Giá trị pháp lý và khả năng thi hành của phán quyết trọng tài thương mại

Giá trị pháp lý và khả năng thi hành của phán quyết trọng tài thương mại

Giá trị pháp lý của phán quyết trọng tài thương mại

Theo khoản 10 Điều 3 Luật Trọng tài thương mại 2010:

"Phán quyết trọng tài là quyết định của Hội đồng trọng tài giải quyết toàn bộ nội dung vụ tranh chấp và chấm dứt tố tụng trọng tài."

Theo khoản 5 Điều 4, Điều 61 Luật trọng tài thương mại 2010:

"Phán quyết trọng tài có tính chung thẩm và có hiệu lực kể từ ngày ban hành."

Điều này có nghĩa là, về nguyên tắc, sau khi Hội đồng trọng tài ra phán quyết, các bên không có quyền kháng cáo để yêu cầu một cấp trọng tài khác xét xử lại vụ tranh chấp. Cơ chế trọng tài không tổ chức theo hai cấp xét xử như Tòa án. Đây là một trong những đặc điểm quan trọng làm cho trọng tài thương mại có ưu thế về tốc độ giải quyết và tính dứt điểm.

Tuy nhiên, "chung thẩm" không đồng nghĩa với việc phán quyết trọng tài hoàn toàn miễn trừ mọi sự kiểm soát của Tòa án. Trong một số trường hợp đặc biệt, một bên có quyền yêu cầu Tòa án có thẩm quyền hủy phán quyết trọng tài nếu chứng minh được phán quyết thuộc một trong các căn cứ hủy theo Điều 68 Luật Trọng tài thương mại 2010:

• Không có thỏa thuận trọng tài hoặc thỏa thuận trọng tài vô hiệu;
• Thành phần Hội đồng trọng tài, thủ tục tố tụng trọng tài không phù hợp với thỏa thuận của các bên hoặc trái với các quy định của Luật này;
• Vụ tranh chấp không thuộc thẩm quyền của Hội đồng trọng tài;
• Chứng cứ làm căn cứ ban hành phán quyết là giả mạo hoặc Trọng tài viên nhận tiền, tài sản, lợi ích vật chất khác làm ảnh hưởng đến tính khách quan, công bằng;
• Phán quyết trọng tài trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.

Phán quyết trọng tài thương mại có được cưỡng chế thi hành không?

Có. Phán quyết trọng tài thương mại có thể được cưỡng chế thi hành nếu bên phải thi hành không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ.

Theo Điều 65 Luật Trọng tài thương mại 2010: "Nhà nước khuyến khích các bên tự nguyện thi hành phán quyết trọng tài". Tuy nhiên, nếu đã hết thời hạn thi hành mà bên phải thi hành không tự nguyện thực hiện và cũng không yêu cầu hủy phán quyết trọng tài theo đúng thời hạn luật định, bên được thi hành có quyền nộp đơn yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền tổ chức thi hành theo khoản 1 Điều 66 Luật Trọng tài thương mại 2010.

Đối với phán quyết của trọng tài vụ việc, theo khoản 2 Điều 66 và Điều 62 Luật Trọng tài thương mại 2010, bên được thi hành cần lưu ý thêm thủ tục đăng ký phán quyết tại Tòa án nơi Hội đồng trọng tài đã ra phán quyết trước khi yêu cầu thi hành án. Việc đăng ký hoặc không đăng ký không làm thay đổi nội dung và giá trị pháp lý của phán quyết, nhưng là điều kiện thủ tục để yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành đối với phán quyết trọng tài vụ việc.

Khi phán quyết đủ điều kiện thi hành, việc thi hành được thực hiện theo pháp luật về thi hành án dân sự theo Điều 67 Luật Trọng tài thương mại 2010. Luật Thi hành án dân sự hiện hành ghi nhận phán quyết của trọng tài thương mại theo thủ tục thi hành án dân sự theo khoản 1 Điều 2 Luật Thi hành án dân sự năm 2008, sửa đổi bổ sung 2014.

Theo Điều 36 Luật Thi hành án dân sự năm 2008 (sửa đổi 2014), trường hợp thi hành án theo yêu cầu thì Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự ra quyết định thi hành án trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được yêu cầu. Sau khi có quyết định thi hành án, người phải thi hành án có thời hạn 10 ngày để tự nguyện thi hành kể từ ngày nhận được thông báo. Hết thời hạn tự nguyện mà có điều kiện thi hành nhưng không tự nguyện thực hiện thì bị cưỡng chế thi hành án.

Những trường hợp phán quyết trọng tài có thể không được thi hành

Phán quyết trọng tài thương mại có giá trị bắt buộc thi hành, nhưng trong thực tế vẫn có một số trường hợp phán quyết không được thi hành hoặc chưa thể thi hành ngay.

Trường hợp thứ nhất là phán quyết bị Tòa án hủy. Theo Điều 68 Luật Trọng tài thương mại 2010, phán quyết trọng tài có thể bị hủy nếu thuộc các căn cứ như: không có thỏa thuận trọng tài hoặc thỏa thuận trọng tài vô hiệu; thành phần Hội đồng trọng tài hoặc thủ tục tố tụng trái thỏa thuận hoặc trái luật; vụ tranh chấp không thuộc thẩm quyền trọng tài; chứng cứ giả mạo; trọng tài viên nhận lợi ích vật chất làm ảnh hưởng tính khách quan; hoặc phán quyết trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.

Trường hợp thứ hai là bên yêu cầu thi hành án đã hết thời hiệu. Theo khoản 1 Điều 30 Luật Thi hành án dân sự năm 2008 (sửa đổi 2014), trong thời hạn 05 năm kể từ ngày phán quyết có hiệu lực, người được thi hành án có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án tổ chức thi hành. Hết thời hiệu này, người được thi hành án không còn quyền yêu cầu thi hành án.

Thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài tại Việt Nam

Theo khoản 11, 12 Điều 3 Luật Trọng tài thương mại 2010, phán quyết trọng tài nước ngoài là phán quyết do Trọng tài nước ngoài tuyên để giải quyết tranh chấp theo sự lựa chọn của các bên. Yếu tố quyết định để xác định một phán quyết là phán quyết trọng tài nước ngoài không chỉ nằm ở địa điểm tuyên phán quyết, mà chủ yếu phụ thuộc vào việc trọng tài ra phán quyết đó có được thành lập theo pháp luật trọng tài nước ngoài hay không.

Khác với phán quyết trọng tài trong nước, phán quyết trọng tài nước ngoài không mặc nhiên được thi hành tại Việt Nam mà phải thông qua thủ tục công nhận và cho thi hành tại Tòa án Việt Nam, và phải phù hợp với Công ước New York 1958 mà Việt Nam là thành viên.

Khi nào phán quyết trọng tài nước ngoài được công nhận tại Việt Nam?

Theo quy định tại các Điều 424, 425, 451 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, phán quyết trọng tài nước ngoài có thể được Tòa án Việt Nam xem xét công nhận và cho thi hành khi đáp ứng các điều kiện cơ bản sau:

• Một là, phán quyết đó thuộc trường hợp được xem xét công nhận tại Việt Nam (theo điều ước quốc tế hoặc nguyên tắc có đi có lại).
• Hai là, phán quyết là phán quyết cuối cùng, đã giải quyết toàn bộ tranh chấp và có hiệu lực thi hành.
• Ba là, người phải thi hành cư trú/làm việc tại Việt Nam hoặc có tài sản liên quan tại Việt Nam.
• Bốn là, người yêu cầu nộp đơn trong thời hạn 03 năm kể từ ngày phán quyết có hiệu lực.

Điều kiện công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài

Khi xem xét đơn yêu cầu, Tòa án Việt Nam không xét xử lại nội dung tranh chấp đã được trọng tài nước ngoài giải quyết. Tòa án chỉ kiểm tra, đối chiếu phán quyết với quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự và điều ước quốc tế áp dụng để quyết định công nhận hay không. Nếu được công nhận, phán quyết trọng tài nước ngoài có hiệu lực pháp luật như quyết định của Tòa án Việt Nam đã có hiệu lực và được thi hành theo thủ tục thi hành án dân sự.

Thời hạn gửi đơn yêu cầu công nhận và cho thi hành là 3 năm

Các trường hợp Tòa án Việt Nam từ chối công nhận phán quyết trọng tài nước ngoài

Theo Điều 459 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, phán quyết của Trọng tài nước ngoài không được công nhận và cho thi hành tại Việt Nam trong các trường hợp sau:

• Các bên ký kết thỏa thuận trọng tài không có năng lực ký kết theo pháp luật áp dụng;
• Thỏa thuận trọng tài không có giá trị pháp lý theo pháp luật áp dụng;
• Bên phải thi hành không được thông báo kịp thời, hợp thức hoặc không thực hiện được quyền tố tụng vì lý do chính đáng;
• Phán quyết được tuyên về vụ tranh chấp không được các bên yêu cầu giải quyết hoặc vượt quá yêu cầu của các bên;
• Thành phần Trọng tài nước ngoài hoặc thủ tục giải quyết không phù hợp với thỏa thuận hoặc pháp luật nơi phán quyết được tuyên;
• Phán quyết chưa có hiệu lực bắt buộc đối với các bên hoặc đã bị hủy bỏ/đình chỉ thi hành;
• Theo pháp luật Việt Nam, vụ tranh chấp không được giải quyết theo thể thức trọng tài;
• Việc công nhận và cho thi hành trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.

Doanh nghiệp cần lưu ý gì để tăng khả năng thi hành phán quyết trọng tài?

Muốn tăng khả năng thi hành, doanh nghiệp nên bắt đầu từ khâu soạn thảo điều khoản trọng tài. Điều khoản trọng tài cần nêu rõ về thông tin tổ chức trọng tài, địa điểm giải quyết, số lượng trọng tài viên, ngôn ngữ giải quyết, pháp luật áp dụng và đại diện có thẩm quyền ký kết. Đồng thời phải bảo đảm tranh chấp thuộc phạm vi được giải quyết bằng trọng tài và thỏa thuận trọng tài được xác lập đúng hình thức bằng văn bản.

Doanh nghiệp khi tham gia tố tụng trọng tài cần phản đối kịp thời đối với các vi phạm về thẩm quyền, thành phần Hội đồng trọng tài hoặc thủ tục tố tụng; nếu biết có vi phạm nhưng vẫn tiếp tục tham gia mà không phản đối đúng thời hạn thì có thể mất quyền phản đối tại Trọng tài hoặc Tòa án theo Điều 13 Luật Trọng tài thương mại 2010. Bên muốn bảo vệ hiệu lực của phán quyết cần lưu giữ đầy đủ hồ sơ tống đạt, thông báo và tài liệu chứng minh các bên đã được thực hiện quyền tố tụng.

Về chiến lược hậu tố tụng, doanh nghiệp cần làm sớm ba việc: xác định phán quyết trọng tài thuộc loại trọng tài quy chế hay trọng tài vụ việc; rà soát thời hiệu thủ tục thi hành phán quyết; và theo dõi tài sản của bên phải thi hành. Nếu là phán quyết của trọng tài vụ việc thì phải lưu ý mốc 01 năm để đăng ký phán quyết; nếu là phán quyết trọng tài trong nước thì phải lưu ý thời hiệu 05 năm để yêu cầu thi hành án; nếu là phán quyết trọng tài nước ngoài thì phải lưu ý thời hạn 03 năm để yêu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt Nam.

Phán quyết trọng tài thương mại có giá trị pháp lý cao vì mang tính chung thẩm, có hiệu lực kể từ ngày ban hành và được thi hành theo thủ tục thi hành án dân sự. Tuy nhiên, để phán quyết trọng tài thực sự có khả năng thi hành hiệu quả, doanh nghiệp cần chuẩn bị kỹ từ điều khoản trọng tài, chứng cứ, quy trình tố tụng đến chiến lược thi hành án.

Với kinh nghiệm hỗ trợ doanh nghiệp trong các tranh chấp thương mại, LH Legal đồng hành cùng khách hàng từ giai đoạn tư vấn lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp, tham gia tố tụng trọng tài đến quá trình yêu cầu công nhận, thi hành và xử lý các vấn đề phát sinh sau khi có phán quyết trọng tài.

Nếu có bất kỳ thắc mắc hay cần tư vấn pháp luật vui lòng liên hệ chúng tôi qua các hình thức sau:

Hotline Luật sư tư vấn trực tiếp: 1900 2929 01

Nhập thông tin đăng ký tư vấn luật tại đây: https://luatsulh.com/dang-ky-tu-van.html

Liên hệ đặt lịch hẹn qua zalo số: 0903 796 830

Website: https://luatsulh.com/

Hồ Chí Minh: 12A Nguyễn Đình Chiểu, Phường Tân Định (Phường Đa Kao, Quận 1 cũ)

Hà Nội: 51 Nguyễn Khắc Hiếu, Phường Ba Đình (Phường Trúc Bạch, Quận Ba Đình cũ)

Nha Trang: 144 Hoàng Hoa Thám, Phường Nha Trang (Phường Lộc Thọ, Thành phố Nha Trang cũ)

Theo dõi Công ty Luật LH Legal tại:

Website: https://luatsulh.com/

Facebook: Luật sư LH Legal

Youtube: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hoà: Luật sư Hoà (LH Legal)

Kênh Tiktok Công ty: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hình sự: Luật sư Hình sự

Kênh Zalo OA

Hồ sơ năng lực LH Legal