Biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết tranh chấp trọng tài: Doanh nghiệp cần biết gì?

Biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết tranh chấp trọng tài: Doanh nghiệp cần biết gì?

Thắng kiện nhưng đối tác đã kịp chuyển tài sản, thay đổi hiện trạng tài sản tranh chấp hoặc thực hiện hành vi khiến phán quyết sau này khó thi hành thì kết quả thắng kiện có thể mất nhiều ý nghĩa.

Vì vậy, trong các tranh chấp thương mại, đặc biệt là tranh chấp có giá trị lớn hoặc yếu tố nước ngoài, biện pháp khẩn cấp tạm thời là công cụ quan trọng giúp bảo toàn tài sản, hạn chế thiệt hại và bảo vệ hiệu quả của quá trình tố tụng trọng tài.

Vậy Hội đồng trọng tài được áp dụng những biện pháp nào? Khi nào doanh nghiệp nên yêu cầu Tòa án hỗ trợ?

Biện pháp khẩn cấp tạm thời trong trọng tài là gì?

Theo Điều 48 Luật Trọng tài thương mại 2010, các bên tranh chấp có quyền yêu cầu Hội đồng trọng tài hoặc Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.

Đáng chú ý, việc một bên yêu cầu Tòa án áp dụng BPKCTT không bị xem là từ bỏ thỏa thuận trọng tài.

Điều này cho phép doanh nghiệp vừa tiếp tục giải quyết tranh chấp bằng trọng tài, vừa sử dụng sự hỗ trợ của Tòa án khi cần bảo vệ tài sản hoặc quyền lợi một cách khẩn cấp.

Hội đồng trọng tài có thể áp dụng những biện pháp nào?

Theo Điều 49 Luật Trọng tài thương mại 2010, Hội đồng trọng tài có thể áp dụng một hoặc nhiều biện pháp đối với các bên tranh chấp, gồm:

• Cấm thay đổi hiện trạng tài sản đang tranh chấp;
• Cấm hoặc buộc một bên thực hiện hành vi nhất định nhằm ngăn ngừa ảnh hưởng bất lợi đến tố tụng trọng tài;
• Kê biên tài sản đang tranh chấp;
• Yêu cầu bảo tồn, cất trữ, bán hoặc định đoạt tài sản;
• Yêu cầu tạm thời về việc trả tiền giữa các bên;
• Cấm chuyển dịch quyền về tài sản đối với tài sản đang tranh chấp.

Đối với tranh chấp tại VIAC, Quy tắc tố tụng trọng tài hiện hành cũng ghi nhận quyền của Hội đồng trọng tài trong việc áp dụng BPKCTT. Từ ngày 01/7/2026, VIAC đã áp dụng Quy tắc tố tụng trọng tài 2026 đối với các vụ việc bắt đầu từ thời điểm này, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.

Yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời như thế nào?

Theo Điều 50 Luật Trọng tài thương mại 2010, bên yêu cầu phải gửi đơn đến Hội đồng trọng tài, trong đó nêu rõ:

• Thông tin các bên;
• Nội dung tranh chấp;
• Lý do cần áp dụng biện pháp;
• Biện pháp cụ thể được yêu cầu;
• Chứng cứ chứng minh sự cần thiết của yêu cầu.

Tùy biện pháp được yêu cầu, Hội đồng trọng tài có thể buộc bên yêu cầu thực hiện biện pháp bảo đảm tài chính để bảo vệ quyền lợi của bên bị áp dụng nếu yêu cầu sau đó được xác định là không đúng.

Vì vậy, doanh nghiệp không nên chỉ trình bày rằng mình "lo ngại đối tác tẩu tán tài sản", mà cần chuẩn bị chứng cứ thể hiện nguy cơ thực tế và sự cần thiết phải can thiệp ngay.

Nên yêu cầu Hội đồng trọng tài hay Tòa án?

Đây là quyết định quan trọng về chiến lược tố tụng.

Yêu cầu Hội đồng trọng tài

Phù hợp khi biện pháp chủ yếu tác động trực tiếp đến các bên trong tranh chấp và Hội đồng trọng tài đã được thành lập.

Ưu điểm là Hội đồng trọng tài đã nắm nội dung vụ việc và có thể đánh giá yêu cầu trong tổng thể tranh chấp.

Tuy nhiên, thẩm quyền của Hội đồng trọng tài về nguyên tắc bị giới hạn đối với các bên của thỏa thuận trọng tài.

Yêu cầu Tòa án

Tòa án có lợi thế rõ hơn khi cần sử dụng quyền lực cưỡng chế nhà nước hoặc biện pháp có liên quan đến tài sản, tổ chức hoặc chủ thể bên ngoài tố tụng trọng tài.

Theo Điều 53 Luật Trọng tài thương mại 2010, sau khi nộp đơn khởi kiện trọng tài, nếu quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm hại hoặc có nguy cơ trực tiếp bị xâm hại, một bên có quyền yêu cầu Tòa án có thẩm quyền áp dụng BPKCTT.

Do đó, doanh nghiệp không nên mặc định rằng đã chọn trọng tài thì mọi biện pháp bảo vệ khẩn cấp cũng phải xin tại trọng tài.

Quyết định của Hội đồng trọng tài có được cưỡng chế thi hành không?

Có.

Quyết định áp dụng BPKCTT của Hội đồng trọng tài thuộc loại quyết định được tổ chức thi hành theo pháp luật về thi hành án dân sự.

Cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền đối với quyết định BPKCTT của Hội đồng trọng tài là cơ quan tại nơi biện pháp cần được áp dụng.

Điểm này đặc biệt quan trọng bởi Hội đồng trọng tài tự mình không có bộ máy cưỡng chế như Tòa án hoặc cơ quan thi hành án.

Yêu cầu biện pháp khẩn cấp sai có phải bồi thường không?

Có thể phải bồi thường.

Điều 52 Luật Trọng tài thương mại 2010 quy định bên yêu cầu phải chịu trách nhiệm về yêu cầu của mình.

Nếu yêu cầu áp dụng BPKCTT không đúng và gây thiệt hại cho bên kia hoặc người thứ ba, bên yêu cầu phải bồi thường thiệt hại.

Vì vậy, BPKCTT không nên được sử dụng như một biện pháp gây sức ép lên đối tác.

Trước khi nộp đơn, doanh nghiệp cần đánh giá:

Có nguy cơ thực tế hay không? Biện pháp yêu cầu có tương xứng không? Có chứng cứ chứng minh không? Và nếu yêu cầu không được chấp nhận, doanh nghiệp có thể phát sinh trách nhiệm gì?

Nếu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời sai và gây thiệt hại cho bên kia thì bên yêu cầu phải bồi thường thiệt hại

3 lưu ý quan trọng cho doanh nghiệp

Chuẩn bị chứng cứ càng sớm càng tốt

BPKCTT có bản chất khẩn cấp. Nếu doanh nghiệp mất nhiều ngày mới thu thập được chứng cứ về tài sản, dòng tiền hoặc hành vi của đối tác thì cơ hội bảo toàn tài sản có thể đã qua.

Lựa chọn đúng cơ quan để yêu cầu

Không phải trường hợp nào Hội đồng trọng tài cũng là lựa chọn tốt nhất.

Nếu biện pháp cần tác động đến bên thứ ba hoặc cần cơ chế cưỡng chế mạnh, doanh nghiệp nên đánh giá khả năng yêu cầu Tòa án ngay từ đầu.

Chuẩn bị nguồn tài chính bảo đảm

Một số BPKCTT có thể đi kèm nghĩa vụ thực hiện biện pháp bảo đảm. Doanh nghiệp cần dự liệu trước nguồn tiền hoặc tài sản phù hợp để tránh việc yêu cầu cấp bách nhưng không thể hoàn tất điều kiện cần thiết.

Câu hỏi thường gặp

Có thỏa thuận trọng tài thì có được yêu cầu Tòa án áp dụng BPKCTT không?

Có.

Điều 48 Luật Trọng tài thương mại 2010 khẳng định yêu cầu Tòa án áp dụng BPKCTT không bị xem là bác bỏ thỏa thuận trọng tài hoặc từ bỏ quyền giải quyết tranh chấp bằng trọng tài.

Hội đồng trọng tài có quyền kê biên tài sản không?

Có, nhưng Điều 49 quy định là kê biên tài sản đang tranh chấp.

Ngoài ra, Hội đồng trọng tài còn có thể cấm chuyển dịch quyền về tài sản đang tranh chấp hoặc yêu cầu bảo tồn, cất trữ, bán, định đoạt tài sản trong phạm vi luật định.

Có bắt buộc phải thực hiện biện pháp bảo đảm không?

Tùy BPKCTT được yêu cầu. Theo Điều 50 Luật Trọng tài thương mại 2010, đối với những trường hợp luật định, Hội đồng trọng tài có thể yêu cầu bên đề nghị thực hiện nghĩa vụ bảo đảm trước khi ra quyết định.

Quyết định BPKCTT tồn tại đến khi nào?

Biện pháp có thể được Hội đồng trọng tài thay đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ khi căn cứ áp dụng không còn hoặc theo yêu cầu phù hợp của các bên theo Điều 51 Luật Trọng tài thương mại 2010.

Kết luận

Trong tranh chấp trọng tài, thời điểm yêu cầu biện pháp khẩn cấp đôi khi quan trọng không kém việc thắng hay thua vụ kiện.

Nếu có dấu hiệu tài sản có thể bị chuyển dịch, hiện trạng bị thay đổi hoặc quyền lợi doanh nghiệp có nguy cơ bị ảnh hưởng ngay lập tức, cần đánh giá sớm việc yêu cầu Hội đồng trọng tài hay Tòa án áp dụng biện pháp phù hợp.

Lựa chọn đúng biện pháp, đúng cơ quan và chuẩn bị đủ chứng cứ sẽ giúp tăng khả năng bảo toàn tài sản và bảo đảm phán quyết trọng tài sau này có giá trị thực tế.

Căn cứ pháp lý

• Luật Trọng tài thương mại 2010;
• Pháp luật về thi hành án dân sự;
• Quy tắc tố tụng của trung tâm trọng tài được các bên lựa chọn;
• Bộ luật Tố tụng dân sự và các quy định pháp luật có liên quan.

LH Legal hỗ trợ giải quyết tranh chấp trọng tài

LH Legal hỗ trợ doanh nghiệp đánh giá nguy cơ tẩu tán hoặc dịch chuyển tài sản, xây dựng phương án yêu cầu biện pháp khẩn cấp tạm thời, chuẩn bị hồ sơ chứng cứ và tham gia giải quyết tranh chấp tại trọng tài hoặc Tòa án.

Việc xây dựng chiến lược bảo toàn tài sản ngay từ giai đoạn đầu có thể quyết định đáng kể đến khả năng bảo vệ quyền lợi và thi hành kết quả giải quyết tranh chấp sau này.

Nếu có bất kỳ thắc mắc hay cần tư vấn pháp luật vui lòng liên hệ chúng tôi qua các hình thức sau:

Hotline Luật sư tư vấn trực tiếp: 1900 2929 01

Nhập thông tin đăng ký tư vấn luật tại đây: https://luatsulh.com/dang-ky-tu-van.html

Liên hệ đặt lịch hẹn qua zalo số: 0903 796 830

Website: https://luatsulh.com/

Văn phòng: Hồ Chí Minh | Hà Nội | Khánh Hòa

Theo dõi Công ty Luật LH Legal tại:

Website: https://luatsulh.com/

Facebook: Luật sư LH Legal

Youtube: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hoà: Luật sư Hoà (LH Legal)

Kênh Tiktok Công ty: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hình sự: Luật sư Hình sự

Kênh Zalo OA

Hồ sơ năng lực LH Legal