Bản chất và đặc điểm của trọng tài thương mại trong giải quyết tranh chấp

Trong hoạt động kinh doanh, thương mại, tranh chấp là rủi ro pháp lý khó tránh khỏi. Do đó, khi phát sinh tranh chấp, việc lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp phù hợp có thể giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, giảm thiểu chi phí và hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh. Bên cạnh phương thức giải quyết tranh chấp tại Tòa án, trọng tài thương mại đang ngày càng được các doanh nghiệp quan tâm. Vậy trọng tài thương mại là gì?

Bản chất và đặc điểm của trọng tài thương mại trong giải quyết tranh chấp

Bản chất và đặc điểm của trọng tài thương mại trong giải quyết tranh chấp

Trong phạm vi bài viết này, LH Legal sẽ phân tích các quy định pháp luật hiện hành về trọng tài thương mại để giúp bạn đọc hiểu rõ và đưa ra lựa chọn hình thức giải quyết phù hợp khi xảy ra tranh chấp.

Trọng tài thương mại là gì?

Theo khoản 1 Điều 3 Luật Trọng tài thương mại 2010, trọng tài thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp do các bên thỏa thuận và được tiến hành theo quy định của pháp luật.

Theo đó, trọng tài thương mại là cơ chế giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án, trong đó việc lựa chọn giải quyết tranh chấp bằng trọng tài xuất phát từ sự tự nguyện và thỏa thuận của các bên và được tiến hành theo quy định pháp luật. Khi phát sinh tranh chấp, nếu giữa các bên có thỏa thuận trọng tài hợp lệ thì các bên có quyền yêu cầu Trung tâm trọng tài có thẩm quyền giải quyết tranh chấp theo quy định của pháp luật, thay vì khởi kiện tại Tòa án. Quá trình giải quyết tranh chấp phải tuân thủ các quy định của Luật Trọng tài thương mại về thẩm quyền, trình tự, thủ tục tố tụng, quyền và nghĩa vụ của các bên, cũng như việc ban hành và thi hành phán quyết trọng tài. Nói cách khác, thỏa thuận trọng tài là căn cứ làm phát sinh thẩm quyền giải quyết của trọng tài.

Đặc điểm nổi bật của trọng tài thương mại

Phán quyết trọng tài có tính chung thẩm

Theo khoản 5 Điều 61 Luật Trọng tài thương mại 2010, phán quyết trọng tài có hiệu lực ngay khi ban hành và không bị kháng cáo, kháng nghị. Căn cứ Điều 66 Luật Trọng tài thương mại 2010 quy định khi hết thời hạn thi hành phán quyết trọng tài mà bên phải thi hành phán quyết không tự nguyện thi hành và cũng không yêu cầu huỷ phán quyết trọng tài theo quy định, khi đó bên được thi hành phán quyết trọng tài có quyền làm đơn yêu cầu Cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền thi hành phán quyết trọng tài theo Luật thi hành án dân sự hiện hành.

Cơ chế giải quyết tranh chấp có tính bảo mật cao, linh hoạt, tiết kiệm thời gian

Trọng tài thương mại có tính bảo mật cao do vụ việc được giải quyết không công khai, giúp bảo vệ thông tin và uy tín của các bên. Đồng thời, các bên được quyền thỏa thuận về trọng tài viên, địa điểm, thời gian, luật áp dụng và trình tự giải quyết tranh chấp… giúp rút ngắn thời gian và nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp.

Có sự hỗ trợ pháp lý từ Tòa án

Tòa án có thể tham gia hỗ trợ vào quá trình giải quyết tranh chấp bằng trọng tài trong các trường hợp như: Áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, xem xét yêu cầu hủy phán quyết trọng tài, công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài. Sự hỗ trợ này góp phần đảm bảo tính hiệu quả và khả thi của cơ chế trọng tài trong thực tiễn.

Thỏa thuận trọng tài thương mại là gì?

Theo khoản 2 Điều 3 Luật Trọng tài thương mại 2010, thỏa thuận trọng tài là sự thống nhất giữa các bên về việc lựa chọn trọng tài thương mại để giải quyết các tranh chấp có thể sẽ xảy ra trong tương lai hoặc tranh chấp đã phát sinh.

Hình thức thỏa thuận trọng tài thương mại: Theo Điều 16 Luật Trọng tài thương mại 2010, thoả thuận trọng tài phải được xác lập dưới dạng văn bản dưới 02 hình thức sau:

Thỏa thuận trọng tài xác lập dưới hình thức điều khoản trọng tài trong hợp đồng;
Thỏa thuận trọng tài xác lập dưới hình thức thỏa thuận riêng.

Thời điểm xác lập thỏa thuận trọng tài thương mại:

Thứ nhất, thỏa thuận trọng tài được xác lập trước khi tranh chấp xảy ra;
Thứ hai, thỏa thuận trọng tài được xác lập sau khi tranh chấp đã xảy ra.

Thỏa thuận trọng tài vô hiệu quy định tại Điều 18 Luật Trọng tài thương mại năm 2010 trong các trường hợp:

Tranh chấp phát sinh trong các lĩnh vực không thuộc thẩm quyền của trọng tài;
Người xác lập thỏa thuận trọng tài không có thẩm quyền theo quy định pháp luật;
Người xác lập thỏa thuận trọng tài không có năng lực hành vi dân sự;
Hình thức của thỏa thuận trọng tài không phù hợp;
Một trong các bên bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép trong quá trình thỏa thuận trọng tài và yêu cầu tuyên thỏa thuận trọng tài vô hiệu;
Thỏa thuận trọng tài vi phạm điều cấm của pháp luật.

Khi nào doanh nghiệp nên lựa chọn trọng tài thương mại?

Doanh nghiệp có thể cân nhắc sử dụng phương thức trọng tài thương mại trong các trường hợp:

Các bên mong muốn một cơ chế giải quyết nhanh chóng;
Các bên mong muốn bảo mật thông tin tránh ảnh hưởng đến uy tín, bí mật kinh doanh;
Tranh chấp có yếu tố nước ngoài;
Tranh chấp đòi hỏi người giải quyết có chuyên môn sâu trong lĩnh vực cụ thể;
Các bên mong muốn duy trì quan hệ hợp tác lâu dài.

Doanh nghiệp có thể chọn trọng tài thương mại nếu các bên muốn có cơ chế giải quyết nhanh chóng

Doanh nghiệp có thể chọn trọng tài thương mại nếu các bên muốn có cơ chế giải quyết nhanh chóng

Những hiểu lầm phổ biến về trọng tài thương mại

"Trọng tài luôn nhanh hơn Tòa án"

Cơ chế giải quyết tranh chấp bằng trọng tài không có nhiều cấp xét xử như Tòa án nhưng vẫn có thể kéo dài nếu:

Các bên không hợp tác;
Có yêu cầu hủy phán quyết tại Tòa án;
Tranh chấp về thẩm quyền trọng tài.

"Phán quyết trọng tài không thể bị hủy"

Theo Điều 68 Luật Trọng tài thương mại 2010, phán quyết có thể bị hủy trong các trường hợp:

Một bên có yêu cầu Tòa án xem xét hủy phán quyết trọng tài;
Không có thoả thuận trọng tài hoặc thỏa thuận trọng tài vô hiệu;
Thành phần Hội đồng trọng tài, thủ tục tố tụng trọng tài không phù hợp với thỏa thuận của các bên hoặc trái với quy định pháp luật;
Vụ tranh chấp không thuộc thẩm quyền của Hội đồng trọng tài; trường hợp phán quyết trọng tài có nội dung không thuộc thẩm quyền của Hội đồng trọng tài thì nội dung đó bị huỷ;
Chứng cứ do các bên cung cấp mà Hội đồng trọng tài căn cứ vào đó để ra phán quyết là giả mạo;
Trọng tài viên nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác của một bên tranh chấp làm ảnh hưởng đến tính khách quan, công bằng của phán quyết trọng tài;
Phán quyết trọng tài trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.

"Chỉ doanh nghiệp lớn mới dùng trọng tài"

Các doanh nghiệp đều có thể giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại, kể cả các doanh nghiệp vừa và nhỏ nếu phù hợp với nhu cầu, khả năng tài chính của doanh nghiệp.

"Có điều khoản trọng tài là đủ"

Điều khoản trọng tài phải rõ ràng, đầy đủ và không rơi vào trường hợp thỏa thuận trọng tài vô hiệu thì tranh chấp mới có thể giải quyết bằng trọng tài.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Trọng tài thương mại khác gì Tòa án?

Trọng tài thương mại có nhiều điểm khác biệt với Tòa án như sau:

Về thẩm quyền

Trọng tài thương mại: Tranh chấp được giải quyết bằng trọng tài nếu các bên có thoả thuận trọng tài và tranh chấp thuộc thẩm quyền giải quyết của trọng tài;
Tòa án: Tòa án có thẩm quyền giải quyết hầu hết các tranh chấp nói chung trừ trường hợp các bên có thỏa thuận trọng tài thì trọng tài giải quyết.

Về thủ tục, thời gian, địa điểm

Trọng tài thương mại: Theo thỏa thuận của các bên;
Tòa án: Có nhiều cấp xét xử, các bên tuân thủ các thủ tục, thời gian, địa điểm theo quy định pháp luật.

Về hiệu lực của phán quyết

Trọng tài thương mại: Là phán quyết chung thẩm (có hiệu lực cuối cùng). Các bên có thể yêu cầu Tòa án công nhận và thực thi phán quyết trọng tài. Tuy nhiên, cũng có trường hợp phán quyết trọng tài bị Tòa án tuyên hủy theo quy định của pháp luật;
Tòa án: Có thể thông qua thủ tục kháng nghị, kháng cáo, giám đốc thẩm, tái thẩm.

Trọng tài có áp dụng cho tranh chấp trong nước không?

Theo Điều 2 Luật Trọng tài thương mại 2010, trọng tài có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại, tranh chấp giữa các bên mà trong đó ít nhất một bên có hoạt động thương mại và các tranh chấp khác mà pháp luật quy định được giải quyết bằng trọng tài.

Do đó, phạm vi giải quyết của trọng tài không chỉ giới hạn ở các tranh chấp có yếu tố nước ngoài mà còn bao gồm cả tranh chấp trong nước, miễn là tranh chấp thuộc một trong các trường hợp nêu trên và các bên có thỏa thuận trọng tài hợp lệ theo quy định của pháp luật.

Tóm lại, trọng tài thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp hiện đại, hiệu quả và phù hợp với môi trường kinh doanh năng động. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa lợi ích của phương thức giải quyết tranh chấp này, doanh nghiệp cần hiểu rõ bản chất pháp lý và xây dựng điều khoản trọng tài chặt chẽ ngay từ khi ký kết hợp đồng.

LH Legal – Đồng hành cùng doanh nghiệp trong giải quyết tranh chấp thương mại

Công ty Luật TNHH LH Legal cung cấp các dịch vụ:

Tư vấn lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp phù hợp;
Soạn thảo, rà soát điều khoản trọng tài;
Hỗ trợ yêu cầu hủy hoặc công nhận phán quyết trọng tài.

Với phương châm "Chính trực và Hiệu quả", LH Legal cam kết mang đến giải pháp pháp lý tối ưu, bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng.

Nếu có bất kỳ thắc mắc hay cần tư vấn pháp luật vui lòng liên hệ chúng tôi qua các hình thức sau:

Hotline Luật sư tư vấn trực tiếp: 1900 2929 01

Nhập thông tin đăng ký tư vấn luật tại đây: https://luatsulh.com/dang-ky-tu-van.html

Liên hệ đặt lịch hẹn qua zalo số: 0903 796 830

Website: https://luatsulh.com/

Văn phòng: Hồ Chí Minh | Hà Nội | Khánh Hòa

Theo dõi Công ty Luật LH Legal tại:

Website: https://luatsulh.com/

Facebook: Luật sư LH Legal

Youtube: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hoà: Luật sư Hoà (LH Legal)

Kênh Tiktok Công ty: Luật sư LH Legal

Kênh Tiktok Luật sư Hình sự: Luật sư Hình sự