Khi nơi bảo vệ thành bạo hành thanh thiếu niên: Từ vụ học viên bị đánh chết tại trung tâm công tác xã hội Hải Hà

Từ góc độ pháp lý, vụ việc này không chỉ liên quan đến trách nhiệm hình sự của cá nhân có hành vi bạo hành, mà còn đặt ra trách nhiệm của tổ chức quản lý, cơ chế kiểm tra, giám sát cũng như các quy định về bảo vệ trẻ em và người chưa thành niên trong môi trường chăm sóc tập trung. Bài viết sẽ phân tích rõ các khía cạnh pháp lý liên quan, từ đó làm rõ trách nhiệm của các bên và những vấn đề cần được hoàn thiện trong hệ thống pháp luật hiện hành.

Bối cảnh vụ việc

Ngày 21/12/2025, Phạm Hải Nam (SN 2008, trú phường Hà Lầm, Quảng Ninh) được gia đình đưa đến nhập học tại Trung tâm Công tác xã hội Hải Hà (“Trung tâm Hải Hà”) để tham gia chương trình rèn luyện kỷ luật và kỹ năng sống. Đến sáng 23/12/2025, trong lúc sinh hoạt và lao động tại khu vực đồi Trại Lốc, Nam xảy ra mâu thuẫn với một số người tại trung tâm, dẫn đến xô xát và xuất hiện nhiều thương tích. Nam được đưa đi cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa khu vực Đông Triều, sau đó gia đình đón về và tử vong trong chiều cùng ngày. 

Ngày 06/01/2026, Công an tỉnh Quảng Ninh khởi tố vụ án “Cố ý gây thương tích”, đồng thời khởi tố bị can đối với Nguyễn Văn Hải và 08 người khác (Gồm: Phạm Hồng Thái, Nguyễn Ngọc Lương, Nguyễn Huy Hoàng, Nguyễn Duy Công, Lê Quang Khoa, Phạm Đức Hiền, Ngô Trần Hữu Thắng, Nguyễn Hữu Anh Đức) theo khoản 4 Điều 134 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017); riêng Nguyễn Xuân Khải bị khởi tố theo khoản 1 Điều 134 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).  

Cơ quan điều tra tạm giam 06 bị can (Phạm Hồng Thái, Nguyễn Ngọc Lương, Nguyễn Huy Hoàng, Nguyễn Duy Công, Lê Quang Khoa và Nguyễn Văn Hải) và áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú, tạm hoãn xuất cảnh đối với 04 người còn lại. 

Mở rộng điều tra, cơ quan công an còn làm rõ trước đó vào ngày 19-12-2025, anh B.T.M. (sinh năm 2003, trú tại phường Việt Hưng) cũng bị bị can Hải và các đối tượng khác đánh gây thương tích 2% ngay khi mới vào trung tâm do không hợp tác ở lại. 

Các lời khai từ học viên và một số bị can cho thấy tại trung tâm tồn tại “luật ngầm” và “đội tự quản” dùng hình phạt để quản lý học viên; việc sinh hoạt, lao động nặng nhọc được giao cho học viên thực hiện hằng ngày. Nhiều học viên khai bị đánh bằng gậy “Hạ Long”, ống nhựa, bị phạt vô lý, hạn chế liên lạc gia đình và bị ép không được phản ánh điều kiện trong trung tâm. Cụ thể: 

• Bị can Phạm Hồng Thái (SN 1996) - nhân viên bảo vệ của Trung tâm công tác xã hội Hải Hà, một trong những bị can trực tiếp hành hung, dẫn đến cái chết của em P.H.N. khai nhận: Trong quá trình làm bảo vệ, anh Hải (Nguyễn Văn Hải, Giám đốc Trung tâm Công tác xã hội Hải Hà) có cho phép tôi đánh một số bạn học viên vi phạm thì đánh từ vùng cổ trở xuống. Về bạn N. thì tôi có đánh bạn N. và tôi cũng cho một số bạn tự quản ở tại trung tâm đánh từ vùng cổ trở xuống. 

• Nguyễn Văn Hải, Giám đốc Trung tâm Công tác xã hội Hải Hà, khai nhận: Trong quy định của trung tâm các học viên hay cán bộ không được phép đánh nhau, dùng bạo lực với các học viên. Nhưng vì các học viên đó là các học viên hư, nghiện game, chính vì vậy bị can cũng ngầm đồng ý để cho cán bộ phạt để mang tính chất răn đe. Bản thân cũng không cho đánh vào vùng khác nhưng có một số trường hợp, bị can thấy có bị tím ở tay, chân và bị can có hỏi ngay nhưng không có hình thức kỷ luật gì đối với những người đã tạo vết thương đó. 

• Em Đ.K.B. (SN 2012, Hải Phòng) - một học viên từng theo học tại cơ sở 2 Trung tâm Hải Hà: cho biết khi nhập học được xếp vào phòng khoảng 15 người, trong trung tâm có “đội tự quản” gồm các học viên lớn tuổi đặt ra “luật ngầm” và áp dụng nhiều hình phạt vô lý. Mỗi ngày, học viên phải thực hiện nhiều công việc nặng như xách nước tưới cây, lấy đá làm cổng, cắt cỏ chăn dê và vác gỗ làm hàng rào; việc nấu ăn cũng do học viên tự lo. Học viên bị hạn chế liên lạc với gia đình và nếu nói trái ý trung tâm sẽ bị đội tự quản xử lý. 

• Em Lã Việt Anh – Học viên tại Trung tâm Hải Hà: cho biết thường bị gọi dậy vào lúc nửa đêm để bị đánh bằng “gậy Hạ Long” và ống nhựa; khi ngất thì bị dội nước rồi đánh tiếp. Em cho biết những người đánh là các anh lớn trong trung tâm, nhưng họ làm theo yêu cầu của các thầy tại trung tâm. 

• Em V.T.Q – Học viên tại Trung tâm Hải Hà, người trực tiếp chứng kiến sự việc: khai mâu thuẫn bắt đầu ngay khi Nam mới được xếp vào lớp học tại trung tâm. Một số học viên lớn tuổi, giữ vai trò phụ trách lớp và đã sinh hoạt lâu tại trung tâm, muốn “dằn mặt” học viên mới; Tuy nhiên, Nam có phản ứng chống đối khiến căng thẳng leo thang. Sự việc nhanh chóng vượt ngoài kiểm soát và dẫn đến cái chết thương tâm của Nam. Q cũng cho biết sau khi vụ việc xảy ra, trung tâm đã đưa khoảng 80 học viên rời khỏi cơ sở bằng ba xe ô tô, di chuyển đến nhiều địa điểm khác nhau. Việc di chuyển bất thường này khiến gia đình các học viên lo lắng, phải tự đi tìm con. Riêng gia đình Q mất nhiều giờ tìm kiếm và đến gần nửa đêm ngày 24/12 mới gặp lại em tại một kho hàng trong tình trạng tinh thần chưa ổn định. 

Trung tâm Công tác xã hội Hải Hà, cơ sở tại phường An Sinh, tỉnh Quảng Ninh

Phân tích hành vi phạm tội 

Hành vi của bị can Nguyễn Văn Hải và 9 bị can khác có dấu hiệu của tội “Cố ý gây thương tích” hoặc “Giết người” được quy định tại Điều 134 và 123 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) bởi: 

• Hành vi của các bị can đã xâm phạm đến quyền được pháp luật bảo hộ về sức khoẻ và tính mạng của con người (nạn nhân Phạm Hải Nam) quy định tại khoản 1 Điều 20 Hiến Pháp 2013:

“1. Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khỏe, danh dự và nhân phẩm; không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử nào khác xâm phạm thân thể, sức khỏe, xúc phạm danh dự, nhân phẩm.”

và Điều 19 Hiến pháp năm 2013:

“Mọi người có quyền sống. Tính mạng con người được pháp luật bảo hộ. Không ai bị tước đoạt tính mạng trái luật.” 

• Theo thông tin được thông tin đại chúng đăng tải đến nay, cả 10 bị can đều là người từ đủ 14 tuổi trở lên và có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự chưa ghi nhận trường hợp dưới 14 tuổi và hạn chế năng lực trách nhiệm hình sự. 

• Đến nay, thông tin chi tiết về hành vi phạm tội của toàn bộ 10 bị can chưa được công bố. Tuy nhiên, từ các dấu vết thương tích nghiêm trọng trên cơ thể nạn nhân cho thấy nạn nhân đã bị tác động bởi nhiều lực mạnh, lặp đi lặp lại, vào nhiều vùng trên cơ thể. Với mức độ bầm tím lan rộng, tổn thương mô mềm, có dấu hiệu bị đánh nhiều lần bằng tay, chân hoặc các vật tày cứng. Những nhận định này cũng phù hợp với nội dung lời khai của ông Hải và ông Thái tại cơ quan điều tra về việc nạn nhân bị nhiều người liên tục đánh đập. 

• Để dẫn đến hậu quả chết người như trong vụ án, nhóm bị can buộc phải thực hiện hành vi với cường độ mạnh và tần suất cao. Từ diễn biến vụ việc được thể hiện trong hồ sơ và lời khai của ông Hải, ông Thái, có cơ sở đánh giá rằng các bị can nhận thức rõ việc đánh đập nạn nhân bằng lực mạnh, vào nhiều vùng trọng yếu trên cơ thể, có thể gây nguy hiểm đến tính mạng. Việc họ vẫn tiếp tục thực hiện hành vi cho thấy dấu hiệu lỗi cố ý – cụ thể là cố ý gián tiếp – khi người thực hiện tuy không mong muốn hậu quả chết người nhưng đã thấy trước khả năng xảy ra và bỏ mặc cho hậu quả xảy ra. 

Việc xác định hành vi của các bị can là “Cố ý gây thương tích” hay “Giết người” phụ thuộc vào mức độ tấn công, đặc biệt là việc có đánh vào các vùng trọng yếu như đầu, cổ, ngực, bụng hay không; cường độ và tần suất tấn công; ý chí chủ quan của các bị can tại thời điểm xảy ra sự việc; và phương tiện, công cụ phạm tội có phải là hung khí, phương tiện nguy hiểm hay không. Nếu hành vi dùng lực mạnh, liên tục, nhằm vào vùng nguy hiểm, hoặc sử dụng hung khí có khả năng gây chết người, thì có dấu hiệu thể hiện ý thức tước đoạt tính mạng của nạn nhân và có thể xem xét theo tội “Giết người” theo Điều 123 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). 

Ngoài ra, nếu hành vi đánh đập được thực hiện theo nhóm, có sự phân công, hô hào, hoặc nhiều người cùng tấn công nạn nhân, đây còn là dấu hiệu của phạm tội có tổ chức, là tình tiết tăng nặng theo điểm a khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017); Bị can Hải – Giám đốc Trung tâm Công tác xã hội Hải Hà có thể đối mặt thêm với tội Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng theo điểm a khoản 1 Điều 360 Bộ luật Hình sự hiện hành vì với vai trò là người đứng đầu trung tâm, có trách nhiệm quản lý hoạt động của trung tâm nhưng Bị can Hải đã “ngầm đồng ý” để cho cán bộ phạt bằng hình thức đánh đập học viên và không có hình thức xử lý đối với những người có hành vi đánh đập học viên. Hơn nữa, trong trường hợp cơ quan điều tra xác định nhóm bị can có hành vi giam giữ, khống chế, không cho nạn nhân bỏ chạy hoặc kêu cứu, hoặc cố tình kéo dài hành vi đánh đập dẫn đến tử vong, thì hành vi đã xâm phạm thêm quyền tự do thân thể của công dân và có thể xem xét thêm tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật theo Điều 157 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). 

Bên cạnh trách nhiệm hình sự thì các bị can còn có thể phải chịu trách nhiệm về phần dân sự theo Điều 591 Bộ luật Dân sự năm 2015 và Nghị quyết số 02/2022/NQ-HĐTP. Người nhà của bị hại có thể yêu cầu các bị can chi trả các chi phí gồm: Chi phí khám chữa bệnh tại các cơ sở khám chữa bệnh, Chi phí hợp lý cho việc mai táng; Tiền cấp dưỡng cho những người mà bị hại có nghĩa vụ cấp dưỡng; Chi phí bồi thường tổn thất về tinh thần và các chi phí khác (nếu có). 

Công an tỉnh Quảng Ninh thực hiện quy trình tố tụng đối với Nguyễn Văn Hải - Giám đốc Trung tâm Công tác xã hội Hải Hà

Thực trạng việc giáo dục con trong gia đình  

Trong bối cảnh xã hội hiện nay, thanh thiếu niên đang phải đối mặt với nhiều vấn nạn ngày càng gia tăng về mức độ và tính chất, kéo theo những hệ lụy đáng lo ngại đối với sự phát triển nhân cách, sức khỏe tinh thần và môi trường giáo dục. Điển hình như các vấn đề sau đây: 

Nghiện Internet và game online

Theo kết quả thống kê từ các bệnh nhân đến khám tại Viện Sức khỏe tâm thần - Bệnh viện Bạch Mai cho thấy khoảng 43% thanh thiếu niên từ 10 – 24 tuổi có dấu hiệu nghiện Internet khi tới khám điều trị tâm thần. Đồng thời, theo kết quả khảo sát ở trường học với 2.084 học sinh tại Hà Nội, tỷ lệ mắc chứng rối loạn nghiện game trong số những người tham gia khảo sát là 11,6%.

Đây là một loại rối loạn sức khỏe tâm thần được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) công nhận vào năm 2018. Trẻ mắc hội chứng này thường dành quá nhiều thời gian trước màn hình, giảm tập trung học tập, suy giảm khả năng kiểm soát hành vi, dễ trở nên cáu gắt, thu mình và có nguy cơ rối loạn lo âu hoặc trầm cảm nếu không được can thiệp kịp thời. 

Xu hướng thích bạo lực để thể hiện bản thân

Tình trạng trẻ gia tăng hành vi bạo lực hoặc có xu hướng ưa thích, cổ súy cho bạo lực đang trở thành một vấn đề đáng báo động. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, chỉ trong một năm học, cả nước ghi nhận gần 1.600 vụ học sinh đánh nhau trong và ngoài trường học; trung bình cứ 5.200 học sinh lại xảy ra một vụ đánh nhau, và cứ hơn 11.000 học sinh thì có một em bị buộc thôi học vì đánh nhau. Đáng chú ý, cứ 9 trường thì có 1 trường xảy ra bạo lực học đường, cho thấy mức độ phổ biến và lan rộng của vấn nạn này.

Song song đó, thống kê của Bộ Công an cho thấy mỗi tháng có hơn 1.000 thanh thiếu niên phạm tội, trong đó, nhóm tuổi trẻ hóa mạnh: tỷ lệ tội phạm giết người ở độ tuổi 18–30 đã tăng lên 41%, vượt qua nhóm tuổi 30 – 45 trước đây vốn chiếm tỷ lệ cao nhất. Các con số này phản ánh xu hướng gia tăng hành vi bạo lực ở giới trẻ, từ xung đột trong học đường đến những vụ việc phạm tội nghiêm trọng hơn ngoài xã hội. Có thể kể đến những vụ án điển hình diễn ra trong năm 2025 gây xôn xao dư luận như vào ngày 16/12/2025, em V.T.T. (SN 2012) và một nữ sinh khác (cũng học lớp 8 nhưng khác trường) đã hẹn gặp nhau để nói chuyện, giải quyết xích mích. Trong quá trình gặp gỡ, nữ sinh còn lại bất ngờ rút dao đâm vào người em T., khiến nạn nhân gục tại chỗ và tử vong sau đó. 

Khó khăn trong việc thể hiện cảm xúc với gia đình

Một yếu tố tâm lý quan trọng trong giai đoạn vị thành niên là khả năng giao tiếp cảm xúc trong gia đình, và nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng thanh thiếu niên thường gặp khó khăn khi bày tỏ cảm xúc thật với cha mẹ. Hiện nay, trẻ vị thành niên thường có xu hướng kiềm nén cảm xúc nhiều hơn khi ở với bạn bè so với khi ở với gia đình, nhưng cũng tăng sự kìm nén khi ở cùng bạn bè hơn là cùng cha mẹ, cho thấy sự phức tạp trong biểu đạt cảm xúc tuỳ theo mối quan hệ xã hội và khả năng thoải mái chia sẻ cảm xúc trong gia đình còn hạn chế đối với nhiều em.

Bên cạnh đó, báo cáo của UNICEF tại Việt Nam cho thấy chỉ có khoảng 5,1% phụ huynh nhận ra con mình có vấn đề về cảm xúc và hành vi, điều này phản ánh khoảng cách trong việc nhận diện và thảo luận cảm xúc giữa cha mẹ và con cái, góp phần vào việc nhiều thanh thiếu niên không biết cách hoặc không dám chia sẻ những căng thẳng và cảm xúc nội tâm của mình với người thân trong nhà.  

Bố mẹ thường lựa chọn phương án là dùng đòn roi để dạy con

Theo thống kê của UNICEF vào tháng 06/2025, ước tính khoảng 1,6 tỷ trẻ em (tương đương 2/3 trẻ em toàn cầu) bị cha mẹ hoặc người chăm sóc sử dụng hình thức trừng phạt có bạo lực. Trong đó, khoảng 1,2 tỷ trẻ em bị trừng phạt bằng biện pháp thể chất tại nhà - từ đánh, tát, quất bằng đồ vật đến các hình thức gây đau mà không gây thương tích nặng - cho thấy bạo lực thể chất vẫn được nhiều phụ huynh lựa chọn như một biện pháp “giáo dục”.

Ước tính gần 400 triệu trẻ dưới 5 tuổi cũng thường xuyên trải qua hình thức trừng phạt này, trong đó khoảng 330 triệu trẻ bị phạt bằng biện pháp thể chất. Những con số này phản ánh thực tế rằng nhiều bố mẹ và người chăm sóc vẫn xem việc dùng đòn roi là cần thiết để giáo dục trẻ - ngay cả khi thực tế các bằng chứng cho thấy phương pháp này không tạo lợi ích lâu dài và có thể gây hại cho sự phát triển của trẻ.

Nguyên nhân của các vấn đề này đến từ nhiều phía: 

• Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ và mạng xã hội: khiến thanh thiếu niên tiếp cận thông tin quá sớm, quá nhiều mà thiếu kỹ năng sàng lọc. Môi trường trực tuyến dễ tạo cảm giác “ẩn danh”, khiến các em tìm đến trò chơi điện tử, mạng xã hội như nơi giải tỏa áp lực, dần hình thành thói quen lệ thuộc. Các nền tảng nội dung bạo lực, kích thích sự nổi loạn, cùng thuật toán đề xuất khiến trẻ dễ bị cuốn vào những xu hướng lệch chuẩn, từ đó gia tăng hành vi bạo lực hoặc bắt chước các hành vi nguy hiểm. 

• Áp lực học tập và kỳ vọng quá lớn từ gia đình và xã hội: khiến nhiều em cảm thấy căng thẳng kéo dài. Nhiều bậc phụ huynh vẫn giữ quan điểm giáo dục truyền thống, coi trọng thành tích hơn cảm xúc, ít dành thời gian trò chuyện hoặc lắng nghe. Việc thiếu kỹ năng lắng nghe và chia sẻ trong gia đình khiến khoảng cách thế hệ ngày càng lớn; trẻ cảm thấy cô đơn ngay trong chính ngôi nhà của mình, dẫn đến việc tìm kiếm sự công nhận từ bên ngoài, bao gồm cả những nhóm bạn xấu hoặc hành vi lệch chuẩn. 

• Môi trường học đường cũng còn nhiều hạn chế: chương trình giáo dục nặng lý thuyết, thiếu giáo dục kỹ năng sống; đa phần các trường học hiện nay không có chuyên viên tâm lý hoặc có nhưng hoạt động hình thức, không đủ năng lực hỗ trợ xử lý các tình huống tâm lý phức tạp. Điều này khiến trẻ không được trang bị khả năng giải quyết xung đột, điều tiết cảm xúc hay tìm kiếm hỗ trợ khi gặp vấn đề. 

• Tác động của các vấn đề xã hội rộng lớn hơn: như bạo lực, tội phạm, nội dung độc hại lan truyền qua phim ảnh, mạng xã hội… cũng ảnh hưởng đáng kể đến quá trình hình thành nhân cách của trẻ. Khi thiếu điểm tựa tinh thần và không được định hướng đúng đắn, các em dễ bị cuốn vào lối sống tiêu cực, tìm kiếm sự khẳng định bản thân thông qua hành vi bạo lực hoặc những lựa chọn sai lầm. 

• Chưa hiểu rõ các quy định của pháp luật: Điều 27 Luật trẻ em năm 2016 quy định “Trẻ em có quyền được bảo vệ dưới mọi hình thức để không bị bạo lực, bỏ rơi, bỏ mặc làm tổn hại đến sự phát triển toàn diện của trẻ em.” Đồng thời, tất cả hành vi dùng bạo lực đối với trẻ em là hành vi bị nghiêm cấm theo Điều 19 Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em. 

Từ những thực trạng về nghiện Internet, xu hướng bạo lực, khó khăn trong giao tiếp cảm xúc và tác động tiêu cực từ áp lực học tập, mạng xã hội cùng môi trường học đường kèm theo việc những người nuôi dưỡng chưa có phương pháp dạy con, em đúng đắn dẫn đến việc nhiều gia đình đã lựa chọn gửi con vào các trung tâm giáo dục, trại huấn luyện hoặc cơ sở trợ giúp xã hội với mong muốn kiểm soát hành vi, rèn luyện kỷ luật và bảo vệ con khỏi những ảnh hưởng tiêu cực của môi trường xung quanh trong khi chưa thực sự hiểu rõ con và chưa tìm hiểu kỹ cơ sở gửi con dẫn đến những hệ quả không đáng có. 

Thực trạng hoạt động của các trung tâm xã hội

Theo quy định tại khoản 6 Điều 5 Nghị định số 103/2017/NĐ-CP quy định về thành lập, tổ chức, hoạt động, giải thể và quản lý các Cơ sở trợ giúp xã hội, Trung tâm công tác xã hội là một loại hình cơ sở trợ giúp xã hội. Đồng thời, tại Điều 7 và 8 Nghị định này cũng quy định về nhiệm vụ và quyền hạn của Cơ sở trợ giúp xã hội gồm: 

“Điều 7. Nhiệm vụ của cơ sở trợ giúp xã hội 

1. Cung cấp các dịch vụ khẩn cấp 

a) Tiếp nhận đối tượng cần sự bảo vệ khẩn cấp; 

b) Đánh giá các nhu cầu của đối tượng; sàng lọc và phân loại đối tượng. Trường hợp cần thiết thì chuyển gửi đối tượng tới các cơ sở y tế, giáo dục, cơ quan công an, tư pháp hoặc các cơ quan, tổ chức phù hợp khác; 

c) Bảo đảm sự an toàn và đáp ứng các nhu cầu khẩn cấp của đối tượng như: Nơi cư trú tạm thời, thức ăn, quần áo và đi lại. 

2. Tham vấn, trị liệu rối nhiễu tâm trí, khủng hoảng tâm lý và phục hồi thể chất cho đối tượng. 

3. Tư vấn và trợ giúp đối tượng thụ hưởng các chính sách trợ giúp xã hội; phối hợp với các cơ quan, tổ chức phù hợp khác để bảo vệ, trợ giúp đối tượng; tìm kiếm, sắp xếp các hình thức chăm sóc. 

4. Xây dựng kế hoạch can thiệp và trợ giúp đối tượng; giám sát và rà soát lại các hoạt động can thiệp, trợ giúp và điều chỉnh kế hoạch. 

5. Tiếp nhận, quản lý, chăm sóc, nuôi dưỡng các đối tượng bảo trợ xã hội thuộc diện đặc biệt khó khăn, không tự lo được cuộc sống và không có điều kiện sinh sống tại gia đình, cộng đồng. 

6. Cung cấp dịch vụ điều trị y tế ban đầu. 

7. Tổ chức hoạt động phục hồi chức năng, trợ giúp các đối tượng trong các hoạt động tự quản, văn hóa, thể thao, các hoạt động khác phù hợp với lứa tuổi và sức khỏe của từng nhóm đối tượng lao động sản xuất theo quy định của pháp luật. 

8. Chủ trì, phối hợp với các đơn vị, tổ chức để dạy văn hóa, dạy nghề, giáo dục hướng nghiệp nhằm giúp đối tượng phát triển về thể chất, trí tuệ, nhân cách và hòa nhập cộng đồng. 

9. Cung cấp các dịch vụ về giáo dục xã hội và nâng cao năng lực 

a) Cung cấp các dịch vụ về giáo dục xã hội để giúp đối tượng phát triển khả năng tự giải quyết các vấn đề, bao gồm cả giáo dục kỹ năng làm cha mẹ cho những đối tượng có nhu cầu; đào tạo kỹ năng sống cho trẻ em và người chưa thành niên; 

b) Hợp tác với các cơ sở đào tạo tổ chức đào tạo, tập huấn về công tác xã hội cho đội ngũ nhân viên, cộng tác viên công tác xã hội hoặc làm việc tại các cơ sở cung cấp dịch vụ công tác xã hội; 

c) Tổ chức các khóa tập huấn, hội thảo cung cấp kiến thức, kỹ năng cho các nhóm đối tượng có nhu cầu. 

10. Quản lý đối tượng được cung cấp dịch vụ công tác xã hội. 

11. Thực hiện các biện pháp phòng ngừa đối tượng rơi vào hoàn cảnh khó khăn và bị xâm hại, bạo lực, ngược đãi. 

12. Phát triển cộng đồng 

a) Liên hệ với người dân, chính quyền các cấp trong việc xác định các vấn đề của cộng đồng để xây dựng chương trình, kế hoạch trợ giúp cộng đồng; 

b) Đề xuất chính sách với các cơ quan có thẩm quyền; 

c) Xây dựng mạng lưới nhân viên, tình nguyện viên công tác xã hội. 

13. Tổ chức các hoạt động truyền thông, nâng cao nhận thức. 

14. Chủ trì, phối hợp với chính quyền địa phương đưa đối tượng đủ điều kiện hoặc tự nguyện xin ra khỏi cơ sở trở về với gia đình, tái hòa nhập cộng đồng; hỗ trợ, tạo điều kiện cho đối tượng ổn định cuộc sống. 

15. Quản lý tài chính, tài sản, công chức, viên chức và người lao động theo quy định của pháp luật. 

16. Tổ chức vận động và tiếp nhận sự hỗ trợ tài chính, hiện vật của cơ quan, tổ chức, cá nhân ở trong nước và nước ngoài để thực hiện các hoạt động của cơ sở. 

17. Thực hiện các hoạt động cung cấp dịch vụ theo yêu cầu và các nhiệm vụ khác do cấp có thẩm quyền quyết định. 

Điều 8. Quyền hạn của cơ sở trợ giúp xã hội 

1. Tổ chức các hoạt động cung cấp dịch vụ trợ giúp xã hội cho người có nhu cầu theo quy định. 

2. Từ chối yêu cầu cung cấp dịch vụ trợ giúp xã hội cho đối tượng nếu không phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của cơ sở, trừ trường hợp có quyết định của cơ quan hoặc người có thẩm quyền. 

3. Lựa chọn các biện pháp nghiệp vụ trợ giúp xã hội để trợ giúp đối tượng theo quy định của pháp luật, 

4. Các quyền khác theo quy định của pháp luật.” 

Hơn nữa, tại điều 39 Nghị định này cũng quy định các hành vi được xem là vi phạm gồm: 

“Điều 39. Các hành vi vi phạm 

1. Lợi dụng việc thành lập cơ sở để thực hiện các hành vi sau: 

a) Vi phạm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức và cộng đồng; 

b) Vi phạm đạo đức xã hội, thuần phong, mỹ tục, truyền thống và bản sắc văn hóa dân tộc; 

c) Thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật khác. 

2. Làm giả, tẩy xóa, chuyển nhượng, cho thuê, cho mượn, cầm cố, thế chấp giấy chứng nhận đăng ký thành lập, giấy phép hoạt động dưới bất kỳ hình thức nào. 

3. Đánh đập, nhốt đối tượng, trói đối tượng. 

4. Không cho đối tượng ăn, uống hoặc ngủ. 

5. Buộc đối tượng mặc những loại quần áo dị thường hoặc không phù hợp. 

6. Ngừng chăm sóc y tế cho đối tượng. 

7. Dùng đối tượng này để kỷ luật đối tượng khác; đe dọa hoặc mắng nhiếc, xúc phạm đối tượng bằng những từ ngữ thiếu lịch sự, thô tục. 

8. Buộc đối tượng làm những việc quá sức. 

9. Ép buộc theo hoặc không theo các tôn giáo” 

Từ các quy định trên, có thể đối chiếu với trường hợp của Trung tâm Công tác xã hội Hải Hà, Trung tâm này đã không thực hiện đúng chức năng và nhiệm vụ cơ bản theo Nghị định 103/2017/NĐ-CP: 

• Không bảo đảm chăm sóc y tế và an toàn cơ bản cho đối tượng: Trung tâm có trách nhiệm cung cấp dịch vụ y tế ban đầu, giám sát sức khỏe và đảm bảo an toàn cho các đối tượng ngay từ khi tiếp nhận theo Điều 7.6 và Điều 7.1.c. Việc Nam tử vong chỉ sau 2 ngày nhập học cho thấy trung tâm không thực hiện giám sát sức khỏe và bảo vệ quyền lợi cơ bản của trẻ, tương ứng với hành vi ngừng chăm sóc y tế, vi phạm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân theo Điều 39.1.a và 39.6. 

• Không đáp ứng các nhu cầu cơ bản của đối tượng: Điều 7 quy định Cơ sở trợ giúp xã hội phải đảm bảo nhu cầu khẩn cấp như thức ăn, quần áo, nơi cư trú tạm thời và đi lại. Theo thông tin vụ việc, Nam không được cung cấp đầy đủ điều kiện chăm sóc cơ bản trong các ngày ở tại Trung tâm tương ứng với hành vi không cho đối tượng ăn, uống hoặc ngủ; không đáp ứng nhu cầu cơ bản theo Điều 39.4. 

• Tác động vật lý đối tượng: Việc Nam bị đánh đến tử vong xảy ra ngay 2 ngày sau khi nhập học cho thấy trung tâm này đã vi phạm quy định tại Điều 39.3. 

Thời gian qua đã xuất hiện tình trạng các Cơ sở trợ giúp xã hội vi phạm quy định tại Nghị định số 103/2017/NĐ-CP và đã bị xử lý như vụ bạo hành trẻ em tại Mái ấm Hoa Hồng:  

• Nội dung vụ việc: Vụ việc xảy ra tại Mái ấm Hoa Hồng (Quận 12, TP. HCM), là một cơ sở trợ giúp xã hội, đã bị phát hiện bạo hành nghiêm trọng. Nhiều bảo mẫu dùng bạo lực với trẻ như chửi bới, đánh, nhéo vào tai, bóp miệng các em nhỏ để đút sữa. Cơ sở này còn nhận nuôi vượt quá số lượng cho phép (86 trẻ trong khi giấy phép chỉ 39 trẻ). Ngoài ra, cơ sở này còn vi phạm liên quan đến nhân sự thiếu đào tạo, giám sát.  

• Kết quả: Ngày 03/9/2025, HĐXX sơ thẩm TAND TPHCM đã tuyên phạt bị cáo Giáp Thị Sông Hương (51 tuổi, chủ Cơ sở Mái ấm Hoa Hồng) 2 năm 3 tháng tù. Đồng phạm là các bảo mẫu Nguyễn Thị Ngọc Cẩm (47 tuổi) bị tuyên phạt 2 năm tù; Diệp Ngọc Tuyền (48 tuổi) 2 năm tù và phạt bị cáo Trang Mỹ Nhanh (72 tuổi) 1 năm tù cùng tội “Hành hạ người khác”. Ngoài ra, UBND Quận 12 đã chỉ đạo ban hành quyết định đình chỉ, thu hồi giấy phép hoạt động của Mái ấm Hoa Hồng.  

Kết luận và kiến nghị

Trung tâm Hải Hà và các Cơ sở trợ giúp xã hội khác được liệt kê trên đã hoạt động một cách thiếu hiệu quả vì các lý do sau: 

• Thiếu giám sát, quản lý và kiểm tra nội bộ: Trung tâm công tác xã hội không kiểm soát được hành vi của nhân sự và “đội tự quản”, dẫn tới bạo hành học viên. 

• Nhân sự chưa đủ năng lực chuyên môn: Người quản lý và nhân viên không được đào tạo bài bản về tâm lý, kỹ năng giáo dục trẻ, không nhận diện và xử lý kịp thời các nguy cơ bạo lực.  

• Chưa tuân thủ nghiêm túc quy định pháp luật: Trung tâm không đảm bảo quyền lợi cơ bản của học viên, vi phạm Nghị định 103/2017/NĐ-CP, các quy định về bảo vệ trẻ em và quyền con người. 

• Thiếu sự minh bạch, không có quy trình tiếp nhận xử lý phản ánh của học viên: Trung tâm hạn chế học viên liên lạc với gia đình, che giấu sự việc, không có hệ thống tiếp nhận, xử lý phản ánh nhanh dẫn đến tình trạng vi phạm kéo dài. 

• Thiếu hiểu biết về pháp luật: Nhiều phụ huynh và thanh thiếu niên chưa nhận thức đầy đủ về quyền bất khả xâm phạm về thân thể, quyền được bảo vệ và chăm sóc của con người nói chung và trẻ em nói riêng theo Hiến pháp 2013 và Luật Trẻ em 2016. Việc đồng nhất biện pháp kỷ luật với hành vi bạo lực dẫn đến hợp thức hóa việc đánh đập, cưỡng ép. Đồng thời, phụ huynh thiếu hiểu biết về điều kiện pháp lý đối với các cơ sở giáo dục kỹ năng, khiến trẻ dễ bị đưa vào môi trường không được cấp phép, không có cơ chế giám sát chuyên môn, tiềm ẩn nguy cơ xâm hại cao. 

Từ các phân tích trên, tác giả kiến nghị một số nội dung như sau: 

• Phổ biến quy định pháp luật về quyền con người, quyền trẻ em: Các đơn vị như trường học, các đơn vị chuyên môn tại địa phương nên tổ chức phổ biến đầy đủ các quy định về quyền con người theo Chương II Hiến pháp 2013 và quyền của trẻ em theo Công ước quốc tế về quyền trẻ em (CRC) và Luật Trẻ em 2016, thông qua việc mở các lớp tập huấn chuyên đề, biên soạn và phát hành tài liệu hướng dẫn, tổ chức các buổi truyền thông tại trường học và cộng đồng để giải thích rõ các quyền sống còn, quyền được bảo vệ, quyền phát triển và quyền tham gia của trẻ; đồng thời hướng dẫn quy trình thông báo, tố giác hành vi xâm hại trẻ em, thiết lập và công khai đầu mối tiếp nhận thông tin (bao gồm tổng đài 111 và đường dây nóng tại địa phương, cơ quan Công an xã/phường); lồng ghép nội dung quyền con người và quyền trẻ em vào sinh hoạt tập thể; và tăng cường kiểm tra, giám sát việc tuân thủ các quy định về bảo vệ trẻ em, kịp thời phát hiện và kiến nghị xử lý các hành vi vi phạm. 

• Tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm: Cơ quan quản lý cần thực hiện thanh tra, kiểm tra định kỳ và bất thường các trung tâm xã hội; xử lý nghiêm những cơ sở vi phạm, kể cả hình sự, thu hồi giấy phép hoạt động khi cần. Ngoài ra, tại Cơ sở trợ giúp xã hội cũng nên xây dựng nội quy bám sát quy định tại Nghị định 103/2017/NĐ-CP. 

• Đào tạo và nâng cao năng lực nhân sự: Cán bộ, nhân viên trung tâm phải được huấn luyện về tâm lý, kỹ năng giáo dục trẻ em, pháp luật bảo vệ trẻ em và kỹ năng phòng ngừa bạo lực và pháp luật bảo vệ trẻ em nói riêng và con người nói chung. Thiết lập chương trình huấn luyện thường xuyên và bắt buộc về nhận diện, xử lý các tình huống nguy hiểm hoặc bạo hành. 

• Thiết lập cơ chế phản ánh, giám sát độc lập: Học viên và phụ huynh cần có đường dây nóng, hệ thống giám sát độc lập để kịp thời phát hiện hành vi bạo hành hoặc vi phạm quyền trẻ em, quyền con người. Cơ sở trợ giúp xã hội có thể xây dựng cơ chế điểm để xét thưởng cuối năm đối với nhân sự đang làm việc nhằm thúc đẩy tinh thần trách nhiệm của các nhân sự trong quá trình làm việc. 

• Minh bạch hóa thông tin hoạt động: Trung tâm phải công khai chương trình rèn luyện, quy định kỷ luật, chế độ chăm sóc y tế, lao động và sinh hoạt, đảm bảo phụ huynh theo dõi và giám sát. 

• Phối hợp gia đình – nhà trường – xã hội: Xây dựng mô hình phối hợp giữa gia đình – nhà trường – xã hội để hỗ trợ thanh thiếu niên toàn diện, bao gồm quản lý thời gian sử dụng mạng, hỗ trợ tâm lý, kỹ năng giải quyết xung đột và phòng ngừa bạo lực. Cung cấp các chương trình giáo dục kỹ năng sống, tư vấn tâm lý và hỗ trợ phát triển nhân cách, giúp học viên tự bảo vệ bản thân trong môi trường cộng đồng và trường học. 

Vụ việc Trung tâm Công tác xã hội Hải Hà là minh chứng đau xót cho thấy, nơi được giao nhiệm vụ bảo vệ trẻ em có thể trở thành nơi bạo hành nếu thiếu kiểm soát, giám sát và trách nhiệm pháp lý. Việc chấn chỉnh, giám sát và nâng cao năng lực hoạt động của các trung tâm xã hội là cấp thiết để đảm bảo quyền sống, sức khỏe, nhân phẩm và an toàn cho thanh thiếu niên trong môi trường giáo dục đặc thù này.

Nếu có bất kỳ thắc mắc hay cần tư vấn pháp luật vui lòng liên hệ chúng tôi qua các hình thức sau:

Hotline Luật sư tư vấn trực tiếp: 1900 2929 01

Nhập thông tin đăng ký tư vấn luật tại đây: https://luatsulh.com/dang-ky-tu-van.html

Liên hệ đặt lịch hẹn qua zalo số: 0903 796 830

Website: https://luatsulh.com/

Hồ Chí Minh: 12A Nguyễn Đình Chiểu, Phường Tân Định (Phường Đa Kao, Quận 1 cũ)

Hà Nội: 51 Nguyễn Khắc Hiếu, Phường Ba Đình (Phường Trúc Bạch, Quận Ba Đình cũ)

Nha Trang: 144 Hoàng Hoa Thám, Phường Nha Trang (Phường Lộc Thọ, Thành phố Nha Trang cũ)

Theo dõi Công ty Luật LH Legal tại:

Website: https://luatsulh.com/

Facebook: Luật sư LH Legal

Youtube: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hoà: Luật sư Hoà (LH Legal)

Kênh Tiktok Công ty: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hình sự: Luật sư Hình sự

Kênh Zalo OA

Hồ sơ năng lực LH Legal