Các đại án cưỡng đoạt tài sản tại Việt Nam: Thực tiễn và bài học pháp lý

>>> Phân tích tội cưỡng đoạt tài sản theo quy định pháp luật hiện hành

>>> Tóm tắt và bình luận bản án 03/2019/HS-ST ngày 23/01/2019 về tội cưỡng đoạt tài sản

Các đại án về tội cưỡng đoạt tài sản điển hình

Vụ án Tạp chí Môi trường & Đô thị Việt Nam - Núp bóng chương trình “Cây Chổi Vàng”, ép doanh nghiệp tài trợ

Vụ án cưỡng đoạt tài sản tại Tạp chí Môi trường và Đô thị Việt Nam được đưa ra xét xử Sơ thẩm ngày 23/07/2025 tại Tòa án nhân dân tỉnh Hưng Yên, với 44 bị cáo bị truy tố về nhiều tội danh khác nhau. Đây được xem là một trong những vụ án lớn liên quan đến việc lạm dụng hoạt động báo chí để chiếm đoạt tiền của doanh nghiệp.

Theo cáo trạng, nhóm bị cáo gồm lãnh đạo, phóng viên, cộng tác viên của Tạp chí Môi trường và Đô thị Việt Nam đã lợi dụng danh nghĩa thực hiện hoạt động báo chí để gây áp lực với doanh nghiệp nhằm trục lợi.

Thủ đoạn phạm tội được thực hiện rất tinh vi và có tính hệ thống như sau: Các phóng viên của tạp chí thu thập thông tin, phát hiện sai phạm của các doanh nghiệp trong lĩnh vực xây dựng, môi trường; sau đó đăng bài báo phản ánh tiêu cực hoặc đe dọa đăng bài nếu doanh nghiệp không hợp tác. Sau khi các bài báo xuất hiện hoặc sau khi đưa ra lời đe dọa, các bị cáo liên hệ doanh nghiệp này và đề nghị:

• Ký hợp đồng truyền thông trị giá từ vài chục triệu đến hàng trăm triệu;

• Tham gia tài trợ cho các chương trình của tạp chí như “Cây chổi vàng”, “Vẽ tranh thiếu nhi vì môi trường”;

• Hoặc nộp “kinh phí hỗ trợ” để được gỡ bài, giảm bài, hoặc không đăng tiếp.

Để tránh bị phát hiện, nhóm bị cáo hợp thức hóa việc chiếm đoạt tài sản của doanh nghiệp bằng hình thức:

• Tạo hợp đồng “tài trợ” chương trình “Cây Chổi Vàng”;

• Bị cáo Thụ (cầm đầu) giữ chức vụ cựu Tổng biên tập còn chỉ đạo cấp dưới như thủ quỹ, kế toán "vẽ" ra các hồ sơ, hợp đồng, chứng từ khống... để vận hành, tổ chức chương trình “Cây Chổi Vàng”.

Mặc dù không tự nguyện, không có nhu cầu tài trợ nhưng hàng trăm bị hại là doanh nghiệp do lo sợ ảnh hưởng đến uy tín, công việc làm ăn, dự án... nên đã buộc phải miễn cưỡng chấp nhận tham gia tài trợ, ủng hộ cho chương trình "Cây Chổi Vàng" do các bị cáo lập ra, nhằm tạp chí không tiếp tục đăng bài, phản ánh các sai phạm của doanh nghiệp.

08 bị cáo bị cáo buộc tội “Cưỡng đoạt tài sản” theo điểm a khoản 4 Điều 170 Bộ luật Hình sự, gồm:

• Đồng Xuân Thụ (cầm đầu) - cựu Tổng Biên tập;

• Nguyễn Thị Ánh Hồng - cựu Phó Tổng Biên tập, kiêm thủ quỹ;

• Cao Thị Thu Hường - kế toán;

• Bùi Văn Toàn - Trưởng Ban Kinh tế - Môi trường;

• Và 4 bị cáo khác;

08 bị cáo bị truy tố về tội “Cưỡng đoạt tài sản” quy định tại điểm a khoản 3 Điều 170, Bộ luật Hình sự; 

18 bị cáo truy tố về tội “Cưỡng đoạt tài sản” quy định tại điểm a, d, đ khoản 2 Điều 170, Bộ luật Hình sự; 

10 bị cáo truy tố về tội “Cưỡng đoạt tài sản” quy định tại điểm a, đ khoản 2 Điều 170, Bộ luật Hình sự.

Từ năm 2018 đến tháng 8/2024, các bị cáo trên đã tiến hành 84 vụ cưỡng đoạt tài sản tại 16 tỉnh, thành phố, tổng cộng chiếm đoạt hơn 5,1 tỷ đồng.

Vụ án đang tiếp tục được xét xử để làm rõ vai trò từng bị cáo và tuyên bản án phù hợp.

Vụ án Công ty Luật Pháp Việt núp bóng đòi nợ thuê cưỡng đoạt tài sản khách hàng

Nhóm của Trần Văn Châu và Hồ Quốc Hùng đã mua lại pháp nhân của Công ty Luật TNHH Pháp Việt, thuê một nữ luật sư đứng tên làm Giám đốc để hợp thức hóa hoạt động dưới tư cách là công ty luật. Mặc dù mang danh nghĩa “công ty luật”, thực chất nhóm này lại  tổ chức dịch vụ đòi nợ thuê cho nhiều ngân hàng và công ty tài chính.  

Từ năm 2021 - 2023, Công ty Pháp Việt ký hợp đồng “tư vấn pháp lý” với 7 tổ chức tín dụng, nhưng thực chất hoạt động dịch vụ đòi nợ thuê. Các bị cáo này biết rõ hoạt động đòi nợ thuê là hoạt động kinh doanh bị cấm thực hiện kể từ ngày 01/01/2021 theo quy định tại theo quy định tại điểm h khoản 1 Điều 6 Luật Đầu tư 2020 nhưng vẫn cố tình thông qua tổ chức hoạt động của Công ty Luật và chỉ đạo nhân viên dùng nhiều thủ đoạn để đòi nợ. 

Công ty này nhận danh sách 172.629 khách hàng nợ xấu để tiến hành thu hồi nợ và tuyển hơn 600 nhân viên để đòi nợ theo kiểu “xã hội đen” vi phạm quy định về , hoạt động theo mô hình có tổ chức với chỉ tiêu, thưởng phạt rõ ràng. Nhân viên dùng nhiều thủ đoạn đe dọa, uy hiếp, xúc phạm, thậm chí gửi vật nguy hiểm đến nhà con nợ để gây sức ép, uy hiếp tinh thần và buộc con nợ trả tiền.

Trong hơn 02 năm hoạt động, nhóm này đã cưỡng đoạt hơn 456 tỷ đồng từ các khách hàng là bên mắc nợ, và các ngân hàng, công ty tài chính đã trả cho Công ty Pháp Việt hơn 168 tỷ đồng tiền phí thu hồi nợ. Châu hưởng lợi 15 tỷ đồng, Hùng hưởng 12 tỷ đồng.

Vụ án bị phát hiện khi Cơ quan công an xác định hoạt động thu hồi nợ của Công ty Pháp Việt thực chất là đòi nợ thuê, đây là ngành nghề bị pháp luật cấm hoạt động theo điểm h khoản 1 Điều 6 Luật Đầu tư 2020. Nhiều ngân hàng có liên quan trong vụ án bị yêu cầu nộp lại số tiền thu hồi từ hoạt động phạm pháp này.

Kết quả xét xử phúc thẩm, Hội đồng xét xử tuyên hơn 100 bị cáo phạm tội như sau:

• Trần Văn Châu: 19 năm tù về tội cưỡng đoạt tài sản;

• Hồ Quốc Hùng: 18 năm tù về tội cưỡng đoạt tài sản;

• 22 bị cáo khác lãnh án từ 2 năm tù (nhưng cho hưởng án treo) đến 13 năm tù, trong đó 4 bị cáo nữ có con nhỏ, vai trò hạn chế, được xử án treo;

• 87 bị cáo khác nhận án từ 1 đến 13 năm tù;

• Buộc tất cả các bị cáo nộp lại toàn bộ số tiền thu lợi bất chính. 

Đây là vụ án lớn, có tổ chức, kéo dài nhiều năm, gây ảnh hưởng tiêu cực đến trật tự xã hội và hoạt động tín dụng, đồng thời là ví dụ điển hình của việc tội phạm lợi dụng danh nghĩa công ty luật để hợp thức hóa dịch vụ đòi nợ thuê.

2 bị cáo cầm đầu là Trần Văn Châu và Hồ Quốc Hùng tại phiên tòa xét xử Phúc thẩm

Vụ án Nguyễn Văn Bình và Hoàng Quốc Việt hoạt động đòi nợ bằng hình thức khủng bố tinh thần, cưỡng đoạt tài sản 

Từ cuối năm 2021, Nguyễn Văn Bình và Hoàng Quốc Việt đã góp vốn thành lập hai công ty mang danh nghĩa tài chính là: Công ty cổ phần đầu tư khai thác quản lý tài sản Việt (viết tắt VFIN), trụ sở tại quận 3, TP HCM và Công ty TNHH kết nối tài chính quốc tế Việt Nam (viết tắt VIF), trụ sở tại phường Hiệp Bình Chánh, TP Thủ Đức, sau đó mở nhiều chi nhánh tại các tỉnh, thành phố và tuyển dụng số lượng lớn nhân viên để hoạt động thu mua, thu hồi nợ xấu từ các tổ chức tín dụng. 

Trong quá trình đòi nợ, các đối tượng không thực hiện theo phương thức hợp pháp mà sử dụng nhiều thủ đoạn đe dọa, khủng bố tinh thần như liên tục gọi điện, nhắn tin uy hiếp người vay và người thân, cắt ghép hình ảnh, đăng tải thông tin lên mạng xã hội nhằm gây áp lực buộc con nợ phải trả tiền. Hoạt động này diễn ra có tổ chức, kéo dài trong thời gian dài, với quy mô lớn tại nhiều địa phương.

Qua công tác điều tra, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Gia Lai đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam 29 đối tượng về tội Cưỡng đoạt tài sản theo Điều 170 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Cơ quan điều tra xác định, từ tháng 12/2021 đến nay, nhóm này đã thu mua hơn 110 tỷ đồng nợ xấu từ 13 tổ chức tài chính và thông qua các hành vi cưỡng đoạt đã thu về hơn 300 tỷ đồng. Vụ án hiện đang tiếp tục được điều tra, làm rõ vai trò của từng đối tượng để xử lý theo quy định pháp luật.

Hành vi của các đối tượng trong vụ án đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự an toàn xã hội, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, đồng thời làm méo mó hoạt động thu hồi nợ trong lĩnh vực tài chính - tín dụng. Vụ việc cũng làm gia tăng tâm lý bất an trong xã hội, ảnh hưởng đến uy tín của các tổ chức tài chính chân chính và đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc siết chặt quản lý hoạt động thu hồi nợ, cũng như nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân trước các hành vi đòi nợ trái pháp luật.

Bài học pháp lý từ các vụ án cưỡng đoạt tài sản

Các vụ án điển hình trên cho thấy bức tranh toàn cảnh về tội cưỡng đoạt tài sản trong thực tiễn với thủ đoạn ngày càng tinh vi, tổ chức chặt chẽ, núp bóng pháp nhân hợp pháp và gây thiệt hại rất lớn. Từ những vụ án này, có thể rút ra nhiều bài học pháp lý quan trọng như sau:

(1) Doanh nghiệp, cá nhân cần hiểu rõ rằng mọi hình thức đe dọa vũ lực, uy hiếp tinh thần để buộc người khác giao tài sản, dù núp bóng hoạt động nghề nghiệp hợp pháp, đều cấu thành tội cưỡng đoạt tài sản.

Nhận diện rõ hành vi “đe dọa nhằm chiếm đoạt tài sản” - yếu tố cốt lõi cấu thành tội phạm

Các bị cáo không chỉ dùng thủ đoạn đe dọa vũ lực mà còn dùng các thủ đoạn sau để buộc nạn nhân miễn cưỡng đưa tài sản như:

• Sự đe dọa về vũ lực hoặc tinh thần;

• Lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc danh nghĩa pháp nhân (báo chí, công ty luật);

• Tạo dựng rủi ro cho bị hại (đe dọa đăng báo, xâm phạm sức khỏe, danh dự của bị hại, gia đình bị hại, gửi vật nguy hiểm…).

Đây là dấu hiệu điển hình để xác định tội cưỡng đoạt tài sản theo Điều 170 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

(2) Không tổ chức, hợp thức hóa được hành vi phạm tội bằng các hợp đồng, tài trợ hay quy trình nội bộ

Hợp đồng hoặc chứng từ không thể được dùng để hợp pháp hóa hành vi phạm tội. Nếu mục đích của các giao dịch này là cưỡng đoạt tài sản, dù được gắn với bất kỳ tên gọi hay hình thức nghiệp vụ nào, vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Trong vụ án của Tạp chí Môi trường & Đô thị Việt Nam, các đối tượng sử dụng Hợp đồng “tài trợ chương trình Cây Chổi Vàng, Phiếu thu - chi, hồ sơ truyền thông, hợp đồng truyền thông để che giấu mục đích cưỡng đoạt tài sản.

Tương tự, Công ty Luật Pháp Việt dùng Hợp đồng “tư vấn pháp lý”, Quy trình xử lý nợ nội bộ, danh nghĩa luật sư để che đậy dịch vụ đòi nợ thuê bị cấm.

(3) Doanh nghiệp cần xây dựng quy trình làm việc minh bạch với báo chí và bên thứ ba

Việc “nhượng bộ cho xong việc” có thể khiến doanh nghiệp vô tình trở thành nạn nhân trong chuỗi cưỡng đoạt tài sản kéo dài. Do đó, doanh nghiệp cần phải:

• Không thỏa hiệp với hành vi tống tiền, đe dọa 

• Lưu giữ bằng chứng đe dọa (tin nhắn, email, ghi âm),

• Trình báo sự việc ngay cho công an hoặc sở thông tin & truyền thông và các cơ quan chính quyền địa phương để xem xét xử lý

• Tham vấn luật sư về quyền phản hồi thông tin báo chí và đánh giá rủi ro pháp lý khi nhận được các yêu cầu, đòi hỏi trái quy định.

Trong vụ Tạp chí Môi trường & Đô thị cho thấy nhiều doanh nghiệp vì sợ bị đăng bài tiêu cực; sợ ảnh hưởng dự án, thương hiệu, thiếu kênh báo cáo và hỗ trợ pháp lý nên đã buộc phải “tài trợ”, “đóng phí” để “bịt miệng” báo chí.

(4) Không giao tài sản hoặc thông tin cá nhân khi bị đe dọa - ghi nhận chứng cứ để tố giác

Khi bị đe dọa, doanh nghiệp hoặc cá nhân cần:

• Ghi âm, chụp màn hình và lưu lại toàn bộ cuộc trao đổi;

• Hạn chế giao tiếp trực tiếp;

• Không chuyển tiền cho các đối tượng đe dọa khi chưa có tư vấn pháp lý hoặc đánh giá sự việc cụ thể;

• Báo ngay cơ quan công an để được bảo vệ kịp thời.

Thực tế các vụ án cho thấy nạn nhân thường giao tài sản vì lo ngại rủi ro pháp lý, sợ bị bôi nhọ danh dự, uy tín, nhân phẩm và không biết rằng việc giao tiền trong trạng thái bị uy hiếp sẽ tạo điều kiện cho các đối tượng phạm tội tiếp tục lộng hành, đe dọa đến tài sản, sức khỏe, tính mạng, danh dự, uy tín , nhân phẩm. Ngoài ra, bị hại cũng chưa chủ động trong việc thu thập chứng cứ để trình báo Cơ quan có thẩm quyền xử lý tội phạm.

Nạn nhân thường giao tài sản vì lo ngại rủi ro pháp lý và sợ bị bôi nhọ danh dự, uy tín

(5) Không sử dụng hoặc thuê dịch vụ đòi nợ thuê vì đây là hoạt động bị pháp luật cấm tuyệt đối

Các tổ chức tín dụng, công ty tài chính và cả cá nhân tuyệt đối không sử dụng dịch vụ đòi nợ thuê trá hình, tránh các rủi ro:

• Bị xem là đồng phạm đối với hành vi cưỡng đoạt tài sản,

• Bị thu hồi khoản nợ đã xử lý trái pháp luật,

• Bị xử lý trách nhiệm hành chính hoặc hình sự do vi phạm quy định về xử lý khoản nợ.

Vụ Công ty Luật Pháp Việt khẳng định một nguyên tắc pháp lý quan trọng: Mọi hoạt động đòi nợ thuê đều bị cấm tuyệt đối dù có hợp đồng “tư vấn pháp lý”, “ủy quyền thu hồi nợ”, vẫn bị truy cứu trách nhiệm.

(6) Cá nhân và doanh nghiệp phải chuẩn bị kiến thức pháp luật và kênh hỗ trợ pháp lý

Việc chuẩn bị kiến thức pháp luật hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ pháp lý là việc vô cùng quan trọng và cần thiết, giúp các cá nhân, tổ chức tránh được rủi ro bị lừa đảo, đe dọa cưỡng đoạt tài sản. Vì vậy, cần phải:

• Chủ động trang bị kiến thức pháp lý; 

• Tìm kiếm sự tư vấn, hỗ trợ kịp thời từ luật sư, đơn vị pháp chế đồng hành;

• Nắm rõ quy trình tố giác tội phạm, thu thập chứng cứ bảo vệ chính mình;

• Chủ động phòng ngừa thay vì để việc xảy ra rồi xử lý hậu quả.

LH Legal - Đồng hành pháp lý trong các vụ án cưỡng đoạt tài sản

Trong bối cảnh các hành vi cưỡng đoạt tài sản ngày càng tinh vi, núp bóng hoạt động nghề nghiệp hợp pháp như báo chí, công ty luật, truyền thông, tài trợ …, việc nhận diện sớm rủi ro và có sự đồng hành kịp thời của luật sư là yếu tố then chốt giúp cá nhân, doanh nghiệp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Với kinh nghiệm thực tiễn trong lĩnh vực tố tụng hình sự, tư vấn phòng ngừa rủi ro và bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp, LH Legal cung cấp dịch vụ pháp lý toàn diện liên quan đến các vụ việc, vụ án cưỡng đoạt tài sản, bao gồm:

1. Tư vấn nhận diện và phòng ngừa rủi ro cưỡng đoạt tài sản

LH Legal hỗ trợ khách hàng:

• Phân tích các dấu hiệu pháp lý để nhận diện hành vi cưỡng đoạt tài sản, đe dọa, uy hiếp tinh thần;

• Đánh giá rủi ro khi làm việc với báo chí, đối tác truyền thông, đơn vị thu hồi nợ, bên thứ ba;

• Tư vấn phương án xử lý phù hợp, tránh thỏa hiệp trái pháp luật hoặc phát sinh trách nhiệm liên đới.

2. Hỗ trợ thu thập, củng cố chứng cứ và tố giác tội phạm

Đối với các trường hợp đã phát sinh hành vi uy hiếp, đe dọa:

• LH Legal tư vấn khách hàng thu thập, lưu trữ chứng cứ hợp pháp (ghi âm, tin nhắn, email, tài liệu giao dịch);

• Soạn thảo đơn tố giác tội phạm, kiến nghị khởi tố;

• Đại diện khách hàng làm việc với cơ quan điều tra, viện kiểm sát và các cơ quan có thẩm quyền.

3. Bào chữa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong quá trình tố tụng

• Bào chữa cho bị can, bị cáo trong các vụ án hình sự liên quan đến tội cưỡng đoạt tài sản khi có căn cứ pháp lý;

• Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho bị hại, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan;

• Tham gia từ giai đoạn điều tra, truy tố đến xét xử sơ thẩm, phúc thẩm.

4. Tư vấn xử lý hậu quả pháp lý và thu hồi tài sản

Sau khi vụ án được khởi tố hoặc xét xử, LH Legal hỗ trợ khách hàng:

• Tư vấn yêu cầu bồi thường thiệt hại, hoàn trả tài sản bị cưỡng đoạt;

• Đại diện khách hàng trong các thủ tục dân sự liên quan phát sinh từ vụ án hình sự;

• Hỗ trợ doanh nghiệp rà soát, hoàn thiện quy trình nội bộ để phòng ngừa tái diễn rủi ro.

5. Đồng hành cùng doanh nghiệp trong quản trị rủi ro pháp lý

LH Legal không chỉ xử lý sự việc phát sinh mà còn:

• Tư vấn xây dựng quy trình làm việc với báo chí, đối tác truyền thông;

• Đào tạo nội bộ về nhận diện hành vi cưỡng đoạt, tống tiền, đe dọa pháp lý;

• Đồng hành lâu dài cùng doanh nghiệp trong chiến lược tuân thủ và quản trị rủi ro.

Nếu có bất kỳ thắc mắc hay cần tư vấn pháp luật vui lòng liên hệ chúng tôi qua các hình thức sau:

Hotline Luật sư tư vấn trực tiếp: 1900 2929 01

Nhập thông tin đăng ký tư vấn luật tại đây: https://luatsulh.com/dang-ky-tu-van.html

Liên hệ đặt lịch hẹn qua zalo số: 0903 796 830

Website: https://luatsulh.com/

Trụ sở: 12A Nguyễn Đình Chiểu, Phường Tân Định, Thành phố Hồ Chí Minh (Phường Đa Kao, Quận 1 cũ)

Chi nhánh Nha Trang: 144 Hoàng Hoa Thám, phường Nha Trang, tỉnh Khánh Hoà (Phường Lộc Thọ, Thành phố Nha Trang cũ)

Theo dõi Công ty Luật LH Legal tại:

Website: https://luatsulh.com/

Facebook: Luật sư LH Legal

Youtube: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hoà: Luật sư Hoà (LH Legal)

Kênh Tiktok Công ty: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hình sự: Luật sư Hình sự

Kênh Zalo OA

Hồ sơ năng lực LH Legal