Hòa giải thương mại quốc tế tại Việt Nam: Giải pháp giảm rủi ro tranh chấp cho doanh nghiệp

Riêng năm 2024, VMC tiếp nhận 03 vụ hòa giải mới. Những con số này cho thấy doanh nghiệp ngày càng quan tâm đến hòa giải như một giải pháp thực tiễn và hiệu quả. Hòa giải thương mại nổi lên như một phương thức giải quyết tranh chấp linh hoạt, giúp các bên giảm thiểu chi phí, rút ngắn thời gian và đặc biệt duy trì được quan hệ kinh doanh lâu dài – những lợi thế mà tố tụng tại Tòa án hoặc trọng tài truyền thống thường khó đáp ứng được.

Tổng quan về hòa giải thương mại trong tranh chấp quốc tế

Hòa giải thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp mà các bên thỏa thuận lựa chọn, trong đó hòa giải viên – một bên thứ ba trung lập và độc lập – hỗ trợ các bên trao đổi, làm rõ lập trường và tìm kiếm thỏa thuận chung trên cơ sở tự nguyện.

Khác với trọng tài và tố tụng tòa án, hòa giải không dẫn đến phán quyết mang tính ràng buộc các bên. Hòa giải viên chỉ đóng vai trò hỗ trợ đối thoại, không có thẩm quyền quyết định kết quả. Phương thức này đặc biệt phù hợp khi các bên vẫn mong muốn duy trì quan hệ hợp tác lâu dài, tranh chấp liên quan đến yếu tố kỹ thuật hoặc cần các giải pháp linh hoạt ngoài khuôn khổ pháp lý.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu, hòa giải là một bộ phận quan trọng của cơ chế giải quyết tranh chấp thay thế (Alternative Dispute Resolution). Nhiều quốc gia như Singapore, Hồng Kông và các nước châu Âu đã tích cực thúc đẩy hòa giải thông qua pháp luật và các trung tâm chuyên ngành. Tại Việt Nam, Nhà nước cũng xác định hòa giải thương mại là công cụ quan trọng nhằm cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp.

Cơ chế và quy trình hòa giải thương mại tại Việt Nam

Hòa giải thương mại tại Việt Nam được điều chỉnh bởi Nghị định số 22/2017/NĐ-CP ngày 24 tháng 02 năm 2017 của Chính phủ về hòa giải thương mại ("Nghị định 22/2017/NĐ-CP") và được thực hiện dưới hai cơ chế chính theo khoản 4, khoản 5 Điều 3 Nghị định 22/2017 bao gồm: 

(i) Hòa giải quy chế: tiến hành tại tổ chức hòa giải thương mại theo Quy tắc hòa giải của tổ chức đó; và 

(ii) Hòa giải vụ việc (ad-hoc): các bên tự lựa chọn hòa giải viên và thỏa thuận quy trình.

Quy trình hòa giải thương mại thường bao gồm các bước sau (Chương III Nghị định 22/2017/NĐ-CP):

1)    Giai đoạn chuẩn bị: Các bên ký thỏa thuận hòa giải, lựa chọn hòa giải viên, thống nhất địa điểm, thời gian và chi phí.

2)    Giai đoạn mở đầu: Hòa giải viên giới thiệu quy trình, xác lập các nguyên tắc cơ bản về tự nguyện, bình đẳng và bảo mật thông tin.

3)    Giai đoạn tìm hiểu thông tin: Các bên trình bày quan điểm; hòa giải viên tổ chức phiên họp chung và riêng để làm rõ lợi ích, nhu cầu thực sự và các vấn đề cốt lõi.

4)    Giai đoạn thương lượng: Hòa giải viên hỗ trợ các bên đưa ra và đánh giá các đề xuất, xử lý bế tắc và tìm kiếm giải pháp mà các bên có thể chấp nhận.

5)    Giai đoạn kết thúc: Các bên thống nhất nội dung thỏa thuận và ký Văn bản kết quả hòa giải thành. Văn bản kết quả hòa giải thành có hiệu lực thi hành như một hợp đồng dân sự. Nếu một bên không tự nguyện thực hiện, bên kia có quyền yêu cầu Tòa án công nhận và thi hành theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự.

So sánh hòa giải thương mại với trọng tài thương mại và tố tụng tòa án

Dưới đây là bảng so sánh chi tiết giữa hòa giải thương mại, trọng tài thương mại và tố tụng Tòa án:

Những lưu ý quan trọng khi doanh nghiệp sử dụng hòa giải

Để quá trình hòa giải đạt hiệu quả tối ưu, doanh nghiệp cần lưu ý các vấn đề then chốt sau:

• Đảm bảo người tham gia có đầy đủ thẩm quyền quyết định: Đây là yêu cầu tiêu chuẩn trong một thỏa thuận hòa giải. Doanh nghiệp cần cử người có quyền quyết định cuối cùng tại bàn đàm phán để tránh tình trạng "mất đà" thương lượng với bên kia. Nếu cấp có thẩm quyền cao nhất không thể có mặt trực tiếp, họ cần phải luôn sẵn sàng giữ liên lạc trong suốt thời gian diễn ra phiên hòa giải.

• Xác định rõ phương án thay thế tốt nhất (BATNA) và phương án xấu nhất (WATNA): Trước khi bắt đầu, doanh nghiệp cần tính toán kỹ giải pháp tốt nhất nếu không đạt được thỏa thuận (BATNA) để làm cơ sở vững chắc cho việc ra quyết định. Đồng thời, việc đánh giá phương án xấu nhất (WATNA) và các rủi ro về thời gian, chi phí, công sức nếu tiếp tục kiện tụng/trọng tài sẽ giúp doanh nghiệp giữ được sự linh hoạt và thực tế hơn khi xem xét các đề xuất hòa giải.

• Tận dụng tối đa nguyên tắc bảo mật và tính không thể chấp nhận của chứng cứ: Doanh nghiệp nên cởi mở và trung thực vì mọi thông tin, đề xuất hay ý kiến trong quá trình hòa giải đều được giữ bí mật và không được phép sử dụng làm chứng cứ chống lại chính doanh nghiệp tại Tòa án hoặc Trọng tài sau này. Tuy nhiên, cần lưu ý các chứng cứ vốn đã tồn tại độc lập trước đó (như vận đơn, hợp đồng) sẽ không bị mất giá trị chứng minh chỉ vì chúng đã được đưa ra trong phiên hòa giải.

• Thận trọng trong việc lựa chọn Hòa giải viên: Doanh nghiệp có quyền lựa chọn hòa giải viên có kinh nghiệm quốc tế, am hiểu luật pháp của các bên và ngôn ngữ chuyên ngành để tạo sự thoải mái. Tuy nhiên, bên cạnh kiến thức chuyên môn, kỹ năng điều phối, khả năng giữ tính trung lập và năng lực quản lý cảm xúc của các bên mới là những yếu tố then chốt giúp phá vỡ bế tắc và dẫn dắt các bên đi đến giải pháp tối ưu.

• Chủ động thực hiện thủ tục công nhận kết quả hòa giải tại Tòa án: Để thỏa thuận hòa giải thành có giá trị thi hành cưỡng chế như bản án của Tòa án, doanh nghiệp nên nộp đơn yêu cầu Tòa án công nhận kết quả hòa giải trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày đạt được thỏa thuận theo quy định Điều 418 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 và Điều 16 Nghị định 22/2017/NĐ-CP. Theo khoản 9 Điều 419 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, việc có quyết định công nhận của Tòa án sẽ cho phép doanh nghiệp yêu cầu Cơ quan thi hành án dân sự can thiệp cưỡng chế thi hành theo pháp luật về thi hành án dân sự nếu người phải thi hành án  không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ đã cam kết.

• Để thỏa thuận hòa giải thành có giá trị thi hành cưỡng chế như bản án của Tòa án, doanh nghiệp nên nộp đơn yêu cầu Tòa án công nhận kết quả hòa giải trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày đạt được thỏa thuận. Việc có quyết định công nhận của Tòa án sẽ cho phép doanh nghiệp yêu cầu Cơ quan thi hành án dân sự cưỡng chế thi hành  nếu bên kia không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ đã cam kết.

• Rà soát kỹ văn bản kết quả hòa giải thành trước khi ký: Do kết quả hòa giải thành có giá trị ràng buộc như một hợp đồng, doanh nghiệp cần phối hợp với luật sư để soạn thảo văn bản này một cách chính xác, rõ ràng, tránh các lỗi khái quát hóa hoặc thiếu sót về chi tiết (như thời hạn thanh toán, lãi suất, nghĩa vụ thuế) có thể dẫn đến tranh chấp mới trong tương lai.

Câu hỏi thường gặp

❓Hòa giải thương mại có bắt buộc không?

Không. Hòa giải chỉ được tiến hành khi các bên tự nguyện thỏa thuận.

❓Hòa giải viên có quyền ra phán quyết không?

Không. Hòa giải viên chỉ hỗ trợ các bên đối thoại và đàm phán, không có thẩm quyền quyết định kết quả.

❓Nếu một bên không thực hiện thỏa thuận hòa giải thành thì sao?

Nếu thỏa thuận hòa giải thành đã được Tòa án công nhận thông qua thủ tục tố tụng, bên kia có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự cưỡng chế thi hành.

❓Có thể chuyển từ hòa giải sang trọng tài hoặc Tòa án không?

Có. Nếu hòa giải không thành, các bên vẫn có quyền khởi kiện theo thỏa thuận trọng tài hoặc tại Tòa án quy định pháp luật.

❓Chi phí hòa giải do ai chịu?

Các bên thỏa thuận phân bổ chi phí. Trường hợp không có thỏa thuận, chi phí này thường được chia đều.

Hòa giải thương mại không chỉ đơn thuần là một thủ tục pháp lý, mà còn là chiến thuật quản trị rủi ro và xử lý khủng hoảng thông minh trong hoạt động kinh doanh - thương mại của doanh nghiệp. Việc chủ động thiết lập điều khoản hòa giải ngay từ giai đoạn soạn thảo hợp đồng và chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt chiến lược sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh, giúp doanh nghiệp bảo vệ lợi ích tối ưu mà không làm rạn nứt các mối quan hệ đối tác chiến lược.

Với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm thực tiễn, Công ty Luật TNHH LH Legal có thể hỗ trợ Quý doanh nghiệp trong việc:

• Soạn thảo các điều khoản hòa giải.

• Đại diện ủy quyền và hỗ trợ, bảo vệ quyền lợi của Khách hàng khi tham gia đàm phán tại các phiên hòa giải.

• Thực hiện các thủ tục yêu cầu Tòa án công nhận kết quả hòa giải thành nhằm đảm bảo giá trị thi hành đối với nội dung các bên đã hòa giải.

Nếu có bất kỳ thắc mắc hay cần tư vấn pháp luật vui lòng liên hệ chúng tôi qua các hình thức sau:

Hotline Luật sư tư vấn trực tiếp: 1900 2929 01

Nhập thông tin đăng ký tư vấn luật tại đây: https://luatsulh.com/dang-ky-tu-van.html

Liên hệ đặt lịch hẹn qua zalo số: 0903 796 830

Website: https://luatsulh.com/

Hồ Chí Minh: 12A Nguyễn Đình Chiểu, Phường Tân Định (Phường Đa Kao, Quận 1 cũ)

Hà Nội: 51 Nguyễn Khắc Hiếu, Phường Ba Đình (Phường Trúc Bạch, Quận Ba Đình cũ)

Nha Trang: 144 Hoàng Hoa Thám, Phường Nha Trang (Phường Lộc Thọ, Thành phố Nha Trang cũ)

Theo dõi Công ty Luật LH Legal tại:

Website: https://luatsulh.com/

Facebook: Luật sư LH Legal

Youtube: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hoà: Luật sư Hoà (LH Legal)

Kênh Tiktok Công ty: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hình sự: Luật sư Hình sự

Kênh Zalo OA

Hồ sơ năng lực LH Legal