chính. Khi các yếu tố này được chứng minh bằng tài liệu, lời khai và chứng cứ trong hồ sơ vụ án, việc Tòa án áp dụng Điều 358 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi bổ sung 2017), 2025 là có cơ sở pháp lý.

Trách nhiệm của người có chức vụ, quyền hạn trong vụ án hình sự

Vụ án cho thấy người có chức vụ, quyền hạn có thể phải chịu trách nhiệm hình sự không chỉ khi trực tiếp ban hành quyết định trái pháp luật, mà còn khi sử dụng ảnh hưởng từ chức vụ để tác động đến người khác nhằm đạt lợi ích bất chính. Đây là đặc điểm riêng của tội "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi".

Đối với cán bộ, công chức hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan nhà nước, việc thực hiện nhiệm vụ phải căn cứ vào quy định pháp luật, hồ sơ, thẩm quyền và trình tự thủ tục. Việc nể nang, chịu ảnh hưởng từ người có chức vụ hoặc người có uy tín tại địa phương không phải là căn cứ loại trừ trách nhiệm nếu việc xác nhận, tham mưu hoặc quyết định dẫn đến hậu quả trái pháp luật.

Bài học và khuyến nghị thực tiễn

Từ vụ án này, có thể rút ra một số khuyến nghị thực tiễn như sau:

Đối với người có chức vụ, quyền hạn: cần thận trọng khi tham gia, đề nghị hoặc tác động đến các thủ tục hành chính có liên quan đến lợi ích của bản thân hoặc người thân. Việc sử dụng ảnh hưởng từ chức vụ để đạt được lợi ích riêng có thể làm phát sinh trách nhiệm hình sự, dù người đó không trực tiếp ký quyết định cuối cùng.
Đối với cơ quan quản lý đất đai, đất rừng phòng hộ: cần kiểm tra chặt chẽ điều kiện, đối tượng, thẩm quyền và trình tự giao đất. Đối với đất rừng phòng hộ, việc giao đất hoặc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất phải được xem xét trên cơ sở quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và quy định pháp luật chuyên ngành.
Đối với cán bộ thực hiện nhiệm vụ: cần bảo đảm tính độc lập, khách quan khi xác nhận, thẩm định, tham mưu hoặc phê duyệt hồ sơ. Mọi quyết định hành chính phải dựa trên căn cứ pháp luật, không dựa trên quan hệ cá nhân, vị trí xã hội hoặc ảnh hưởng của người khác.
Đối với cơ quan nhà nước: cần tăng cường cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích, nhất là trong các hồ sơ liên quan đến người thân của cán bộ, người từng giữ chức vụ hoặc người có ảnh hưởng tại địa phương. Việc kiểm soát này giúp hạn chế nguy cơ hợp thức hóa hồ sơ không đúng quy định và bảo đảm tính minh bạch trong quản lý đất đai.

Nhìn chung, bản án là thực tiễn cho thấy việc xử lý tội phạm về chức vụ không chỉ tập trung vào hành vi trực tiếp nhận tiền hoặc ra quyết định trái pháp luật, mà còn bao gồm cả hành vi sử dụng ảnh hưởng chức vụ để đạt lợi ích trái quy định của pháp luật. Tuy nhiên, việc đánh giá trách nhiệm hình sự trong từng vụ án cần dựa trên chứng cứ cụ thể, quá trình tranh tụng và các điều kiện cấu thành tội phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Nếu có bất kỳ thắc mắc hay cần tư vấn pháp luật vui lòng liên hệ chúng tôi qua các hình thức sau:

Hotline Luật sư tư vấn trực tiếp: 1900 2929 01

Nhập thông tin đăng ký tư vấn luật tại đây: https://luatsulh.com/dang-ky-tu-van.html

Liên hệ đặt lịch hẹn qua zalo số: 0903 796 830

Website: https://luatsulh.com/

Văn phòng: Hồ Chí Minh | Hà Nội | Khánh Hòa

Theo dõi Công ty Luật LH Legal tại:

Website: https://luatsulh.com/

Facebook: Luật sư LH Legal

Youtube: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hoà: Luật sư Hoà (LH Legal)

Kênh Tiktok Công ty: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hình sự: Luật sư Hình sự