Giấu mã độc trong file Word, PDF chiếm quyền hơn 12.400 máy tính: Có thể bị xử lý thế nào?

​

Các bị cáo tại phiên tòa

Mã độc được giấu trong file Word, PDF như thế nào?

Ngày 16/9, TAND TP.HCM xét xử Lê Ngọc Sơn, Lê Đức Tài cùng 13 đồng phạm trong vụ án liên quan đến hoạt động phát triển, phát tán mã độc và xâm nhập trái phép máy tính.

Theo cáo trạng, cuối năm 2022, Sơn nảy sinh ý định sử dụng mã độc để đánh cắp thông tin tài khoản quảng cáo Facebook và nhờ Tài, người có chuyên môn công nghệ thông tin, phát triển công cụ.

Mã độc sau đó được nhúng vào các tập tin như Word, PDF. Nhóm này xây dựng những nội dung tuyển dụng, quảng cáo trên LinkedIn, Facebook rồi đính kèm đường dẫn để người dùng tải tài liệu.

Khi nạn nhân tải và mở file, mã độc được kích hoạt, từ đó thu thập thông tin đăng nhập tài khoản quảng cáo Facebook.

Sau đó, nhóm tiếp tục phát triển công cụ có khả năng điều khiển máy tính từ xa. Tài được xác định đã mua một mã nguồn với giá 40.000 USD rồi phát triển thành hệ thống cho phép truy cập dữ liệu, theo dõi màn hình và thao tác trên máy tính của nạn nhân từ xa.

Dữ liệu thu giữ từ máy chủ cho thấy hơn 12.480 máy tính bị lây nhiễm và chiếm quyền điều khiển, trong đó 125 máy có địa chỉ IP tại Việt Nam, số còn lại thuộc hơn 90 quốc gia.

Từ cuối năm 2022 đến năm 2025, nhóm này được xác định đã thu lợi khoảng 12 tỷ đồng.

Viết mã độc có đương nhiên phạm tội?

Không phải mọi hoạt động nghiên cứu, viết hoặc phát triển phần mềm có khả năng truy cập, kiểm thử hệ thống đều đương nhiên là hành vi phạm tội.

Yếu tố quan trọng là mục đích sử dụng và hành vi thực tế.

Trong vụ án này, mã độc không được phát triển nhằm nghiên cứu hoặc kiểm thử bảo mật hợp pháp mà theo cáo buộc được xây dựng, chỉnh sửa để vượt qua cảnh báo bảo mật, nhúng vào tài liệu và phát tán nhằm xâm nhập máy tính của người khác.

Đây cũng là lý do người trực tiếp phát triển công cụ dù không phải lúc nào cũng là người sử dụng nó để xâm nhập từng máy tính vẫn có thể phải chịu trách nhiệm hình sự nếu biết rõ mục đích phạm pháp và cố ý tham gia.

Tạo và cung cấp mã độc để phạm pháp có thể bị xử lý về tội gì?

Một trong những tội danh được áp dụng trong vụ án là Tội sản xuất, mua bán, trao đổi hoặc tặng cho công cụ, thiết bị, phần mềm để sử dụng vào mục đích trái pháp luật, được quy định tại Điều 285 Bộ luật Hình sự.

Quy định này nhằm xử lý những hành vi tạo ra hoặc cung cấp các công cụ, phần mềm với mục đích sử dụng vào hoạt động trái pháp luật.

Do đó, người viết mã độc không nhất thiết phải trực tiếp sử dụng công cụ để lấy tài khoản của nạn nhân mới có thể phát sinh trách nhiệm.

Nếu biết rõ công cụ được tạo ra để xâm nhập trái phép, đánh cắp dữ liệu hoặc phục vụ hành vi trái pháp luật nhưng vẫn cố ý sản xuất, mua bán, trao đổi hoặc cung cấp thì có thể bị xem xét theo quy định này nếu đủ các yếu tố cấu thành tội phạm.

Trong vụ án, Sơn và Tài bị xét xử về tội danh này cùng với một tội danh khác liên quan đến việc xâm nhập hệ thống máy tính.

Chiếm quyền máy tính của người khác có thể bị xử lý ra sao?

Việc cài mã độc rồi bí mật truy cập vào máy tính của người khác có thể bị xem xét về Tội xâm nhập trái phép vào mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử của người khác theo Điều 289 Bộ luật Hình sự.

Hành vi phạm tội có thể được thực hiện bằng nhiều phương thức khác nhau như vượt qua cảnh báo, mã truy cập, tường lửa; sử dụng quyền quản trị của người khác; hoặc sử dụng phương thức khác để truy cập trái phép.

Trong vụ việc này, sau khi máy tính bị nhiễm mã độc, nhóm đối tượng có khả năng truy cập thiết bị từ xa, xem dữ liệu, theo dõi màn hình và thực hiện thao tác trên máy của nạn nhân.

Không chỉ dừng ở việc xâm nhập, nhóm còn bị xác định đã lấy thông tin tài khoản quảng cáo Facebook để khai thác, chạy quảng cáo hoặc chuyển cho người khác sử dụng nhằm thu lợi.

​

Cài mã độc rồi truy cập máy tính của người khác có thể bị xử ý hình sự

Vì sao một người có thể bị xử lý về cả hai tội?

Đây là điểm pháp lý đáng chú ý.

Viết, phát triển hoặc cung cấp công cụ phạm pháp và sử dụng công cụ đó để xâm nhập trái phép máy tính là những hành vi có dấu hiệu pháp lý khác nhau.

Một người có thể tham gia từ giai đoạn xây dựng công cụ, đồng thời tiếp tục tham gia quá trình sử dụng công cụ để xâm nhập thiết bị của nạn nhân.

Nếu từng hành vi thỏa mãn cấu thành của các tội phạm độc lập, trách nhiệm hình sự có thể được xem xét đối với nhiều tội danh.

Trong vụ án này, Sơn và Tài cùng bị xét xử về:

Tội sản xuất, mua bán, trao đổi hoặc tặng cho công cụ, thiết bị, phần mềm để sử dụng vào mục đích trái pháp luật;

và Tội xâm nhập trái phép vào mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử của người khác.

13 người còn lại bị truy tố về Tội xâm nhập trái phép vào mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử của người khác.

Chỉ phát tán file chứa mã độc có phải chịu trách nhiệm?

Không nhất thiết phải là người viết mã độc mới có thể bị xử lý hình sự.

Nếu một người biết rõ file chứa phần mềm độc hại nhưng vẫn cố tình phát tán, dụ người khác tải về, sau đó tham gia khai thác máy tính hoặc dữ liệu bị xâm nhập thì vai trò của người đó vẫn có thể bị xem xét.

Trong vụ án này, nhóm Telegram “Bot fix” được sử dụng để hướng dẫn các thành viên tạo, phát tán mã độc và tiếp cận máy tính của nạn nhân.

Khi chiếm được máy tính, các thành viên sử dụng công cụ được cung cấp để lấy thông tin tài khoản quảng cáo rồi chuyển cho người tổ chức khai thác.

Do đó, trong những vụ án công nghệ cao có nhiều người tham gia, trách nhiệm không chỉ đặt ra đối với người viết chương trình. Cơ quan tố tụng sẽ xác định người tổ chức, người phát triển công cụ, người phát tán, người trực tiếp xâm nhập và người khai thác dữ liệu để đánh giá vai trò của từng cá nhân.

Máy tính của nạn nhân ở nước ngoài thì Việt Nam có xử lý được không?

Trong vụ án, chỉ 125 trong hơn 12.480 máy tính bị xâm nhập có địa chỉ IP tại Việt Nam, còn lại nằm tại hơn 90 quốc gia.

Tội phạm công nghệ cao có đặc điểm là hành vi, máy chủ, người thực hiện và người bị hại có thể nằm tại nhiều quốc gia khác nhau.

Việc xác định thẩm quyền xử lý vì vậy phải căn cứ vào địa điểm thực hiện hành vi, người thực hiện, hậu quả và các quy định của Bộ luật Hình sự cũng như pháp luật tố tụng hình sự.

Việc phần lớn thiết bị bị xâm nhập nằm ngoài Việt Nam không đồng nghĩa người thực hiện hành vi tại Việt Nam đương nhiên nằm ngoài phạm vi xử lý của pháp luật Việt Nam.

Nhóm phát tán mã độc bị tuyên án thế nào?

Sau quá trình xét xử, TAND TP.HCM tuyên Lê Ngọc Sơn và Lê Đức Tài cùng mức án 7 năm 6 tháng tù về hai tội danh.

Sơn bị phạt bổ sung 200 triệu đồng, Tài bị phạt bổ sung 50 triệu đồng.

13 bị cáo còn lại nhận mức án từ 1 năm 6 tháng đến 7 năm tù.

Theo nhận định tại phiên tòa, Sơn và Tài có sự bàn bạc, trong đó Tài nghiên cứu, phát triển mã độc và các công cụ phục vụ việc chiếm quyền máy tính; Sơn tổ chức vận hành, phát tán, khai thác tài khoản quảng cáo và kết nối những người khác tham gia.

Tòa xác định vai trò của hai bị cáo là ngang nhau.

Một file Word, PDF cũng có thể trở thành “cửa ngõ” để chiếm quyền máy tính

Vụ án cũng cho thấy một rủi ro an ninh mạng đáng lưu ý: mã độc không nhất thiết xuất hiện dưới dạng một phần mềm có dấu hiệu bất thường rõ ràng.

Đối tượng có thể lợi dụng tâm lý tin tưởng vào những tài liệu quen thuộc như hồ sơ tuyển dụng, báo giá, hợp đồng hoặc tài liệu quảng cáo để dụ người dùng tải file.

Do đó, người dùng cần đặc biệt thận trọng với file và đường dẫn được gửi từ nguồn không xác định, kể cả khi chúng được giới thiệu là Word, PDF hoặc tài liệu phục vụ công việc.

Đối với doanh nghiệp, các tài khoản quảng cáo, email quản trị, tài khoản mạng xã hội và máy tính của nhân sự marketing cũng có thể trở thành mục tiêu do thường được liên kết với phương thức thanh toán hoặc hạn mức quảng cáo lớn.

Khi phát hiện thiết bị có dấu hiệu bị truy cập trái phép, người dùng nên ngắt kết nối cần thiết, thay đổi thông tin xác thực từ thiết bị an toàn, kiểm tra các phiên đăng nhập và giao dịch bất thường, đồng thời lưu giữ dữ liệu liên quan để phục vụ việc xác minh khi cần thiết.

Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin pháp lý, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng vụ việc cụ thể. Vui lòng ghi rõ nguồn LH Legal khi trích dẫn hoặc chia sẻ.

Nếu có bất kỳ thắc mắc hay cần tư vấn pháp luật vui lòng liên hệ chúng tôi qua các hình thức sau:

Hotline Luật sư tư vấn trực tiếp: 1900 2929 01

Nhập thông tin đăng ký tư vấn luật tại đây: https://luatsulh.com/dang-ky-tu-van.html

Liên hệ đặt lịch hẹn qua zalo số: 0903 796 830

Website: https://luatsulh.com/

Văn phòng: Hồ Chí Minh | Hà Nội | Khánh Hòa

Theo dõi Công ty Luật LH Legal tại:

Website: https://luatsulh.com/

Facebook: Luật sư LH Legal

Youtube: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hoà: Luật sư Hoà (LH Legal)

Kênh Tiktok Công ty: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hình sự: Luật sư Hình sự

Kênh Zalo OA

Hồ sơ năng lực LH Legal